wait لطفا صبر کنید
مجلس شورای اسلامی
| |
مجلس شورای اسلامی
صفحه اصلی » ترمینولوژی قوانین و مقررات » ب - پ - ت - ث
0/0 (0)
[1395/03/05]

ب- پ- ت- ث  

 

 

ترمینولوژی قوانین و مقررات

بار(دریایی): بار شامل هرگونه محموله اعم از اموال و اشیا و هر کالای دیگری می‌باشد به استثنا حیوانات زنده و بارهایی که بر طبق مفاد قرارداد باربری باید روی عرشه کشتی حمل گردد و عملاً هم بدین ترتیب حمل شده باشد. (بند 3 ماده 52 از قانون دریایی مصوب 29/6/1343)

باران موثر: عبارت است از بخشی از بارندگی ماهانه که در طول فصل زراعی نازل می‌شود و به مصرف تبخیر و تعرق گیاه می‌رسد و از خالص نیاز آبی گیاه می‌کاهد و مقدار آن به صورت حجم آب ماهانه قابل محاسبه است. (ماده 24 (2-1) آیین‌نامه اجرایی بهینه‌سازی مصرف آب کشاورزی مصوب 11/6/1375 هیأت وزیران)

بارکش: هرنوع خودرویی که برای حمل بار ساخته شده است و دارای انواع زیر است: (کامیون، کامیون اتاقدار، کامیون بونکر، کامیونت، کامیون تانکر، کامیون تیغه‌دار، کامیون سقف‌دار، کامیون کفی، کامیون کمپرسی، کامیون لبه‌دار، کامیون مخلوط‌کن، کامیون یخچالدار، کشنده، وانت دو کابین، نیمه تریلر، تریلر که هریک از این موارد در قسمت مربوطه شرح داده شده است). (بند 11 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران)

بارگیری و تخلیه: بارگیری به طور معمول از زمانی شروع می‌شود که چنگال جرثقیل باری را که فرستنده آماده بارگیری کرده است به منظور بارگیری در کشتی از اسکله یا بارانداز یا وسایل باربـری که بدیـن منظـور مورد استفاده قرار گیرد گرفته و بلند نماید و تخلیه زمانی خاتمه می‌یابد که چنگال جرثقیل بار را در اسکله یا بارانداز یا وسایل باربری که بدین منظور مورد استفاده قرار گرفته فرود آورد. (بند 9 ماده 52 از قانون دریایی مصوب 29/6/1343)

بارنامه: سندی است مبین مالکیت کالا که حمل کننده یا نماینده وی پس از وصول کالا صادر می‌نماید و حاکی از حمل کالای معینی از یک نقطه (مبدا حمل) به نقطه دیگر (مقصد حمل) با وسیله حمل مورد توافق (کشتی، کامیون، قطار و هواپیما یا ترکیبی از آن‌ها) در محل مقابل کرایه حمل معین می‌باشد. (بند ج ماده 1 از آیین‌نامه اجرایی قانون حمل و نقل و عبور کالاهای خارجی از قلمرو جمهوری اسلامی ایران مصوب 18/5/1377 هیأت وزیران)

بارنامه بین‌المللی: موضوع این قانون عبارت است از سند کاشف از حقوق مالکیت که طرح آن توسط وزارت راه و ترابری تهیه و از طریق وزارت امور اقتصادی و دارایی چاپ و پس از وصول حق تمبر به میزان 250 ریال به موجب حواله وزارت راه و ترابری در اختیار شرکت‌های مجاز حمل و نقل جاده‌ای بین‌المللی قرار خواهد گرفت. (ماده 3 از قانون الزام شرکت‌ها و مؤسسات ترابری جاده‌ای به استفاده از صورت وضعیت مسافری و بارنامه مصوب 31/2/1368)

بارنامه داخلی: موضوع این قانون عبارت است از سند کاشف از حقوق مالکیت که طرح آن توسط وزارت راه و ترابری تهیه و از طریق وزارت امور اقتصادی و دارایی چاپ و پس از وصول حق تمبر به میزان 100 ریال به موجب حواله وزارت راه و ترابری در اختیار شرکت‌ها و مؤسسات مجاز حمل و نقل جاده‌ای داخلی کالا جهت جابه‌جایی محمولات بین‌ شهرهای کشور قرار خواهد گرفت. (ماده 2 از قانون الزام شرکت‌ها و مؤسسات ترابری جاده‌ای به استفاده از صورت وضعیت مسافری و بارنامه مصوب 31/2/1368)

بارنامه دریایی: سندی است که مشخصات کامل بار در آن قید و توسط فرمانده کشتی یا کسی که از طرف او برای این منظور تعیین شده امضا گردد و به موجب آن تعهد شود بار توسط کشتی به مقصد حمل و به تحویل گیرنده داده شود. بارنامه دریایی یا اسناد مشابه آن به منزله رسید دریافت بار است. (بند 7 ماده 52 از قانون دریایی مصوب 29/6/1343)

بازار اولیه: بازاری است که اولین عرضه و پذیره‌نویسی اوراق بهادار جدیدالانتشار در آن انجام می‌شود و منابع حاصل از عرضه اوراق بهـادار در اختیـار ناشر قرار می‌گیرد. (بند 9 ماده 1 قانون بازار اوراق بهادار مصوب 1/9/1384)

بازار ثانویه: بازاری است که اوراق بهادار پس از عرضه اولیه، در آن مورد داد و ستد قرار می‌گیرد. (بند 10 ماده 1 قانون بازار اوراق بهادار مصوب 1/9/1384)

بازار مشتقه: بازاری است که در آن قراردادهای آتی و اختیار معامله مبتنی بر اوراق بهادار یا کالا داد و ستد می‌شود. (بند 11 ماده 1 قانون بازار اوراق بهادار مصوب 1/9/1384)

بازارچه مرزی: محوطه‌ای محصور واقع در نقاط مرزی است که مطابق با استانداردهای تعیین شده توسط دولت، به صورت مستقل یا در قالب تفاهم نامه منعقد شده بین جمهوری اسلامی ایران و کشورهای همجوار تأسیس می‌شود و درآنجا با حضور نماینده گمرک تشریفـات ترخیص کالای مجـاز برای مبـادلات مـرزی صورت می‌گیـرد. مرزنشینـان می‌توانند کالاها و محصولات مجاز را با رعایت مواد این قانون در بازارچه‌های مشترک مرزی استان مبادله نمایند. (ماده 4 قانون ساماندهی مبادلات مرزی مصوب 6/7/1384)

بازار گردان: کارگزار / معامله‌گری است که با اخذ مجوز لازم با تعهد به افزایش نقد شوندگی و تنظیم عرضه و تقاضای اوراق بهادار معین و تحدید دامنه نوسان قیمت آن، به داد و ستد آن اوراق می‌پردازد. (بند 15 ماده 1 قانون بازار اوراق بهادار مصوب 1/9/1384)

بازارهای خارج از بورس: بازاری است در قـالب شبکـه ارتبـاط الکترونیـک یا غیرالکترونیک که معاملات اوراق بهادار در آن بر پایه مذاکره صورت می‌گیرد. (بند 8 ماده 1 قانون بازار اوراق بهادار مصوب 1/9/1384)

بازجو: کسی است که بعد از کشف کالای قاچاق جهت تکمیل پرونده اقدام نماید. در صورتی که ادامه بازجویی منجر به کشفیات جدید یا اعتراف در ارتباط با مال از بین رفته شود و صورت جلسه ثانوی تنظیم و پیوست صورت جلسه بدوی کشف می‌گردد و شخص بازجو در این مرحله به عنوان کاشف محسوب می‌شود. (ماده 1 آیین‌نامه اجرایی قانون نحوه اعمال تعزیرات حکومتی راجع به قاچاق کالا و ارز مصوب 31/2/1374 هیأت وزیران)

بازداشت: وضع کارکنانی است که برابر مقررات انضباطی بازداشت می‌شوند. (ماده 113 قانون استخدام نیروی انتظامی مصوب 7/11/1382)

بازداشت(پرسنل): وضع پرسنلی است که به موجب قرارهای صادره از مراجع ذی‌صلاح قضایی تا صدور حکم قطعی در توقیف به سر برده یا برابر مقررات انضباطی در بازداشتگاه یا محل خدمتی تحت نظر باشند. (ماده 106 قانون مقررات استخدامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مصوب 21/7/1370)

بازداشتگاه: محل نگهداری موقت متهمانی است که طبق قوانین و مقررات تأسیس و اداره می‌گردد. (بند الف ماده 1 آیین‌نامه اجرایی تبصره 5 ماده 3 قانون به‌کارگیری سلاح توسط مأمورین نیروهای مسلح مصوب 30/4/1381)

بازداشتی: به کسی اطلاق می‌گردد که طبق قوانین و مقررات تا اتخاذ تصمیم نهائی در بازداشتگاه نگهداری می‌شود. (بند ب ماده 1 آیین‌نامه اجرایی تبصره بند ه ماده 3 قانون به‌کارگیری سلاح توسط مأمورین نیروی انتظامی مصوب 30/4/1381)

بازرسی کل کشور: براساس حق نظارت قوه قضاییه نسبت به حسن جریان امور واجرای صحیح قوانین در دستگاه‌های اداری، سازمانی به نام «سازمان بازرسی کل کشور» زیر نظر رئیس قوه قضاییه تشکیل می‌گردد. حدود اختیارات و وظایف این سازمان را قانون تعیین می‌نماید. (اصل یکصد و هفتاد و چهارم قانون اساسی)

 

بازرگان: به کسانی اطلاق می‌شود که دارای دفاتر پلمب شده بوده و در اتاق بازرگانی محل ثبت‌نام نموده و کارت بازرگانی دریافت کرده باشد و به هر نوع معاملات تجاری اعم از واردات و صادرات و خرید و فروش کالاها و تهیه و فروش مواد صنعتی و معدنی و تبدیل مواد خام و هر نوع عمل دیگری که عرفاً تجاری شناخته می‌شود اشتغال ورزند ملاک تشخیص درآمد بازرگانان اظهارنامه‌ای است که متکی به دفاتر قانونی آن‌ها می‌باشد. (ماده 7 از قانون مالیات بردرآمد مصوب 10/5/1334)

بازسازی: بازگرداندن شرایط یک منطقه آسیب دیده پس از بحران، به شرایط عادی با در نظر گرفتن ویژگی‌های توسعه پایدار و کلیه ضوابط ایمنی است. (بند 4 ماده 2 طرح جامع امداد و نجات کشور مصوب 17/1/1382 هیئت وزیران)

بازنشستگی: وضع کارمندی است که به موجب حکم رسمی حقوق بازنشستگی دریافت می‌کند. (بند ح ماده 4 آیین‌نامه استخدامی مشترک شرکت‌های بیمه و بیمه مرکـزی مصـوب 4/12/1381 هیئت وزیران)

بازنشستگی: عبارت است از عدم اشتغال بیمه شده به کار به سبب رسیدن به سن بازنشستگی مقرر در این قانون. (بند 15 ماده 2 از قانون تأمین اجتماعی مصوب 3/4/1354)

بازنشستگی: وضع افسران و کارمندانی است که طبق مقررات فصل ششم این قانون بازنشسته شوند. (بند الف ماده 15 از قانون استخدام نیروهای مسلح مصوب 30/4/1336)

بازوهای خاکی سیل شکن: خاکریز یا مانعی است که به موازات تقریبی محور رودخانه و نهر یا مسیل به خصوص در کنار آن‌ها به منظور جلوگیری از پخش آب در اراضی اطراف و ممانعت از عمل تخریبی سیلاب‌ها احداث می‌گردد. (بند 6 آیین‌نامه اجرایی قانون حفظ و تثبیت کناره و بستر رودخانه‌های مرزی مصوب 18/12/1363 هیأت وزیران)

باشگاه دانش‌پژوهان جوان: مؤسسه‌ای است که با هدف شناسایی، جذب، پرورش، حمایت و هدایت دانش‌آموزان و جوانان با استعداد کشور و اعتلای سطح علمی آنان از طریق تشکل بخشیدن به آن‌ها در قالب گروه‌های پژوهشی و علمی تشکیل و زیر نظر وزارت آموزش و پرورش فعالیت می‌کند. (ماده 1 اساسنامه باشگاه دانش‌پژوهان جوان مصوب 10/8/1373 شورای عالی انقلاب فرهنگی)

باشگاه دانش‌پژوهان جوان: مؤسسه‌ای است آموزشی و پژوهشی و فرهنگی وابسته به وزارت آموزش و پرورش که با هدف شناسایی، جذب، پرورش، حمایت و هدایت دانش‌آموزان و جوانان با استعداد کشور و اعتلای سطح آموزش و پرورش آنان از طریق تشکل بخشیدن به آن‌ها در قالب گروه‌های پژوهشی و علمی تشکیل می‌گردد. (ماده 1 از مصوبه اصلاح اساسنامه باشگاه دانش‌پژوهان جوان مصوب 14/11/1376 شورای عالی انقلاب فرهنگی)

باشگاه ورزشی: نهادی است‌که به منظور همکاری در اجرای نیات و هدف‌های سازمان تربیت بدنی ایران از لحاظ حفظ تندرستی و فعالیت‌های ‌صحیح‌جسمانی و روانی و استحکام مبانی دینی و اخلاقی و تربیتی و تقویت استعدادهای افراد جهت نیل به مدارج قهرمانی و نیز گذراندن اوقات فراغت از طریق فعالیت‌های ورزشی و ایجاد روح یگانگی و حس همکاری و وحدت ملی براساس تقویت روح ایمان و جوانمردی استوار می‌گردد. (از ماده 1 لایحه قانونی راجع به مردمی کردن باشگاه‌های ورزشی عمومی در سراسر کشور مصوب 27/9/1358 شورای انقلاب)

باشگاه ورزشی: مؤسسه‌ای است که با هدف تعلیم و تقویت قوای جسمانی و روحانی افراد و سالم‌سازی جامعه و تعمیم یک یا چند رشته ورزشی مطابق ضوابط فنی و اصول و مقررات تعیین شده توسط سازمان تربیت بدنی، براساس مقررات این آیین‌نامه اداره می‌شود. (ماده 2 آیین‌نامه اجرایی قانون اجازه تأسیس باشگاه ورزشی و ورزشگاه توسط مردم با نظارت دولت مصوب 15/10/1370 هیأت وزیران)

باشگاه‌های مردمی ‌شده: به باشگاه‌های عمومی اطلاق می‌شودکه از سازمان تربیت‌بدنی ایران تا تاریخ تصویب این آیین‌نامه پروانه (اعم از دائم و موقت) اخذ نموده‌اند. (ماده 1 از آیین‌نامه‌ چگونگی‌ اداره امور باشگاه‌های مردمی‌شده مصوب 6/3/1358 شورای انقلاب)

باشگاه های ورزشی: باشگاه‌هایی است که به موجب مقررات سازمان و آیین‌نامه قانون اجازه تأسیس باشگاه و ورزشگاه توسط مردم با نظارت دولت، پروانه فعالیت دریافت کرده‌اند. (ماده 1 از آیین‌نامه اجرایی ماده (11) قانون تأسیس سازمان تربیت بدنی مصوب 4/10/1373 هیأت وزیران)

باطله معدنی: عبارت است از موادی که در نتیجه کانه آرایی از کانه جدا گردیده و در دوره اعتبار پروانه بهره‌برداری با وسایل و امکانات بهره‌بردار غیرقابل استفاده بوده است. (بند س ماده 10 از قانون معادن مصوب 1/3/1362)

باغ: در مناطق جنگلی باغ به محلی اطلاق می‌شود که دارای شرایط زیر باشد: حدود آن به نحوی از انحا مشخص و معین شده باشد. حجم درختان جنگلی خود روی آن از پنجاه متر مکعب در هکتار تجاوز نکند. حداقل در هر هکتار آن یکصد عدد درخت با رده یا مجموعاً دویست عدد درخت با رده و جوان دست کاشت میوه‌ای یا یک هزار بوته چای وجود داشته باشد. حداقل نه دهم سطح آن از کنده و ریشه درختان جنگلی پاک شده باشد. (بند 11 ماده 1 از قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع مصوب 25/5/1346)

باغ: به محلی گفته می‌شود که حدود آن به نحوی از انحا مشخص و معین شده و در هر هکتار بیش از یکصد اصله درخت مثمر یا پنجاه اصله درخت زیتون یا نخل یا گردو یا یک هزار نهال یا درخت غیرمثمر دست کاشت یا بوته چای داشته باشد. (بند هـ ماده 1 از آیین‌نامه اجرایی قانون اصلاح ماده (34) قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع مصوب 14/3/1354 و الحاق چند تبصره به آن مصوب 2/7/1374 هیأت وزیران)

باغ چای: به محلی اطلاق می‌شود که تعداد بوته‌های چای در هر هکتار کم‌تر از یک هزار عدد نباشد و ... (از تبصره 2 ماده 2 قانون مربوط به اراضی ساحلی مصوب 25/5/1346)

باغ میوه: زمینی است که در آن درختان میوه یا مو به وسیله اشخاص غرس یا پیوند شده باشد و تعداد درخت میوه یا مو در هر هکتار آن از یکصد اصله کم‌تر نباشد و در مورد درختان خرما و زیتون تعداد در هر هکتار از پنجاه اصله کم‌تر نباشد. (ردیف چ بند 9 ماده 9 از قانون مربوط به اصلاحات ارضی مصوب 26/2/1339)

بالاترین شغل مورد تصدی: منظور از بالاترین شغل مورد تصدی در دوران خدمت، شغلی است که مستخدم به موجب حکم صادره تصدی آن را برعهده داشته و در مقایسه با سایر مشاغل مستخدم از نظر طبقه‌بندی یا همطرازی در گروه بالاتری قرار می‌گیرد. (تبصره 1 ماده 1 از آیین‌نامه اجرایی تبصره 85 قانون بودجه سال 1356 کل کشور مصوب 11/11/1356)

بانک: مؤسسه‌ای است که به صورت شرکت سهامی مطابق قانون بازرگانی تشکیل شده براساس مواد این فصل به عملیات بانکی اشتغال ورزد: (ماده 58 قانون بانکی و پولی کشور مصوب 7/3/1339)

بانک: مؤسسه‌ای است که به صورت شرکت سهامی مطابق قانون تجارت تشکیل شده و براساس مواد این قانون به عملیات بانکی اشتغال ورزد. (ماده 1 قانون بانکداری مصوب 5/4/1334)

بانک مرکزی: بانک مرکزی ایرانی مسئول تنظیم و اجرای سیاست پولی و اعتباری براساس سیاست کلی اقتصادی کشور می‌باشد. (بند الف ماده 10 از قانون پولی و بانکی کشور مصوب 13/4/1351)

بانک مرکزی: به منظور حفظ ارزش پول و تنظیم اعتبارات مؤسسه مستقلی به نام بانک مرکزی ایران تشکیل می‌گردد که دارای حق انحصاری انتشار اسکناس و پول فلزی خواهد بود. (بند 1 از ماده 28 قانون بانکی و پولی کشور مصوب 7/3/1339)

بانک ملی ایران: بانک ملی ایران که به موجب قانون 14 اردیبهشت ماه 1306 تشکیل شده بنگاهی است به صورت شرکت سهامی که طبق قانون 22 اسفند ماه 1310 دارای حق انحصاری انتشاراسکناس در تمام کشور است. منظور بانک حفظ ارزش پول و تنظیم اعتبارات است. (ماده 1 از قانون اساسنامه بانک ملی ایران مصوب 22/5/1317)

بانک ملی ایران: دولت مکلف است برای پیشرفت امر تجارت و فلاحت و زراعت و صناعت بانکی موسوم به بانک ملی ایران تأسیس نماید که مرکزش در تهران و شعب آن متدرجا در ایالات و ولایات و ممالک خارجه دایر خواهد شد. (ماده 1 قانون اجازه تأسیس بانک ملی ایران برای پیشرفت امر تجارت و فلاحت و زراعت و صناعت مصوب 14/2/1306)

بحران: حوادثی است که در اثر رخدادها وعملکردهای طبیعی و انسانی به طور ناگهانی به وجود می‌آید، مشقت و سختی را به یک مجموعه یا جامعه انسانی تحمیل می‌کند و برطرف کردن آن نیاز به اقدامات اضطراری، فوری و فوق‌العاده دارد. (بند 1 ماده 1 طرح امداد و نجات کشور مصوب 17/1/1382 هیئت وزیران)

بحران ملی: بحرانی است که مقابله با آن خارج از توان مجموعه مدیریت بحران و امکانات یک استان باشد. سایر موارد به عنوان بحران استانی یا محلی محسوب می‌شود. (بند 2 ماده 1 طرح امداد و نجات کشور مصوب 17/1/1382 هیئت وزیران)

بخش: واحدی است از تقسیمات کشوری که دارای محدوده جغرافیایی معین بوده و از به هم پیوست چند دهستان همجوار مشتمل بر چندین مزرعه، مکان، روستا و احیاناً شهر که در آن عوامل طبیعی و اوضاع اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی واحد همگنی را به وجود می آورد به نحوی که با در نظر گرفتن تناسب،‌ وسعت، جمعیت، ارتباطات و دسترسی به سایر موقعیت‌ها، نیل به اهداف و برنامه‌ریزی‌های دولت در جهت احیا امکانات طبیعی و استعدادهای اجتماعی و توسعه امور رفاهی و اقتصادی آن تسهیل شود. (ماده 6 قانون تعاریف و ضوابط تقسیمات کشوری مصوب 15/4/1362)

بخش عشایری: واحدی است از تقسیمات کشوری که با داشتن یک بخشدار سیار مسئول گرفتن خدمات و هماهنگی با ادارات مربوطه خواهد بود و عشایر در فصول مختلف در هر منطقه که اسکان می‌کنند تابع فرمانداری و استانداری همان منطقه هستند. (ماده 5 از قانون تعاریف و ضوابط و تقسیمات کشوری مصوب 15/4/1362)

بخش غیردولتی: بخش‌های خصوصی، تعاونی، مؤسسات و نهادهای عمومی غیردولتی. (بند ج ماده 1 قانون تشویق و حمایت سرمایه‌گذاری خارجی مصوب 24/6/1381)

بدون پرداخت حقوق ورودی: هرگونه فعل و یا ترک فعلی که سبب عدم پرداخت حقوق گمرکی، مالیات، حق ثبت سفارش کالا، انواع عوارض و سایر وجوه دریافتی ازکالاهای وارداتی مصوب هیئت وزیران که جنبه تجارتی دارد، گردد. (بند 3 ماده 2 آیین‌نامه اجرایی جزء 3 بند «ر» تبصره 19 قانون بودجه سال 82 مصوب 22/5/1382)

بدون کار: وضع کارکنانی است که به یکی از علل زیر موقتاً از کار برکنار می‌گردند: الف) به موجب قرارهای صادره از مراجع قضایی بازداشت و یا از شغل معلق شوند. ب) برابر احکام صادره از دادگاه‌ها زندانی شوند. ج) در صورتیکه محکوم به اقامت اجباری یا ممنوع از اقامت در محل معینی شوند. (ماده 110 قانون استخدام نیروی انتظامی مصوب 7/11/1382)

بدون کار: وضع افسر و کارمندی است که به علل زیر موقتاً از کار برکنار گردد: 1- در صورتی که تحت تعقیب قانونی درآمده و کیفرخواست جنایی برای وی صادر گردد (از تاریخ صدور کیفر خواست) اعم از این که کیفرخواست از دادسراهای عمومی صادر شده باشد یا دادسرای نظامی. 2- در صورتی که محکوم به حبس قطعی گردد که طبق قانون دادرسی و کیفری ارتش مستلزم اخراج نباشد. تبصره - محکومین به حبس با خدمت مشمول مقررات بند 2 این ماده نخواهند بود.

3- در صورتی که تنبیه انتظار خدمت مؤثر واقع نشده و طبق مواد 116 و 117 این قانون بدون کار گردد. (ماده 13 قانون استخدام نیروهای مسلح مصوب 30/4/1336)

بدون کار: وضع افسر یا کارمندی است که به علل زیر موقتاً از کار برکنار گردد: 1- در صورتی که تحت تعقیب قانونی درآمده و کیفرخواست جنایی برای وی صادر گردد از تاریخ اعلام دادسرا به قسمت مربوط به متهم اعم از این که کیفرخواست از دادسرای عمومی یا دادسرای اختصاصی صادر شده باشد. تبصره- کلیه دادسراهای عمومی و اختصاصی مکلفند به محض صدور کیفرخواست جنایی بدون فوت وقت مراتب را به اداره دادرسی ارتش و قسمت مربوط به متهم اعلام دارند.

2- در صورت محکومیت قطعی به حبس در مواردی که طبق قانون دادرسی و کیفر ارتش مستلزم اخراج نباشد برای تمام مدت حبس که مورد حکم واقع گردیده اعم از این که حبس مزبور قبل از قطعیت حکم باشد یا بعد از آن. تبصره- محکومین به حبس با خدمت و همچنین محکومان به حبس عادی در مواردی که برابر مقررات ماده 421 قانون دادرسی و کیفر ارتش زندان آنان به حبس با خدمت تبدیل گردد مشمول مقررات این بند نخواهند بود. 3- در صورتی که در اثر عدم پرداخت محکوم به یا بدهی منجر به صدور اجرائیه زندانی گردد برای مدت حبس. 4- در صورتی که تنبیه انتظار خدمت مؤثر واقع نشده و طبق مواد 116 و 117 این قانون بدون کار گردد. (ماده 13 اصلاحی قانون اصلاح بعضی از مواد قانون استخدام نیروی مسلح مصوب 15/4/1344)

بدون کار: وضع پرسنلی است که به یکی از علل زیر بدون حفظ پست سازمانی موقتاً از کار برکنار می‌گردند: 1- برابر احکام صادره از دادگاه‌های صالح زندانی شوند. 2- به علت عدم پرداخت محکوم به یا بدهی منجر به صدور اجرائیه زندانی بشوند. 3- به علت ارتکاب تخلفات انضباطی یا قرارهای صادره از مراجع ذی‌صلاح قضایی موقتاً بدون کار شوند. ‌4- در صورتی که محکوم به اقامت اجباری یا ممنوع از اقامت در محل معین بشوند. (ماده 108 قانون مقررات استخدامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مصوب 21/7/1370)

بذر و نهال: منظور از بذر و نهال، ‌انواع بذور، نهال، پیاز،  قلمه، ریزوم، غده، پیوندک و پاجوش و هر قسمتی از گیاه‌ که به منظور تکثیر مورد استفاده قرار گیرد می‌باشد. (تبصره ماده 4 قانون اساسنامه شرکت سهامی تولید، تهیه و توزیع بذر و نهال مصوب 25/1/1367)

برات رجوعی: براتی است که دارنده برات اصلی پس از اعتراض برای دریافت وجه آن و مخارج صدور اعتراضنامه و تفاوت نرخ به عهده برات دهنده یا یکی از ظهرنویس‌ها صادر می‌نماید. (ماده 221 قانون تجارت مصوب 12/3/1304)

برده‌فروشی: به معنی و شامل کلیه اعمالی است که به منظور اسارت و تملک یا واگذاری شخص به قصد تنزل دادن او به درجه بردگی یا غلامی صورت می‌گیرد و همچنین به معنی و شامل کلیه اعمالی است که به عنوان تملک بر روی برده به منظور فروش یا مبادله انجام می‌گیرد و در ضمن کلیه اعمال مربوط به انتقال حق تملک از طریق برده فروش یا مبادله نسبت به شخصی که به قصد فروش یا مبادله تحت تملک قرار گرفته و همچنین به طور کلی هرگونه تجارت یا حمل و نقل برده اعم از این که بر هر نوع وسیله نقلیه انجام شود. (بند ج ماده 7 از قانون مربوط به الحاق دولت ایران به قرارداد تکمیلی منع بردگی و برده‌فروشی و عملیات و دستگاه‌های مشابه بردگی مصوب 3/12/1337)

بررسی توان کار و تهیه فهرست محدود از پیمانکاران: فرایندی است که در آن از بین کسانـی کـه بـه فراخـوان نخست پاسخ داده و اسنـاد ارزیـابی تـوان اجـرای کـار را ارسـال کرده‌اند، فهرستی محدود برای انتخاب پیمانکاران منتخب تهیه می‌گردد. (بند واو ماده 2 آیین‌نامه ارجاع کار به پیمانکاران مصوب 24/7/1381 هیئت وزیران)

برکه: اراضی پستی است که در اثر جریان سطحی و زیرزمینی آب در آن‌ها جمع شده و باقی می‌ماند. (بند ث ماده 1 از آیین‌نامه مربوط به بستر و حریم رودخانه‌ها، انهار، مسیلها، مرداب‌ها، برکه‌های طبیعی و شبکه‌های آبرسانی، آبیاری و زهکشی مصوب 11/8/1379 هیأت وزیران)

برگ یا برچسب معاینه فنی: گواهی انجام معاینه فنی که از سوی ستادهای معاینه فنی خودرو یا مراکز فنی مجاز صادر و برگه درخواست کننده تحویل و برچسب به سمت راست شیشه جلو الصاق می‌گردد. (بند 12 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران)

برگ یا برچسب معاینه فنی: گواهی انجام معاینه فنی که توسط ستادهای معاینه فنی خودرو و یا مراکز فنی مجاز صادر و برگه به متقاضی تحویل و برچسب به سمت راست شیشه جلو الصاق می‌گردد. (بند پ ماده 1 آیین‌نامه اجرایی نحوه انجام معاینه و صدور برگ معاینه فنی خودرو مصوب 4/8/1382 هیئت وزیران)

 

برگزارکنندگان مراسم: منظور افراد یا گروه‌هایی می‌باشند که مسئولیت برپایی مراسم را بر عهده دارند. (بنـد ث مـاده 1 آیین‌نامه چگونگی تأمین امنیـت اجتماعات مصوب 31/6/1381 هیئت وزیران)

برنامه درازمدت: منظور برنامه‌ای است که ضمن آن توسعه اقتصادی و اجتماعی برای یک دوره ده ساله یا طولانی‌تر به عنوان راهنمای برنامه‌ریزی‌های پنج ساله پیش‌بینی می‌شود. (بند 2 ماده 1 از قانون برنامه و بودجه کشور مصوب 10/12/1351)

برنامه زمانی مناقصه: سندی است که در آن زمان و مهلت برگزاری مراحل مختلف مناقصه، مدت اعتبار پیشنهادها و زمان انعقاد قرارداد مشخص می‌شود. (بند ی ماده 2 قانون برگزاری مناقصات مصوب 2/11/1383)

برنامه سالانه: منظور برنامه عملیات اجرایی دولت است که سالانه تنظیم و همراه بودجه کل کشور تقدیم مجلس شورای ملی می‌گردد و ضمن آن در قالب هدف ها و سیاست‌های مندرج در برنامه عمرانی پنج‌ساله هدف‌های مشخص و عملیات اجرایی سالانه هر دستگاه اجرایی با اعتبار مربوط تعیین می‌شود. (بند 4 ماده 1 از قانون برنامه و بودجه کشور مصوب 10/12/1351)

برنامه عمرانی پنجساله: منظور برنامه جامعی است که برای مدت پنج سال تنظیم و به تصویب مجلسین می‌رسد و ضمن آن هدف‌ها و سیاست‌های توسعه اقتصادی و اجتماعی طی همان مدت مشخص می‌شود. در این برنامه کلیه منابع مالی دولت و همچنین منابعی که از طرف شرکت‌های دولتی و بخش خصوصی صرف عملیات عمرانی می‌گردد از یک طرف و اعتبارات جاری و عمرانی دولت و هزینه‌های عمرانی شرکت‌های دولتی و بخش خصوصی از طرف دیگر جهت وصول به هدف‌های مذکور پیش‌بینی می‌گردد. (بند 3 ماده 1 از قانون برنامه و بودجه کشور مصوب 10/12/1351)

بروشور: نشریه‌ای است موردی که به منظور انتقال اطلاعات مفید و مختصر در یکی از زمینه‌های فرهنگی، فنی، صنعتی، خدماتی، بهداشتی و آموزشی که دستگاه‌ها در ارتباط با وظایف قانونی خود آن را برای اطلاع عموم منتشر می‌نمایند. (ماده 3 آیین‌نامه اجرایی قانون ممنوعیت وزارتخانه ها و مؤسسات و شرکت های دولتی از چاپ و انتشار نشریات غیر ضرور مصوب 1365 مصوب 23/10/1366 هیأت وزیران)

بزرگراه: راهی است که حداقل دارای دو خط عبور در هر طرف بوده و ترافیک دو طرف آن به وسیله موانع فیزیکی از هم جدا شده باشد و به طور معمول دارای تقاطع‌های غیرهمسطح است. بزرگراه می‌تواند تعداد معدودی تقاطع همسطح کنترل شده داشته باشد. (بند 13 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 18/3/1384)

بزه مشهود: بزه در موارد مشروحه پایین مشهود محسوب است: 1- در صورتی که بزه در مرئی و منظر مأمورین کشف بزه‌ها واقع شده و یا بلافاصله مأموران مذکور در محل وقوع بزه حاضر شده و یا آثار بزه را فوراً پس از وقوع ملاحظه نمایند. 2- در صورتی که دسته یا جماعتی که ناظر وقوع بزه بوده یا خود مجنی علیه بلافاصله پس از وقوع بزه شخص معینی را مرتکب معرفی نماید. 3- اگر در موقعی نزدیک به زمان وقوع بزه علائم و آثار واضحه یا اسباب و دلایل بزه در تصرف متهم یافت گردد یا تعلق اسباب و دلایل مذکور به متهم محرز گردد. 4- وقتی که متهم در زمان نزدیکی پس از وقوع بزه قصد فرار داشته یا در حال فرار یا فوراً پس از آن دستگیر شود. (ماده 128 قانون دادرسی و کیفر ارتش مصوب 4/10/1318)

بستر: آن قسمت از رودخانه، نهر یا مسیل است که در هر محل با توجه به آمار هیدرولوژیک و داغاب و حداکثر طغیان با دوره برگشت 25 ساله به وسیله وزارت نیرو یا شرکت‌های آب منطقه‌ای تعیین می‌شود. در مناطقی که ضرورت ایجاب می‌نماید سیلاب با دوره برگشت کم‌تر یا بیش‌تر از 25 ساله ملاک محاسبه قرار گیرد. سازمان‌های آب منطقه‌ای حسب مورد با ارائه نقشه‌های مربوط و توجیهات فنی از حوزه ستادی وزارت نیرو مجوز لازم را اخذ خواهند نمود. تغییرات طبیعی بستر رودخانه‌ها، مسیل‌ها یا انهار طبیعی در بستر سابق تأثیری نداشته و بستر سابق کماکان در اختیار حکومت اسلامی است ولیکن حریم برای آن منظور نخواهد شد. (بند ح ماده 1 آیین‌نامه مربوط به بستر و حریم رودخانه‌ها، انهار، مسیلها، مرداب‌ها، برکه‌های طبیعی و شبکه‌های آبرسانی، آبیاری و زهکشی مصوب 11/8/1379 هیأت وزیران)

بستر (رودخانه): آن قسمت از رودخانه، نهر یا مسیل است که در حداکثر طغیان معمولی زیر آب قرار می‌گیرد. (بند 7 آیین‌نامه اجرایی قانون حفظ و تثبیت کناره و بستر رودخانه‌های مرزی مصوب 18/12/1363 هیأت وزیران)

بستن دفاتر: برای این که تاریخ ثبت بیش‌تر ثابت و مصون از تغییر باشد مباشر ثبت همه روز هنگام بسته شدن مباشرت تمام دفاتر را می‌بندد مقصود از آن بستن دفاتر آن است که مباشر ثبت در ذیل آخرین سطر تاریخ روز و ماه و سال را گذاشته امضا می‌نماید. تخلف از مفاد این ماده مستوجب مجازاتی می‌باشد که در ماده 131 مقرر است. (ماده 80 قانون ثبت اسناد مصوب 21/2/1290)

بسته‌های پست سیاسی: عبارت از بسته‌های محتوی نوشتجات رسمی دولتی است‌که به مهر وزارت امور خارجه یا نمایندگی‌های سیاسی دولت ... ایران یا دول خارجه لاک و مهر یا پلمب شده و عبارت: Expedition Officielle Gourrier Diplomatique یا هر جمله دیگری که دارای همان مفهوم باشد روی آن نوشته شده و به وسیله پیک سیاسی حمل شود. (ماده 332 آیین‌نامه اجرایی قانون امور گمرکی مصوب 20/1/1351)

بسیجی عادی: عموم اقشار معتقد به قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و اهداف انقلاب اسلامی هستند که پس از گذراندن دوره آموزش عمومی به خدمت ارتش بیست میلیونی درآمده و سازماندهی می‌شوند. (بند الف ماده 13 از قانون مقررات استخدامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مصوب 21/7/1370)

بسیجی فعال: آن دسته از بسیجیان عادی داوطلب هستند که واجد شرایط لازم بوده و پس از گذراندن دوره‌های آموزشی، سازماندهی شده و ضمن شرکت در برنامه‌های حفظ انسجام در انجام مأموریت‌های محوله با سپاه همکاری می‌کنند. (بند ب ماده 13 از قانون مقررات استخدامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مصوب 21/7/1370)

بسیجیان: کسانی هستند که براساس گواهی نیروی مقاومت بسیج حداقل یک سال فعالیت مستمر با رده‌های مقاومت آن نیرو داشته باشند. (تبصره 3 ماده 1 از قانون نحوه واگذاری سهام دولتی و متعلق به دولت به ایثارگران و کارگران مصوب 12/5/1373)

بناهای ضروری: آن دسته از بناهایی است که لازم است پس از وقوع زلزله قابل بهره‌برداری باقی بمانند. از بخش تعاریف آیین‌نامه طراحی ساختمان در برابر زلزله مصوب 17/9/1378

بندر صیادی: به محدوده‌ای از ساحل دریا، دریاچه یا رودخانه اطلاق می‌شود که به جهت دارا بودن پناهگاه طبیعی (خور یا آبراهه مناسب) یا مصنوعی (موج شکن) و تأسیسات ساحلی دیگر، پهلوگیری و تخلیه صید به وسیله شناورهای صیادی در آن امکان‌پذیر بوده و اکثر شناورهای فعال در آن شناورهای صیادی می‌باشند. (بند 10 ماده 1 از آیین‌نامه اجرایی حفاظت و بهره‌برداری از منابع آبزی جمهوری اسلامی ایران مصوب 5/2/1378 هیأت وزیران)

بندگی رعایا: یعنی وضع یا حال رعیت که به موجب قانون یا عرف یا قرارداد مکلف باشد در زمین متعلق به فرد دیگری زندگی و کار کند و برای فرد اخیر خدمات معینی را با دریافت اجرت یا رایگان انجام دهد و به هر حال حق تغییر وضع و حال خود را نداشته باشد. ماده اول قانون مربوط به الحاق دولت ایران به قرارداد تکمیلی منع بردگی و برده‌فروشی و عملیات و دستگاه‌های مشابه بردگی مصوب 3/12/1337

بنگاه اقتصادی سرمایه پذیر: شرکت ایرانی جدید و یا موجود که سرمایه خارجی به یکی از روش‌های مندرج در قانون در آن به کار رفته باشد. (بند ب ماده 1 آیین‌نامه اجرایی قانون تشویق و حمایت سرمایه‌گذاری خارجی مصوب 24/6/1381 هیئت وزیران)

بنگاه خالصجات: به منظور عمران و آبادی املاک خالصه و ازدیاد تولید و تکثیر درآمد آن‌ها و همچنین همکاری با دستگاه‌های وزارت کشاورزی بنگاهی به نام بنگاه خالصجات تحت نظر وزارت کشاورزی تأسیس می‌شود. (ماده 1 قانون تأسیس بنگاه خالصجات کشور مصوب 26/4/1334)

بنگاه عمرانی کشور: به منظور عمران و آبادی قرا و تعمیم فرهنگ و بهداشت و بهبود وضع کشاورزی و کشاورزان و بالا بردن سطح زندگی آنان و تقویت روح همکاری و تعاون بین آن‌ها و اجرای این قانون بنگاهی به نام بنگاه عمرانی کشور تحت نظر وزارت کشور تأسیس می‌شود. (ماده 1 قانون بنگاه عمرانی کشور مصوب 11/5/1334)

بنیاد شهید انقلاب اسلامی: نهادی است انقلابی که در اجرای فرمان رهبر کبیر و بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران حضرت امام خمینی رضوان‌ا... تعالی علیه در تاریخ 22/12/1358 تأسیس شده و دارای شخصیت حقوقی و استقلال مالی و اداری است و امور آن طبق مقررات و قوانین مربوط به نهادهای عمومی غیردولتی و در چارچوب این اساسنامه و آیین‌نامه‌های مربوطه زیرنظر رئیس جمهور و نظارت عالیه مقام معظم رهبری اداره می‌شود. از ماده 1 قانون اساسنامه بنیاد شهید انقلاب اسلامی مصوب 27/2/1377.بنیاد فرهنگی، هنری رودکی: به منظور پیشرفت و توسعه هنر همتراز با شان تاریخی، دینی و ملی هنر در این سرزمین و برخورداری آن از اعتبار برجسته ملی و بین‌المللی بنیاد فرهنگی و هنری رودکی ـ که در این اساسنامه بنیاد نامیده می‌شود- به صورت مؤسسه عمومی غیردولتی زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تشکیل می‌شود. (ماده 1 اساسنامه بنیاد فرهنگی، هنری رودکی مصوب 1/2/1381)

بنیاد مسکن انقلاب اسلامی: نهاد انقلاب اسلامی است که براساس فرمان 21 فروردین 1358 رهبر کبیر انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی مدظله به منظور تأمین مسکن محرومان به ویژه روستائیان در چارچوب سیاست‌ها و برنامه‌های دولت تشکیل گردیده است. (از ماده 1 اساسنامه بنیاد مسکن انقلاب اسلامی مصوب 17/9/1366)

بهای اسمی اسناد خزانه و اوراق قرضه: بهای اسمی اسناد خزانه و اوراق قرضه مشمول این قانون بهایی است که در متن آن‌ها نوشته و از طرف وزارت دارایی تضمین شده و پس از سررسید قابل پرداخت است. (ماده 4 قانون انتشار اسناد خزانه و اوراق قرضه مصوب 2/7/1348)

بهای تمام شده: بهای تمام شده هر قطعه زمین برای امر مسکن عبارت است از قیمت منطقه‌ای زمین در زمان واگذاری به علاوه کلیه هزینه‌های تعلق گرفته و متناسب با هر طرح طبق دستورالعمل وزارت مسکن و شهرسازی. (ماده 25 آیین‌نامه اجرایی قانون زمین شهری مصوب 24/3/1371 هیأت وزیران)

بهای خواسته: بهای خواسته به ترتیب زیر تعیین می‌شود:1- اگر خواسته پول رایج ایران باشد، بهای آن عبارت است از مبلغ مورد مطالبه و اگر پول خارجی باشد، ارزیابی آن به نرخ رسمی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در تاریخ تقدیم دادخواست بهای خواسته محسوب می‌شود. 2- در دعوای چند خواهان که هر یک قسمتی از کل را مطالبه می‌نماید بهای خواسته مساوی است با حاصل جمع تمام قسمت‌هایی که مطالبه می‌شود. 3- در دعاوی راجع به منافع و حقوقی که باید در مواعد معین استیفا و یا پرداخت گردد، بهای خواسته عبارت است از حاصل جمع تمام اقساط و منافعی که خواهان خود را ذی‌حق در مطالبه آن می‌داند. در صورتی که حق نامبرده محدود به زمان معین نبوده یا مادام‌العمر باشد بهای خواسته مساوی است با حاصل جمع منافع ده سال یا آنچه را که ظرف ده سال باید استیفا کند. 4- در دعاوی راجع به اموال، بهای خواسته مبلغی است که خواهان در دادخواست معین کرده و خوانده تا اولین جلسه دادرسی به آن ایراد و یا اعتراض نکرده مگر این که قانون ترتیب دیگری معین کرده باشد. (ماده 62 قانون آیین‌دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب (در امور مدنی) مصوب 21/1/1379)

بهای خواسته: از نقطه نظر صلاحیت و هزینه دادرسی مبلغی است که در دادخواست قید شود. (ماده 86 قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 25/6/1318)

بهای روز اسناد خزانه و اوراق قرضه: بهای روز اسناد خزانه و اوراق قرضه مشمول این قانون بهایی است که این اسناد و اوراق برحسب مقتضیات عرضه و تقاضا در بازار خرید و فروش می‌شوند. (ماده 5 قانون انتشار اسناد خزانه و اوراق قرضه مصوب 2/7/1348)

بهای عادله: مقصود از بهای عادله نسبت به املاک بهای زمین بیاض یا به انضمام بنا و اشجار پیش از آگهی توسعه و خرابی است و در مورد انهار و قنوات مأخذ ارزیابی بهایی است که درباره شرب باغات و اراضی زراعتی همان شهر یا مجاور آن معمول و متداول است. (تبصره 1 ماده 4 از قانون اصلاح قانون توسعه معابر مصوب 1/4/1320)

بهای عادله(املاک): بهای روز عبارت است از قیمت اراضی یک سال قبل از تاریخ اعلام تصمیم دولت چنان‌چه این بها از بهای روز بیش‌تر باشد قیمت عادله روز ملاک عمل قرار خواهد گرفت بهای عادله بدون در نظر گرفتن منظور از خرید و تأثیر اجرای برنامه‌های شهرسازی و خانه‌سازی در قیمت‌ها خواهد بود. (تبصره 1 ماده 1 از قانون مربوطه به تملک زمین‌ها برای اجرای برنامه‌های شهرسازی مصوب 17/3/1339)

بهداشت محیط: عبارت است از کنترل عواملی از محیط زندگی که به گونه‌ای روی سلامت جسمی، روانی و اجتماعی انسان تأثیر می‌گذارند. (بند الف ماده 1 آیین‌نامه بهداشت محیط مصوب 24/4/1371 هیأت وزیران)

بهره اسمی: بهره‌ای است که در متن اسناد خزانه و اوراق قرضه مشمول این قانون نوشته و از طرف وزارت دارایی تضمین شده و پس از سررسید قابل پرداخت است. (ماده 6 قانون انتشار اسناد خزانه و اوراق قرضه مصوب 2/7/1348)

بهره واقعی: بهره‌ای است که براثر نوسانات بهای روز اسناد یا اوراق ممکن است بیش‌تر یا کم‌تر از بهره اسمی نصیب دارندگان آن‌ها شود. (ماده 7 قانون انتشار اسناد خزانه و اوراق قرضه مصوب 2/7/1348)

بهره بردار: شخص حقیقی یا حقوقی اعم از دولتی، تعاونی و خصوصی است که دارای پروانه بهره‌برداری از وزارت معادن و فلزات باشد. (بند خ ماده 1 قانون معادن مصوب 23/3/1377)

بهره بردار: بهره‌بردار، سازمان دولتی یا شرکت تعاونی است که پروانه بهره‌برداری به نام او صادر شده است. (بند ذ ماده 1 از قانون معادن مصوب 1/3/1362)

بهره برداری: مجموعه عملیاتی است که به منظور استخراج و کانه‌آرایی و به دست آوردن مواد معدنی قابل فروش انجام می‌گیرد. (بند ح ماده 1 قانون معادن مصوب 23/3/1377)

بهره برداری: عبارت است از مجموعه عملیاتی که به منظور استخراج و کانه‌آرایی و به دست آوردن مواد معدنی قابل فروش (کانه) انجام می‌گیرد. (بند د ماده 1 از قانون معادن مصوب 1/3/1362)

بهره برداری(جنگل): به طور کلی آن قسمت از قطعات مقطوعه که قابل تبدیل به چوب‌آلات صنعتی می‌باشد باید به صورت گرده بینه از جنگل خارج شده و در کارخانه چوب‌بری تبدیل شده و بقیه به صورت زغال یا هیزم از جنگل خارج گردد. (بند 4 تبصره 1 ماده 4 از قانون جنگل‌ها و مراتع کشور مصوب 8/6/1338)

بوته جنگلی: رستنی‌های خودروی خشبی است که ساقه آن‌ها به طور طبیعی کمی بالاتر از سطح خاک منشعب شده باشد و نوعاً در جنگل‌ها یا اراضی جنگلی یا بیشه‌ها می‌روید. (بند 2 ماده 1 از قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع مصوب 25/5/1346)

بوته کویری: کلیه نباتات خودروی چند ساله بجز درخت که در کویر و بیابان می‌روید بوته کویری نامیده می‌شود. (بند 3 ماده 1 از قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع مصوب 25/5/1346)

بودجه: برنامه مالی مؤسسه برای مدت یک سال مالی است که شامل پیش‌بینی درآمدها و برآورد هزینه‌ها برای نیل به اهداف مؤسسه می‌باشد. (ماده 3 آیین‌نامه مالی معاملاتی مؤسسات آموزش‌عالی غیردولتی غیرانتفاعی مصوب 20/12/1381 شورای عالی انقلاب فرهنگی)

بودجه: لایحه پیش‌بینی کلیه عواید و مخارج مملکتی برای مدت یک سال شمسی (سنه مالی) که به تصویب مجلس شورای ملی رسیده باشد. (ماده 1 قانون محاسبات عمومی مصوب 10/12/1312)

بودجه دولت: سندی است که معاملات دخل و خرج مملکتی برای مدت معینی در آن پیش‌بینی و تصویب شده باشد. مدت مزبوره را سنه مالیه می‌گویند و عبارت است از یک سال شمسی. (ماده 1 از قانون محاسبات عمومی مصوب 3/12/1289)

بودجه عمومی دولت: منظور بودجه‌ای است که در آن برای اجرای برنامه سالانه منابع مالی لازم پیش‌بینی و اعتبارات جاری و عمرانی دستگاه‌های اجرایی تعیین می‌شود. (بند 5 ماده 1 از قانون برنامه و بودجه کشور مصوب 10/12/1351)

بودجه کل کشور: برنامه مالی دولت است که برای یک سال مالی تهیه و حاوی پیش‌بینی درآمدها و سایر منابع تأمین اعتبار و براورد هزینه‌ها برای انجام عملیاتی که منجر به وصول به هدف‌های دولت می‌گردد بوده و از سه قسمت تشکیل می‌شود. (ماده 1 قانون محاسبات عمومی مصوب 15/10/1349)

بورس اوراق بهادار: بازار خاصی است که در آن داد و ستد اوراق بهادار توسط کارگزاران بورس طبق مقررات این قانون انجام می‌گیرد. (بند 1 ماده 1 از قانون تأسیس بورس اوراق بهادار مصوب 27/2/1345)

بورس اوراق بهادار: بازاری متشکل و خود انتظام است که اوراق بهادار در آن توسط کارگزاران و یا معامله گران طبق مقررات این قانون، مورد داد و ستد قرار می‌گیرد. بورس اوراق بهادار (که از این پس بورس نامیده می‌شود) در قالب شرکـت سهامـی عـام تأسیس و اداره می‌شود. (بند 3 ماده 1 قانون بازار اوراق بهادار مصوب 1/9/1384)

بورسیه: به دانشجویانی اطلاق می‌گردد که با رعایت ضوابط، کلیه هزینه‌های ریالی و ارزی آنان از طرف دولت پرداخت گردد. (بند الف ماده 1 آیین‌نامه اجرایی ماده 34 قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب 18/2/1381 هیئت وزیران)

بورسیه: به دانشجویی اطلاق می‌گردد که با رعایت ضوابط کلیه هزینه‌های ریالی و ارزی وی از طرف دولت پرداخت گردد. (بند الف ماده 1 از آیین‌نامه اجرایی بند 5 تبصره (17) قانون بودجه سال 1378 کل کشور مصوب 26/12/1377 هیأت وزیران)

بولتن: عبارت است از نشریه‌ای که توسط دستگاه‌های دولتی در زمینه‌های خبری، آموزشی، فنی، تخصصی، سیاسی و نظایر این‌ها که مرتبط با وظایف قانونی و در محدوده فعالیت آن‌ها است به منظور ارتقاء سطح آگاهی کارکنان همان دستگاه و مسئولان دیگر دستگاه ها با تیراژ محدود و در فواصل زمانی معین با چاپ یکرنگ و به طور رایگان منتشر و توزیع می‌شود و دارای انواع زیر است. (ماده 1آیین‌نامه اجرایی قانون ممنوعیت وزارتخانه‌ها و مؤسسات و شرکت‌های دولتی از چاپ و انتشار نشریات غیرضرور مصوب 1365 مصوب 23/10/1366 هیأت وزیران)

بولتن خبری: این نشریه فقط در سطح دستگاه‌های دولتی منتشر می‌شود و حاوی آخرین اخبار داخلی از قبیل دستورالعمل‌های اداری- انتصابات رویدادها، بازدیدها و تشویق کارکنان می‌باشد. این بولتن با تیراژ حداکثر (8)/ (1) تعداد کل پرسنل دستگاه مورد نظر و حداکثر در 24 صفحه منتشر می‌شود و تا 5 درصد آن را می‌توان برای ارگان‌های دولتی دیگر ارسال کرد. بند 1 ماده 1 از آیین‌نامه اجرایی قانون ممنوعیت وزارتخانه‌ها و مؤسسات و شرکت‌های دولتی از چاپ و انتشار نشریات غیرضرور مصوب 1365 مصوب 23/10/1366 هیأت وزیران

بولتن سیاسی: نشریه‌ای است حاوی اخبار و نیز تحلیل رویدادهای داخلی و خارجی اعم از عادی یا طبقه‌بندی شده نشریه مذکور توسط دستگاه‌هایی منتشر می‌شود که قانوناً مجاز به انتشار این‌گونه نشریات هستند. (بند 2 ماده 1 آیین‌نامه اجرایی قانون ممنوعیت وزارتخانه‌ها و مؤسسات و شرکت‌های دولتی از چاپ و انتشار نشریات غیرضرور مصوب 1365 مصوب 23/10/1366 هیأت وزیران)

بومی سازی دانش فنی: عبارت است از توانایی تحلیل فناوری به منظور تبدیل یا تغییر بهینه آن براساس شرایط نیاز و تحولات فناوری در کشور (از جمله نوع، کمیت و کیفیت مواد اولیه مورد نیاز، نوع انرژی با صرفه، سطح اتوماسیون فناوری مربوط استانداردهای کیفی محصول و فرمولاسیون‌ها یا فرایندهای جدید تولید) و کاربرد آن. (تبصره ماده 1 آیین‌نامه اجرایی بند (ج) تبصره (22) قانون بودجه سال 1380 کل کشور مصوب 29/1/1380 هیأت وزیران)

بومی‌سازی دانش فنی: عبارت است از تحلیل فناوری به منظور تبدیل یا تغییر بهینه آن براساس شرایط، نیاز و تحولات فناوری درکشور (از جهت نوع،کمیت و‌‌‌‌کیفیت مواد اولیه مورد نیاز، نوع انرژی باصرفه، سطح اتوماسیون فناوری مربوط، استانداردهای کیفی محصول و فرمولاسیون‌ها و یا فرایندهای جدید تولید) و کاربرد آن. (تبصـره مـاده 1 آیین‌نامه اجـرایـی بنـد ح تبصـره 17 قانـون بودجه سال 1381 مصوب 28/1/1381 هیئت وزیران)

بی‌بضاعت: به کسی اطلاق می‌شود که درآمد لازم برای تأمین معیشت خود نداشته باشد. (تبصره 3 ماده 44 از قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 13/2/1350)

بی‌بضاعت: به کسی اطلاق می‌شود که درآمد لازم برای تأمین معیشت خود نداشته باشد ضابطه تعیین درآمد برای اعاشه تحت الکفاله هر یک از طبقات مشمولان به شرح زیر خواهد بود: 1- در مورد مشمولان عادی برابر حقوق خالص دریافتی سرباز داوطلب. 2- در مورد مشمولان دیپلمه و فوق‌دیپلم برابر حقوق خالص دریافتی گروهبان یکم وظیفه. 3- در مورد مشمولان لیسانسه و بالاتر برابر حقوق خالص دریافتی ستوان دوم وظیفه. (تبصره 3 قانون اصلاح تبصره 3 ماده 44 قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 19/3/1355)

بی زمین: عبارت‌ است از کسی که هیچ‌گونه زمین زراعی نداشته باشد. (بند 5 آیین‌نامه اجرایی قانون واگذاری زمین‌های دایر و بایرکه بعد از انقلاب به صورت‌کشت موقت در اختیار کشاورزان قرارگرفته است مصوب 8/8/1365. مصوب 29/11/1365 هیأت وزیران)

بی‌مبالاتی: منظور از بی‌مبالاتی اقدام به امری است که مرتکب نمی‌بایست به آن مبادرت نموده باشد و منظور از غفلت خودداری از امری است که مرتکب می‌بایست به آن اقدام نموده باشد اعم از این که منشأ بی‌مبالاتی یا غفلت عدم اطلاع و عدم مهارت یا عدم تجربه یا عدم رعایت قوانین یا مقررات یا اوامر یا نظامات و یا عرف عادت باشد. (تبصره ماده 8 از قانون راجع به مجازات اخلالگران در صنایع نفت ایران مصوب 16/7/1336)

بیانیه ثبت: مجموعه فرم‌ها، اطلاعات و اسناد و مدارکی است که در مرحله تقاضای ثبت شرکت، به سازمان داده می‌شود. (بند 31 ماده 1 قانون بازار اوراق بهادار مصوب 1/9/1384)

بیشه طبیعی: جنگل یا مرتع یا بیشه طبیعی عبارت از جنگل یا مرتع یا بیشه‌ای است که به وسیله اشخاص ایجاد نشده باشد. (بند 1 ماده 1 قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع مصوب 25/5/1346)

بیشه یا قلمستان: زمینی است که در آن درختان غیرمثمر به وسیله اشخاص غرس شده و تعداد درخت در هر هکتار آن از هزار اصله تجاوز نماید. (ردیف ج بند 9 ماده 1 از قانون مربوط به اصلاحات ارضی مصوب 26/2/1339)

بیع: عبارت است از تملیک عین به عوض معلوم. (ماده 338 از قانون مدنی)

بیع شرط: نوعی از معامله است که در آن شروطی مورد توافق متعاملین قرار می‌گیرد. (بند 11 ماده 1 از آیین‌نامه اجرایی قانون واگذاری زمین‌های دایر و بایر که بعد از انقلاب به صورت کشت موقت در اختیار کشاورزان قرار گرفته است مصوب 29/11/1365 هیأت وزیران

بیع قطعی: اگر در عقد بیع شرطی ذکر نشده یا برای تسلیم مبیع یا تأدیه قیمت موعدی معین نگشته باشد بیع قطعی و ثمن حال محسوب است مگر اینکه بر حسب عرف و عادت محل یا عرف و عادت تجارت در معاملات تجاری وجود شرطی یا موعدی معهود باشد اگر چه در قرارداد بیع ذکری نشده باشد. (ماده 344 از قانون مدنی)

بیع مشروط: اگر در عقد بیع شرطی ذکر نشده یا برای تسلیم مبیع یا تأدیه قیمت موعدی معین نگشته باشد بیع قطعی و ثمن حال محسوب است مگر این که بر حسب عرف و عادت محل یا عرف و عادت تجارت در معاملات تجاری وجود شرطی یا موعدی معهود باشد اگرچه در قرارداد بیع ذکری نشده باشد. (ماده 344 از قانون مدنی)

بیکار: از نظر این قانون فردی است که مشمول این قانون بوده و بدون میل و اراده بیکار شده و آماده کار باشد. (ماده 2 از قانون بیمه بیکاری مصوب 24/3/1366)

بیکار:  از لحاظ این قانون بیکار کسی است که بدون میل و اراده خود بیکار مانده و آماده کار و در جستجوی کار باشد. (ماده 2 از طرح ایجاد صندوق وام کارگری مصوب 16/12/1357 هیأت وزیران)

بیمارستان دامپزشکی: مکانی با فضای مناسب، مطابق نقشه استاندارد موجود در سازمان دامپزشکی کشور- با امکانات پذیرش دام‌های کوچک و بزرگ، طیور و ... یا هر یک از آن‌ها است که دارای امکانات معاینه، تشخیص، معالجه، جراحی دام‌ها، امکانات آزمایشگاهی برای انجام آزمایشات لازم، تأمین داروهای تجویز شده و در صورت لزوم بستری کردن دام‌ها و اعزام اکیپ‌های سیار به مناطق تحت پوشش می‌باشد. (ماده 1 از آیین‌‌نامه اجرایی ماده 10 قانون سازمان دامپزشکی کشور برای صدور پروانه ... مصوب 4/10/1373 هیأت وزیران)

بیماری: وضع غیرعادی جسمی یا روحی است که انجام خدمات درمانی را ایجاب می‌کند یا موجب عدم توانایی موقت اشتغال به کار می‌شود یا این که موجب هر دو در آن واحد می‌گردد. (بند 7 ماده 2 از قانون تأمین اجتماعی مصوب 3/4/1354)

بیماری: وضـع غیرعـادی جسمـی یا روحی که انجـام خدمـات درمانـی را ایجاب می‌کند. (بند ج ماده 1 آیین‌نامه بیمه اجتماعی روستائیان و عشایر  مصوب4/11/1383 هیئت وزیران)

بیماری‌های آمیزشی: مقصود از بیماری‌های آمیزشی- سوزاک- کوفت (سیفلیس) آتشک (شانکر نرم) است در هر نقطه از بدن که واقع باشد. (تبصره ماده 1 از قانون طرز جلوگیری از بیماری‌های آمیزشی و بیماری‌های واگیردار مصوب 11/3/1320)

بیماری‌های حرفه‌ای: بیماری‌هایی است که در جدولی که بنا بر پیشنهاد مدیر عامل به تصویب شورای عالی خواهد رسید تعیین می‌گردد. (ماده 44) از قانون بیمه‌های اجتماعی کارگران مصوب 21/2/1339

بیماری‌های حرفه‌ای: منظور از بیماری‌های حرفه‌ای مذکور در این قانون بیماری‌هایی است که در جدولی که به تصویب شورای عالی خواهد رسید تعیین می‌گردد. (ماده 108 از لایحه قانونی بیمه‌های اجتماعی کارگران مصوب 24/4/1334)

بیمه: عقدی است که به موجب آن یک طرف تعهد می‌کند در ازای پرداخت وجه یا وجوهی از طرف دیگر در صورت وقوع یا بروز حادثه خسارت وارده بر او را جبران نموده یا وجه معینی بپردازد. متعهد را بیمه‌گر طرف تعهد را بیمه‌گذار وجهی را که بیمه‌گذار به بیمه‌گر می‌پردازد حق بیمه و آنچه را که بیمه می‌شود موضوع بیمه نامند. (ماده 1 از قانون بیمه مصوب 7/2/1316)

بیمه شده: سرپرست خانوار که با پرداخت مبالغی به عنوان حق بیمه، حق استفاده از مزایای مقرر را دارد. (بنـد ت مـاده 1 آیین‌نامه بیمـه اجتمـاعی روستائیان و عشایر مصوب 4/11/1383)

بیمه شده: شخصی است که رأساً مشمول مقررات تأمین اجتماعی بوده و با پرداخت مبالغی به عنوان حق بیمه حق استفاده از مزایای مقرر در این قانون را دارد. (بند 1 ماده 2 از قانون تأمین اجتماعی مصوب 3/4/1354)

بیمه شده اصلی: فردی است که رأساً مشمول مقررات بیمه خدمات درمانی موضوع این قانون بوده و پس از پرداخت حق السهم (توسط فرد یا مراجع مشمول در قانون) مشمول استفاده از مزایای خدمات درمانی قرار می‌گیرد. (بند 1 ماده 1 از قانون بیمه همگانی خدمات درمانی کشور مصوب 3/8/1373)

بیمه شده تبعی: خانواده شخص یا اشخاصی هستند که به تبع سرپرستی و کفالت بیمه شده اصلی از مزایای مقرر در این قانون می‌توانند استفاده نمایند. (بند 2 ماده 1 از قانون بیمه همگانی خدمات درمانی کشور مصوب 3/8/1373)

بیمه گذار: بیمه عقدی است‌که به موجب آن یک طرف تعهد می‌نماید در ازای پرداخت وجه یا وجوهی از طرف دیگر در صورت وقوع یا بروز حادثه خسارت وارده بر او را جبران کرده یا وجه معینی بپردازد. متعهد را بیمه‌گر طرف تعهد را بیمه‌گذار وجهی را که بیمـه‌گـذار به بیمـه‌گـر می پردازد حق بیمـه و آنچه را که بیمه می‌شود موضوع بیمه نامند. (ماده 1 از قانون بیمه مصوب 7/2/1316)

بیمه گر: بیمه عقدی است که به موجب آن یک طرف تعهد می‌نماید در ازای پرداخت وجه یا وجوهی از طرف دیگر در صورت وقوع یا بروز حادثه خسارت وارده بر او را جبران کرده یا وجه معینی بپردازد. متعهد را بیمه‌گر طرف تعهد گذار وجهی را که بیمه‌گذار به بیمه‌گر می‌پردازد حق بیمه و آنچه را که بیمه می‌شود موضوع بیمه نامند. (ماده 1 از قانون بیمه مصوب 7/12/1316)

بیمه‌های تکمیلی: به آن دسته از خدمات بیمه‌ای گفته می‌شود که علاوه برسطح خدمات بیمه‌های همگانی، با انعقاد قراردادهای انفرادی یا گروهی فی‌مابین بیمه شده و بیمه‌گر پرداخت حق بیمه توسط بیمه شده انجام می‌پذیرد و دولت در قبال آن تعهد مـالی نداشته، اما مکلف به پشتیبـانی حقوقی و قانونی لازم از اینگونه بیمه‌ها می‌باشد. (بند 2 تبصره ماده 2 قانون ساختار جامع رفاه و تأمین اجتماعی مصوب 21/2/1383)

بیوه: به زنانی اطلاق می‌شود که به عقد ازدواج (دائم یا منقطع) درآمده و سپس به یکی از دلایل طلاق، فوت شوهر، فسخ عقد، صدور حکم موت فرضی، بذل مدت یا انقضای مدت در نکاح منقطع، شوهر خود را از دست داده باشند. (بند 1 ماده 2 از قانون تأمین زنان و کودکان بی‌سرپرست مصوب 24/8/1371)

پاراف: عبارت است از تأیید پیش‌نویس توافق بین‌المللی از طرف اشخاص مجاز (ماده 2 از آیین‌نامه چگونگی تنظیم و امضای توافق‌های بین‌المللی مصوب 13/2/1371 هیأت وزیران)

پارکه: برای اختصار به جای شعبه اداره مدعی عمومی منبعد لفظ پارکه استعمال می‌شود. (تنبیه ماده 112 قانون اصول تشکیلات عدلیه و محاضر شرعیه و حکام صلیحه مصوب 26/4/1290)

پارکه محکمه استیناف: عبارت است از مدعی‌العموم اول و یک نفر وکیل عمومی برای هر شعبه. (ماده 55 از قانون اصول تشکیلات عدلیه مصوب 27/4/1307)

پارکه بدایت: پارکه بدایت تشکیل می‌شود از مدعی عمومی محکمه ابتدایی و یک نفر معاون او برای هر اتاقی از اتاق‌ها حقوقی و جـزایی. (ماده 115 از قانون اصـول تشکیلات عدلیه و محاضر شرعیه و حکام صلحیه مصوب 26/4/1290)

پارکه دیوان تمیز: مرکب است از مدعی عمومی کل و یک نفر معاون او که موسوم است به وکیل عمومی محکمه تمیز. (ماده 113 از قانون اصول تشکیلات عدلیه و محاضر شرعیه و حکام صلحیه مصوب 26/4/1290)

پارکه محکمه استیناف: عبارت است از مدعی عمومی اول و یک وکیل عمومی برای هر اتاقی و (در صورت لزوم) یک معاون وکیل عمومی.

(ماده 114 از قانون اصول تشکیلات عدلیه و محاضر شرعیه و حکام صلحیه مصوب 26/4/1290)

پارکومتر: دستگاهی است که با انداختن سکه یا پرداخت حق توقف، استفاده از کارت‌های اعتباری یا روش‌های دیگر، اجازه توقف در زمان معین به خودرو می‌دهد. (بنـد 25 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران)

پارکینگ ممنوع: توقف وسیله نقلیه ممنوع است، جز برای سوار و پیاده کردن، مشروط به استقرار راننده در پشت فرمان. (بند 26 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران)

پاسدار: به فردی اطلاق می‌شود که برای جهاد همه جانبه در راه خدا و نگهبانی از انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن به عنوان وظیفه شرعی با داشتن شرایط زیر به عضویت سپاه پاسداران درآمده باشد. (ماده 34 از قانون اساسنامه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مصوب 15/6/1361)

پاسداران رسمی: به پرسنلی اطلاق می‌گردد که برای جهاد در راه خدا و پاسداری و دفاع مسلحانه از انقلاب اسلامی و دستاوردهای آن و نظام جمهوری اسلامی ایران به استخدام سپاه درآمده و پس از طی دوره‌های آموزشی لازم به یکی از درجات پیش‌بینی شده در این قانون نائل و از لباس و علائم نظامی استفاده می‌نمایند. (ماده 8 از قانون مقررات استخدامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مصوب 21/7/1370)

پایه: عددی که توان پیمانکار را در هر تخصص تعیین می‌نماید و براساس آن، مبلغ حداکثر برآورد کار و شمار کار مجاز پیمانکار مشخص می‌گردد. پایه یک نشانگر بالاتـرین توان می‌باشد. (بنـد د مـاده 3 آیین‌نامه تشخیص صلاحیت پیمانـکاران طرح و ساخت مصوب 24/1/1384 هیئت وزیران)

پایوران انتظامی: کارکنانی هستند که پس از طی آموزش‌های لازم به یکی از درجات پیش‌بینی شده در این قانـون نائـل و از علائـم انتظـامی استفاده می‌نمایند. (ماده 11 قانون استخدام نیروی انتظامی مصوب 7/11/1382)

پایوران کارمند: کارکنانی هستند که براساس مدارج تحصیلی و یا مهارت تجربی و تخصصی استخدام و بدون استفاده از لباس، درجات و علائم انتظامی به یکی از رتبه‌های پیش‌بینی شده در این قانون نائل می‌شوند. (ماده 12 قانون استخدام نیروی انتظامی مصوب 7/11/1382)

پایوران محصل: کارکنانی هستند که به منظور خدمت استخدام و قبل از انتصاب در یکی از مشاغل مندرج در این قانون در یکی از مراکز آموزشی نیروی انتظامی یا سایر مؤسسات آموزشی به هزینه نیروی انتظامی مشغول تحصیل می‌باشند. (ماده 13 قانون استخدام نیروی انتظامی مصوب 7/11/1382)

پدید آورنده: از نظر این قانون به مؤلف و مصنف و هنرمند پدید‌آورنده و به آنچه از راه دانش یا هنر یا ابتکار آنان پدید می‌آید بدون در نظرگرفتن طریقه یا روشی‌که در بیان یا ظهور یا ایجاد آن به کار رفته اثر اطلاق ‌می‌شود. (ماده1 از قانون حمایت حقوق مؤلفان و منصفان و هنرمندان 11/10/1348)

پذیرایی عمومی: منظور از پذیرایی عمومی در این آیین‌نامه، کلیه پذیرایی‌هایی است که با استفاده از تسهیلات و امکانات رفاهی و خدماتی جهت مراسم مختلف، ‌سمینارها، کنفرانس‌ها، افتتاحیه‌ها، جلسه‌ها، ملاقات‌ها و سایر اجتماعات رسمی و غیررسمی از سوی دستگاه‌های اجرایی در نظر گرفته می‌شود. (ماده 1 از آیین‌نامه پذیرایی‌های عمومی مصوب 25‌/5/1371 هیأت وزیران)

پذیره: عبارت است از وجه معینی که هنگام عقد قرارداد پیش‌بینی می‌شود و یک جا یا به دفعات و در طی مراحلی توسط طرف قرارداد به شرکت ملی نفت ایران پرداخت می‌گردد. (ماده 1 از قانون نفت مصوب 8/5/1353)

پذیره: منظور از پذیره در این قانون وجهی است که هنگام عقد قراردادهای مربوط به تفحص و اکتشاف و استخراج نفت باید بر طبق مقررات مربوط به این قانون در ظرف مدتی که در قرارداد تصریح خواهد شد از طرف عامل به شرکت ملی نفت ایران پرداخت شود. (تبصره 6 ماده 1 قانون مربوط به تفحص و اکتشاف و استخراج نفت در سراسر کشور و فلات قاره مصوب 7/5/1336)

پذیره نویسی: فرایند خرید اوراق بهادار از ناشر یا نماینده قانونی آن و تعهد پرداخت وجه کامل آن طبق قرارداد. (بند 28 ماده 1 قانون بازار اوراق بهادار مصوب 1/9/1384)

پرتوکار: به شخص حقیقی اطلاق می‌شود که با منابع مواد اشعه به طور فیزیکی در ارتباط باشد که شامل پرتوکاران گروه الف و گروه ب می‌گردد. الف) پرتوکار گروه الف- به شخص حقیقی اطلاق می‌گردد که در شرایطی کار می‌کند که دز سالیانه آن می‌تواند از حد دز معادل سالانه تجاوز نماید. ب) پرتوکار گروه ب- به شخص حقیقی اطلاق می‌شود که در شرایطی کار می‌کند که معمولاً دز دریافتی سالانه وی از 3/0 دز معادل سالانه تجاوز نمی‌نماید. (بند 7 ماده 2 از آیین‌نامه اجرایی قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب 2/2/1369 هیأت وزیران)

پرتوهای غیریونساز: از نظر حفاظت در برابر اشعه به پرتوهایی مثل ماورا بنفش، مادون قرمز، میکروویولیزر، امواج رادیویی و نظایر آن اطلاق می‌گردد که قادر به یونسازی در ماده نمی‌باشند. (بند 3 ماده 2 از آیین‌نامه اجرایی قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب 2/2/1369 هیأت وزیران)

پرتوهای یونساز: از نظر حفاظت در برابر اشعه به پرتوهای مثل ایکس، گاما، بتا، نوتورن، آلفا و ذرات اتمی دیگر اطلاق می‌گردد که قادر به یونسازی در ماده می‌باشند. (بند 2 ماده 2 از آیین‌نامه اجرایی قانون حفاظت در برابر اشعه مصوب 2/2/1369 هیأت وزیران)

پرچم رسمی ایران: پرچم رسمی ایران به رنگ‌های سبز و سفید و سرخ با علامت مخصوص جمهوری اسلامی و شعار «ا... اکبر» است. اصل هیجدهم قانون اساسی

پردازش: کلیه فرایندهای مکانیکی، شیمیائی، بیولوژیکی که منجر به تسهیل در عملیات دفع می‌گردد. (ردیف 2 بند ج ماده 2 قانون مدیریت پسماندها مصوب 20/2/1383)

پرسنل ارتش: کسانی هستند که برابر شرایط و مقررات مندرج در این قانون یا قانون خدمت وظیفه عمومی به خدمت پذیرفته می‌شوند و عبارتند از: الف) کادر ثابت. ب) وظیفه. ج) پیمانی. (ماده 21 قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران مصوب 7/7/1366)

پرسنل بسیجی: به افرادی اطلاق می‌شود که جهت تحقق ارتش بیست میلیونی تحت پوشش سپاه درمی‌آیند و عبارتند از: الف) بسیجی عادی، عموم اقشار معتقد به قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و اهداف انقلاب اسلامی هستند که پس از گذراندن دوره آموزش عمومی به خدمت ارتش بیست میلیونی درآمده و سازماندهی می‌شوند. ب) بسیجی فعال. آن دسته از بسیجیان عادی داوطلب هستند که واجد شرایط لازم بوده و پس از گذراندن دوره‌های آموزشی، سازماندهی شده و ضمن شرکت در برنامه‌های حفظ انسجام در انجام مأموریت‌های محوله با سپاه همکاری می‌کنند. ج) بسیجی ویژه (پاسداران افتخاری). پرسنلی هستند که صلاحیت‌های یک پاسدار را دارا می‌باشند و پس از گذراندن آموزش‌های مطروحه در این قانون سازماندهی گردیده و متعهد می‌گردند تا به هنگام نیاز به طور تمام وقت در اختیار سپاه قرار گیرند. (ماده 13 از قانون مقررات استخدامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مصوب 21/7/1370)

پرسنل پیمانی: به کسانی اطلاق می‌گردد که خدمت پیمانی را به عنوان پرسنل انتظامی یا کارمندی برابر مقررات مندرج در این قانون انجام می‌دهند. (ماده 14 از قانون مقررات استخدامی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران مصوب 27/4/1374)

پرسنل پیمانی: به کسانی اطلاق می‌شود که خدمت پیمانی را به صورت نظامی یا کارمند برابر مقررات مندرج در این قانون انجام می‌دهند. (ماده 12 از قانون مقررات استخدامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مصوب 21/7/1370)

پرسنل پیمانی(ارتش): به کسانی اطلاق می‌گردد که خدمت پیمانی را به صورت نظامی یا کارمند برابر مقررات مندرج در این قانون انجام می‌دهند. (ماده 27 از قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران مصوب 7/7/1366)

پرسنل خرید خدمت: به کسانی اطلاق می‌گردد که طبق مقررات مربوط خدمت مشخصی را برابر قرارداد معینی انجام می‌دهند. (ماده 16 از قانون مقررات استخدامی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران مصوب 27/4/1374)

پرسنل خرید خدمت: به کسانی اطلاق می‌گردد که طبق مقررات مربوط‌ خدمت مشخصی را برابر قرارداد معینی انجام می‌دهند. (ماده 28 از قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران مصوب 7/7/1366)

پرسنل وظیفه:‌ کسانی هستند که مطابق قانون خدمت وظیفه عمومی در یکی از دوره‌های ضرورت، احتیاط یا ذخیره مشغول خدمت می‌باشند. (ماده 26 از قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران مصوب 7/7/1366)

پرواز توریستی: پروازی است که به طور دربست اختصاص به تورهای مسافربری جهت بازدید از ایران دارد. (بند ز ماده 1 از لایحه قانونی تعیین بهای خدمات فرودگاهی و پروازی مصوب 21/5/1358 شورای انقلاب)

پرواز دانشجویی: پروازی است که به طور دربست اختصاص به دانشجویان ایرانی دارد. (بند ح ماده 1 از لایحه قانونی تعیین بهای خدمات فرودگاهی و پروازی مصوب 21/5/1358 شورای انقلاب)

پروانه: منظور از پروانه در این قانون اجازه‌نامه‌ای است که از طرف وزارت آب و برق به منظور ایجاد و بهره‌برداری از تأسیسات تولید و انتقال و توزیع و فروش نیروی برق طبق شرایط معین صادر می‌شود. (تبصره 2 ماده 6 از قانون سازمان برق ایران مصوب 19/4/1346)

پروانه اشتغال: گواهینامه مهارت انجام کار فنی است که توسط مراجع ذی‌صلاح صادر می‌گردد. (ماده 6 از لایحه قانونی اجازه اجرای اصلاحاتی که توسط هیأت عالی نظارت در قانون نظام صنفی و اصلاحیه‌های آن به عمل آمده است مصوب 13/4/1359 شورای انقلاب)

گواهینامه مهارت انجام کار فنی است که توسط مراجع ذی‌صلاح صادر می‌گردد. (ماده 6 از لایحه قانونی اجازه اجرای اصلاحاتی که توسط هیأت عالی نظارت در قانون نظام صنفی و اصلاحیه‌های آن به عمل آمده است مصوب 13/4/1359 شورای انقلاب)

پروانه اکتشاف: مجوزی است که برای انجام عملیات اکتشافی مواد معدنی در محدوده مشخص از طرف وزارت معادن و فلزات صادر می‌شود. (بند ج ماده 1 از قانون معادن مصوب 23/3/1377)

پروانه ایستگاه: عبارت است از اجازه‌نامه‌ای که تحت شرایط و مقررات خاصی برای تأسیس و استفاده از ایستگاه‌های اختصاصی صادر می‌گردد. (ماده 3 از آیین‌نامه اجرایی قانون استفاده از بی‌سیم‌های اختصاصی و غیرحرفه‌ای (آماتوری) مصوب 13/11/1361 هیأت وزیران)

پروانه بهره‌برداری: مجوزی است که توسط وزارت معادن و فلزات برای بهره‌برداری از معادن در محدوده‌ای که مشخص شده است صادر می‌گردد. (بند غ ماده 1 قانون معادن مصوب 1/3/1362)

پروانه بهره‌برداری: مجوزی است که توسط وزارت معادن و فلزات برای بهره‌برداری از معادن در محدوده‌ای که مشخص شده است صادر می‌گردد. (بند غ ماده 1 از قانون معادن مصوب 23/3/1377)

پروانه‌ بهره‌برداری: سندی است رسمی، لازم‌الاجرا، حاوی مدت بهره‌برداری براساس شناسنامه معدن و طرح بهره‌برداری مصوب، قابل تمدید، قابل معامله و انتقال به اشخاص ثالث که متضمن حق انتفاع دارنده پروانه از ذخیره معدنی و نیز دربردارنده تعهدات وی در اجرای مفاد آن می‌باشد. مدت هر دوره بهره‌برداری با توجه به موارد فوق و ذخیره موجود تا حداکثر 25 سال با حق اولویت تمدید برای دارنده پروانه تعیین می‌شود. (تبصره 3 ماده 10 قانون معادن مصوب 23/3/1377)

پروانه تاکسیرانی: پروانه اشتغال به حمل و نقل عمومی مسافر درون شهری با تاکسی (پروانه تاکسیرانی) مجوزی است که پس از طی موفقیت‌آمیز مراحل مختلف مذکور در این آیین‌نامه، برای مدت معین (حداکثر 12 ساعت در روز)، سرویس مشخص، مسیر و زمان معین توسط شهرداری صادر می‌شود. مجوز مذکور فقط برای اشتغال فرد با وسیله نقلیه مشخص است،‌ اعم از این که وسیله نقلیه متعلق به دارنده مجوز باشد یا به اشخاص حقیقی یا حقوقی دیگر تعلق داشته باشد. (ماده 4 از آیین‌نامه اجرایی قانون الحاق یک تبصره به ماده واحده قانون راجع به تمرکز امور مربوط به تاکسیرانی شهر تهران زیرنظر شهرداری تهران ... مصوب 10/8/1374 هیأت وزیران)

پروانه تخصصی و فنی: گواهینامه‌ای است که بر داشتن مهارت انجام دادن کارهای تخصصی یا فنی دلالت دارد و به وسیله مراجع ذیصلاح صادر می‌شود. (ماده 6 قانون نظام صنفی کشور مصوب 24/12/1382)

پروانه تکثیر و پرورش آبزیان: اجازه‌نامه‌ای است با عناوین موافقت اصولی پروانه تأسیس یا پروانه بهره‌برداری که اشخاص حقیقی و حقوقی در چارچوب شرایط مندرج در آن مجاز به تخصیص منابع، احداث و بهره‌برداری از تأسیسات تکثیر و پرورش آبزیان می‌باشند. (بند 4 ماده 1 از آیین‌نامه اجرایی حفاظت و بهره‌برداری از منابع آبزی جمهوری اسلامی ایران مصوب 5/2/1378)

پروانه چرا: مجوزی است که با در نظر گرفتن سابقه بهره‌برداری، ظرفیت مرتع، فصل چرا و نیز رویکرد حفاظت از منابع پایه برای تعلیف دام و یا سایر بهره‌برداری‌های مرتعی در یک دوره و با توجه به عرف محل در یک مرتع با محدوده مشخص به نام شخص یا اشخاص حقیقی و حقوقی واجد شرایط توسط سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور برای مدت معین صادر می‌گردد. (بند الف ماده 2 آیین‌نامه اجرایی تبصره 1 بند 5 الحاقی ماده 84 قانون وصول مصوب 11/8/1382 هیئت وزیران)

پروانه‌ رادیوآماتوری: اجازه‌نامه‌ای است‌که از طرف وزارت پست و تلگراف و تلفن به اشخاص‌حقیقی برای اشتغال به‌کارهای رادیوآماتوری صادر می‌گردد. (ماده 37 از آیین‌نامه اجرایی قانون استفاده از بی‌سیم‌های‌ اختصاصی حرفه‌ای (غیرآماتوری) مصوب 13/11/1361 هیأت وزیران)

پروانه صید: اجازه‌نامه‌ای است که به منظور انجام فعالیت‌های صیادی اشخاص حقیقی و حقوقی صادر شده است و در آن برحسب مورد مشخصات شناور، روش صید، نوع و میزان ابزار و ادوات، گونه، میزان سهمیه‌ صید، منطقه صید، مالک یا مالکین شناور، مشخص می‌شود. (بند 9 ماده 1 از آیین‌نامه اجرایی حفاظت و بهره‌برداری از منابع آبزی جمهوری اسلامی ایران مصوب 5/2/1378 هیأت وزیران)

پروانه عبور خارجی: عبارت است از نسخه دوم اظهارنامه عبور خارجی که توسط ادارات گمرک تأیید و صادر می‌گردد. (بند ج ماده 1 از آیین‌نامه اجرایی قانون حمل و نقل و عبور کالاهای خارجی از قلمرو جمهوری اسلامی ایران مصوب 18/5/1377 هیأت وزیران)

پروانه کسب: مجوزی است که طبق مقررات این قانون به منظور شروع یا ادامه کسب و کار یا حرفه به فرد یا افراد صنفی برای محل مشخص یا وسیله کسب معین داده می‌شود. (ماده 5 قانون نظام صنفی کشور مصوب 24/12/1382)

پروانه کسب: اجازه‌ای است که طبق مقررات این قانون به منظور شروع و ادامه کسب و کار یا حرفه به فرد یا افراد صنفی برای محل مشخص و یا وسیله کسب مشخص داده می‌شود. (ماده 5 از لایحه قانونی اجازه اجرای اصلاحاتی که توسط هیأت عالی نظارت در قانون نظام صنفی و اصلاحیه‌های آن به عمل آمده است. مصوب 13/4/1359 شورای انقلاب)

پروانه کسب: اجازه‌ای است که طبق مقررات این قانون به منظور اشتغال به کسب و کار و یا حرفه به فرد یا افراد صنفی برای محل مشخص و یا وسیله کسب مشخص داده می‌شود. (ماده 7 از قانون نظام صنفی مصوب 16/3/1350)

پروانه تأسیس ایستگاه رادیوآماتوری: اجازه‌نامه‌ای است که توسط وزارت پست و تلگراف و تلفن، فقط برای دارندگان پروانه رادیو آماتوری، صادر می‌شود و به موجب آن، شخص رادیو آماتور با دریافت علامت خطاب، مجاز به تأسیس ایستگاه رادیو آماتوری و بهره‌برداری از دستگاه‌های فرستنده و گیرنده‌ای که خود آن‌ها را ساخته یا خریداری نموده است می‌شود. (ماده 40 از آیین‌نامه اجرایی قانون استفاده از بی‌سیم‌های اختصاصی و غیرحرفه‌ای (آماتوری) مصوب 13/11/1361 هیأت وزیران)

پروانه‌گذر زیارتی: سندی است به قطع 5/15 در 5/9 سانتیمتر دارای جلد پلاستیکی و 12 صفحه با جلدی به رنگ زرشکی با آرم جمهوری اسلامی ایران در وسط هر صفحه که در متن صفحات عبارت پروانه‌گذر زیارتی دولت جمهوری اسلامی ایران چاپ شده است. (ماده 1 از آیین‌نامه اجرایی پروانه گذر زیارتی مصوب 16/2/1363 هیأت وزیران)

پزشکی: منظور از کلمه پزشکی در این قانون کلیه رشته‌های پزشکی از قبیل پزشکی، دندانپزشکی، داروسازی، علوم بهداشتی، پرستاری، مامایی، تغذیه، توانبخشی و بهداشتکاری دهان و دندان، کاردانی بهداشت خانواده، کاردانی مبارزه با بیماری‌ها و پیراپزشکی (علوم آزمایشگاهی تشخیص طبی، تکنولوژی رادیولوژی، اودیومتری، اپتومتری) می‌باشد. (ماده 15 از قانون تشکیل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوب 9/7/1364)

پژوهش تبعی: مدت پژوهش ده روز است و این مدت در احکام حضوری از تاریخ اعلام حکم و در احکام غیابی از تاریخ انقضا مدت اعتراض شروع می‌شود. در هر موردی که یکی از اشخاص فوق عرض حال پژوهش بدهد هر یک از اصحاب دعوی نیز می‌تواند ظرف یک مهلت اضافی ده روز که از تاریخ تقدیم عرض حال مزبور شروع خواهد شد تقاضای پژوهش نماید و این پژوهش تبعی نامیده می‌شود. (از بند 4 ماده 351 از لایحه قانونی اصلاح قسمتی از قانون آیین‌نامه دادرسی کیفری مصوب 1/5/1337)

پژوهشکده: در صورتی که حدود فعالیت‌های پژوهشی دانشگاه از سطح یک دانشکده، فراتر باشد و ایجاد مؤسسه‌ای در دانشگاه یا به صورت مستقل ضرورت یابد، پژوهشکده با شرایط زیر تأسیس می‌گردد الف) فعالیت‌های تحقیقاتی پژوهشکده در زمینه‌های بنیادی، کاربردی و یا توسعه‌ای و منطبق بر نیازهای اساسی کشور خواهد بود و پژوهشکده در یک رشته مشخص و یا به صورت میان رشته‌ای می‌تواند در هر یک از زمینه‌های فوق تشکیل گردد.‌‌ ب) داشتن حداقل 3 گروه پژوهشی با شرایط مندرج در بند 2. ج) داشتن امکانات و تجهیزات مستقل برای امور تحقیقاتی. (بند 3 از مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی در مورد تعاریف و ضوابط تأسیس مراکز تحقیقاتی مصوب 21/1/1369)

پژوهشگاه: در صورتی که فعالیت‌های پژوهشی، در سطح گسترده موردنظر باشد. واحد پژوهشی مستقل (پژوهشگاه) با شرایط زیر ایجاد می‌گردد: الف) دارا بودن سه مؤسسه پژوهشی (پژوهشکده) با شرایط مندرج در بند 3. ب) داشتن امکانات و تجهیزات مستقل برای امور تحقیقاتی. (بند 4 از مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی در مورد تعاریف و ضوابط تأسیس مراکز تحقیقاتی مصوب 21/1/1369)

پست: عبارت از مجموعه‌ای از وظایف و مسئولیت‌های مرتبط است که انجام خدمات یک فرد را ایجاب می‌کند. (بند ث ماده 1 از آیین‌نامه حقوق و دستمزد کارکنان سازمان‌های مناطق آزاد تجاری- صنعتی جمهوری اسلامی ایران مصوب 19/1/1375)

پست سازمانی: محلی که در تشکیلات شرکت به طور مستمر برای یک شغل و ارجاع آن به کارمند در نظر گرفته شده اعم از آنکه دارای متصدی یا بدون متصدی باشد. (بند ت ماده 3 آیین‌نامه استخدامی مشترک شرکت‌های بیمه و بیمه مرکزی مصوب 4/12/1381 هیئت وزیران)

پست سازمانی: عبارت است از محل سازمانی در تشکیلات بانک که جهت انجام خدمات مستمر و تمام وقت و ارجاع آن به کارکنان بانک در نظر گرفته شده است. (بند ج ماده 1 از آیین‌نامه استخدامی نظام بانکی جمهوری اسلامی ایران مصوب 26/11/1379 هیأت وزیران)

پست سازمانی: عبارت از محلی است که در سازمان وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی به طور مستمر برای یک شغل و ارجاع آن به یک مستخدم در نظر گرفته شده اعم از این که دارای متصدی یا بدون متصدی باشد. (ماده 8 از قانون استخدام کشوری مصوب 31/3/1345)

پست همطراز: پست با نامی است که با علامت اختصاری (*) مشخص می‌گردد و در مجموعه تشکیلاتی دستگاه‌های موضوع ماده 3 این قانون ایجاد می‌گردد و تا رسیدن خدمت مستخدمین جانباز به شرایط عمومی خروج از خدمت برای آنان در مجموعه مزبور حفظ می‌شود. (بند د ماده 2 قانون تسهیلات استخدامی و اجتماعی جانبازان انقلاب اسلامی مصوب 31/3/1374)

پست همطراز جانبی: پست سازمانی با نامی است که برای جانبازانی که توان انجام کار تمام وقت را ندارند ایجاد می‌گردد و با پایان خدمت یا بازنشستگی جانباز از فهرست پست‌های دستگاه مربوط حذف می‌گردد. (تبصره ماده 2 از قانون تسهیلات استخدامی و اجتماعی جانبازان انقلاب اسلامی مصوب 18/2/1369)

پست های نظارتی: آن دسته از پست‌های سازمانی است که ماهیت غالب وظایف آن‌ها ستادی و حاکمیتی است. (بند ج ماده 1 از آیین‌نامه اجرایی بند (ب) ماده 127 قانون برنامه سوم توسعه ... مصوب 30/11/1379 هیأت وزیران)

پست های تخصصی: آن دسته از پست‌های سازمانی است که در ارتباط با وظایف اصلی دستگاه بوده و تصدی آن‌ها مستلزم حداقل برخورداری از سطح تحصیلات دانشگاهی است. (بند د ماده 1 از آیین‌نامه اجرایی بند (ب) ماده 217 قانون برنامه سوم توسعه مصوب 30/11/1379 هیأت وزیران)

پسماند: به مواد جامد، مایع و گاز (غیر از فاضلاب) گفته می‌شود که به طور مستقیم یا غیرمستقیم حاصل از فعالیت انسانی بوده و از نظر تولید کننده زائد تلقی می‌شود. (بند ب ماده 2 قانون مدیریت پسماند‌ها مصوب 20/2/1383)

پسماندهای پزشکی (بیمارستانی): به کلیه پسماندهای عفونی و زیان‌آور ناشی از بیمارستان‌ها، مراکز بهداشتی، درمانی، آزمایشگاه‌های تشخیص طبی و سایر مراکز مشابه گفته می‌شود. سایر پسماندهای خطرناک بیمارستانی از شمـول این تعـریف خـارج است. (جزء 2 بند ب ماده 2 قانون مدیریت پسماندها مصوب 20/2/1383)

پسماندهای صنعتی: به کلیه پسماندهای ناشی از فعالیت‌های صنعتی و معدنی و پسماندهای پالایشگاهی صنایع گاز، نفت و پتروشیمی و نیروگاهی و امثال آن گفته می‌شود از قبیل براده‌ها، سرریزها و لجن‌های صنعتی. (جزء 5 بند ب ماده 2 قانون مدیریت پسماندها مصوب 20/2/1383)

پسماندهای عادی: به کلیه پسماندهایی گفته می‌شود که به صورت معمول از فعالیت‌های روزمره انسان‌ها در شهرها، روستاها و خارج از آن‌ها تولید می‌شود، از قبیل زباله‌های خانگی و نخاله‌های ساختمانی. (جـزء 1 بنـد ب مـاده 2 قانـون مدیـریت پسمانـدها مصوب 20/2/1383)

پسماندهای کشاورزی: به پسماندهای ناشی از فعالیت‌های تولیدی در بخش کشاورزی گفته می‌شود از قبیل فضولات، لاشه حیوانات (دام، طیور و آبزیان) محصولات کشاورزی فاسد یا غیرقابل مصرف. (جزء 4 بند ب ماده 2 قانون مدیریت پسماندها مصوب 20/2/1383)

پسماندهای ویژه: به کلیه پسماندهایی گفته می‌شود که به دلیل بالابودن حداقل یکی از خواص خطرناک از قبیل سمیت، بیماری‌زائی، قابلیت انفجار یا اشتعال، خورندگی و مشابه آن به مراقبت ویژه نیاز داشته باشد و آن دسته از پسماندهای پزشکی و نیز بخشی از پسماندهای عادی، صنعتی، کشاورزی که نیاز به مدیریت خاص دارند جزء پسماندهای ویژه محسوب می‌شوند. (جزء 3 بند ب ماده 2 قانون مدیریت پسماندها مصوب 20/2/1383)

پشتوانه ارزی: دارایی‌های ارزی قابل قبول جزو پشتوانه منحصراً عبارتند از:

الف) اسکناس‌های خارجی مورد قبول بانک مرکزی ایران. ب) مطالبات ارزی اعم از دیداری یا مدت‌دار که مدت آن از شش ماه تجاوز نکند. ج) هرگونه پرداخت به صندوق بین‌المللی پول یا بانک بین‌المللی ترمیم و توسعه و یا مؤسسات بین‌المللی مشابه بابت سهمیه و یا سرمایه طبق قوانین مصوب. د) اسنادی که از طرف دولت‌های بیگانه و صندوق بین‌المللی پول و بانک بین‌المللی ترمیم و توسعه و شرکت مالی بین‌المللی یا دستگاه‌های مشابه صادر یا تضمین شده.ه) مطالبات ریالی یا ارزی از خارجه که براثر اجرای قراردادهای بین‌المللی پرداخت و مبادلات ارزی و پایاپای حاصل شده تا حدودی که در قراردادهای مزبور پیش‌بینی شده است. و) اسناد بازرگانی قابل پرداخت به ارز صادره عهده خارجه که دارای دو امضای معتبر باشد که یکی از آن باید امضای بانک واگذارنده باشد و سررسید آن‌ها از حدودی که در ماده 27 پیش‌بینی شده بیش‌تر نباشد. ز) ارزهایی که به عنوان پشتوانه قبول می‌شود باید قابل تبدیل به طلا باشد و شورای پول و اعتبار برحسب پیشنهاد هیأت عامل بانک مرکزی ایران این نوع ارزها را تعیین می‌کند و در صورت اقتضا حداکثر مبالغی را که از هر کدام از ارزهای مزبور در پشتوانه می‌توان قبول کرد معین خواهد نمود. (ماده 21 از قانون بانکی و پولی کشور مصوب 7/3/1339)

پشتوانه طلا: 1- دارایی‌هایی که جزو پشتوانه طلا قبول می‌شوند عبارتند از: شمش طلا و طلای مسکوک موجود در خزانه‌های بانک و طلایی که در بانک‌های مرکزی بیگانه یا مؤسسات مالی بین‌المللی سپرده باشد. 2- طلای تحویلی به صندوق بین‌المللی پول یا بانک بین‌المللی ترمیم و توسعه یا مؤسسات بین‌المللی مشابه بابت سهمیه یا سرمایه طبق قوانین مصوبه. (ماده 20 از قانون بانکی و پولی کشور مصوب 7/3/1339)

پلاک: قطعه فلزی است با ابعاد، طرح و رنـگ‌های زمینـه مختـلف که شمـاره روی آن حک می‌شود و انواع آن عبارتند از: شخصی، دولتی، عمومی، سیاسی، سرویس، کنسولی، نظامی، انتظامی، تعمیری، گذرموقت، بین‌المللی، ترانزیت، کشاورزی ـ عمرانی و ویژه. (بند 14 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی ورانندگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران)

پلاک‌های غیرمجاز: عبارتند از: الف) پلاکی که به موجب آگهی قبلی معاونت راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایـران، که از ایـن پس در این آیین‌نامه به اختصـار راهنمـایی و رانـنـدگی گفته می‌شود، باید تجدید گردد. ب) پلاکی که در کشور خارجی روی وسیله نقلیه نصب شده و پس از ورود به ایران با وجود سپری شدن مدت اعتبار آن تعویض نشده باشد. پ) پلاک بین‌المللی که برای مسافرت با اتومبیل به خارج از کشور از سوی راهنمایی و رانندگی صادر و به اتومبیل‌های پلاک داخلی داده می‌شود و استفاده از آن در کشور ممنوع است. ت) پلاکی که اشخاص در ارقام و مشخصات اولیه آن تغییر ایجاد کنند و یا پلاک وسیله نقلیه دیگری به یک وسیله نقلیه الصاق گردد و یا برای آن پلاک تقلبی به کار برده شود. ث) پلاک دست‌ساز و دست نوشتـه‌ای که بدون مجـوز راهنمـایی و راننـدگی به کـار برده می‌شود. ج) پلاک خودرویی که با اعلام مراجع صلاحیت دار فرسوده اعلام می‌شود. (بند 15 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران)

پلاکارد: مقصود از پلاکارد و تراکت عبارت از هرگونه تبلیغات پارچه‌ای، کاغذی، مقوایی و فلزی است و سیلک نیز از جمله مصادیق و امثال این‌ها است ولکن نصب هر نوع تابلو که مشخص کننده محل ستاد انتخاباتی است بلااشکال است. (بند 3 ماده اصلاحی از قانون تفسیر قانون الحاق ماده واحده به قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی مصوب 14/12/1370)

پلی کلینیک دامپزشکی: درمانگاهی عمومی با فضای مناسب و شامل چند بخش اختصاصی است. (ماده 4 از آیین‌نامه اجرایی ماده 10 قانون سازمان دامپزشکی کشور ... مصوب 4/10/1373 هیأت وزیران)

پلیس تفتیش: پلیس تفتیش مأمور است که در موارد اتفاق جنحه و جنایتی تفتیش و تفحص و تحقیقات لازمه را به عمل آورد یا اجرای اوامر و احکام رئیس نظمیه را در جلوگیری از جنحه و جنایات و فتنه و فساد به عمل آورد پلیس تفتیش در این موارد موافق دستورالعمل‌های راجعه به نظمیه اقدام می‌نماید و در واقع آلت اجرایی نظمیه است. (ماده 338 از قانون تشکیل ایالات و ولایات و دستورالعمل‌ حکام مصوب 27/9/1286)

پلیس راه: واحدهایی از راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران که نظارت و کنترل بر اجرای قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی در جـاده‌های کشوردارند. (بند 16 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران)

پلیس مدرسه: دانش‌آموز آموزش دیده‌ای که با لباس ویژه و تجهیزات تعیین شده از طرف مسئولین مدرسه برای عبور ایمن دانش‌آموزان از عرض سواره‌رو، راه‌ها مأمور می‌گردد. (بند 17 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران)

پهلوی: مسکوک طلای صد ریالی یا پهلوی دارای 322382/7 گرم طلای خالص است و ضرابخانه دولتی باید یک کیلوگرم طلای خالص را به مصرف ضرب 5675/136 عدد مسکوک یک پهلوی برساند. (فقره ج از ماده 3 قانون اصلاح قانون واحد و مقیاس پول مصوب 22/12/1310)

پودمان آموزشی: مجموعه‌ای از دانش، معلومات و مهارت‌هایی است که با استفاده از آن‌ها اجرای یک مرحله مفید از کار یا انجام بخشی از وظایف شغل به طور مستقل امکان‌پذیر می‌گردد. (بند ب ماده 1 آیین‌نامه اجرایی ماده 150 قانون برنامه سوم توسعه... مصوب 6/7/1379 هیأت وزیران)

پوشش گیاهی: عبارت است از هرگونه گیاهی که سطح خاک را پوشانده و آن را در مقابل فرسایش حفاظت می‌نماید. (بند 8 آیین‌نامه اجرایی قانون حفظ و تثبیت کناره و بستر رودخانه‌های مرزی مصوب 18/12/1363 هیأت وزیران)

پول رایج کشور: الف) پول رایج کشور به صورت اسکناس و سکه‌های فلزی قابل انتشار است. ب) فقط اسکناس و پول‌های فلزی که در تاریخ تصویب این قانون در جریان بوده یا طبق این قانون انتشار می‌یابد جریان قانونی و قوه ابرا دارد. ج) تعهد پرداخت هرگونه دین یا بدهی فقط به پول رایج کشور انجام‌پذیر است مگر آن که با رعایت مقررات ارزی کشور ترتیب دیگری بین بدهکار و بستانکار داده شده باشد. د) مسکوکات طلا رواج‌ قانونی ندارد. هـ) مقررات مربوط به ورود و صدور طلا و نقره به پیشنهاد رئیس کل بانک مرکزی ایران و موافقت وزیر دارایی و تصویب هیأت وزیران تعیین می‌شود. و) مبلغی اسمی- شکل- جنس- رنگ- اندازه- نقشه و سایر مشخصات اسکناس‌ها و سکه‌های فلزی رایج کشور به پیشنهاد رئیس کل بانک مرکزی ایران تصویب وزیر دارایی با رعایت مقررات این قانون تعیین خواهد گردید. میزان سکه‌های فلزی به پیشنهاد رئیس کل بانک مرکزی ایران و تصویب وزیر دارایی تعیین خواهد شد. ز) اسکناس دارای امضا وزیر دارایی و رئیس کل بانک مرکزی ایران خواهد بود. (ماده 2 قانون پولی و بانکی کشور مصوب 18/4/1351)

پیاده: شخصی غیرسوار که بدون استفاده از هیچ نوع وسیله نقلیه موتوری یا غیرموتوری حرکت می‌نماید و یا مبادرت به جابه‌جایی کالسکه، چرخ دستی، جامه‌دان، سبدهای چرخ‌دار و مانند آن می‌نماید. (بند 18 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی ورانندگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران)

پیاده رو: بخشی جدا شده از خیابان که در امتداد آن واقع شده و برای عبور و مرور پیادگان اختصاص یافته است. (بنـد 19 مـاده 1 آیین‌نامه راهنمـایی و راننـدگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران)

پیام: عبارت است از کلیه علائم الکتریکی شامل تلگراف و تلفن و غیره که بین ایستگاه‌های رادیویی مبادله می‌گردد. (ماده 6 از آیین‌نامه اجرایی صدور گواهینامه افسری مخابرات کشتی (رادیولوژی) مصوب 31/6/1364 هیأت وزیران)

پیچ‌( قوس افقی): انحراف مستقیم راه در سطح افق. (بند 20 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران)

پیری: حالت بیمه شده‌ای که بیش از 65 سال داشته باشد. (بند خ ماده 1 آیین‌نامه بیمه اجتماعی روستائیان و عشایر مصوب 4/11/1384)

پیش‌پرداخت: عبارت است از پرداختی‌که از محل اعتبارات مربوط براساس احکام و قراردادها طبق مقررات پیش از انجام تعهد صورت می‌گیرد. (ماده 28 قانون محاسبات عمومی کشور مصوب 1/6/1366)

پیش پرداخت: عبارت است از پرداختی‌که از اعتبارات مربوط طبق احکام و مقررات و قراردادها و براساس آیین‌نامه‌ای که به تصویب وزارت فرهنگ و آموزش عالی می‌رسد پیش از انجام تعهد صورت می‌گیرد. (ماده 14 آیین‌نامه مالی دانشگاه‌ها مصوب 30/3/1363 هیأت وزیران)

پیش‌فاکتور(پروفروما): عبارت از مجموعه شرایط پیشنهادی فروشنده خارجی جهت فروش‌کالای وارداتی است که به نام سفارش‌دهندگان یا مراکز توسعه فروشندگان خارجی یا نمایندگان مجاز آن‌ها صادر می‌شودوبایستیحاوی مواردی باشدکه در این آیین‌نامه پیش‌بینی شده است. (ماده9 آیین‌نامه اجرایی قانون تشکیل مراکز تهیه و توزیع‌کالا مصوب 13/5/1359 هیأت وزیران)

پیش گیری: مجموعه اقداماتی است که پیش، هنگام و پس از وقوع بحران با هدف جلوگیری از وقوع مخاطرات یا کاهش زیانبار آن انجام می‌شود. (بند 1 ماده 2 طرح جامع امداد و نجات کشور مصوب 17/1/1382 هیئت وزیران)

پیشاهنگی: سازمانی است ملی و مستقل که تحت ریاست عالیه برای تربیت اخلاقی و اجتماعی جوانان با رعایت اصول پیشاهنگی و مقررات بین‌المللی بر طبق اساسنامه‌ای که به تصویب شورای عالی پیشاهنگی ایران و توشیح ... می‌رسد اداره می‌شود. (ماده 1 قانون سازمان ملی پیشاهنگی مصوب 26/4/1337)

پیک سیاسی: به شخصی اطلاق می‌شود که از طرف وزارت امور خارجه دولتی حامل نوشتجات رسمی به‌عنوان سفارتخانه‌های آن دولت در کشورهای خارج یا بالعکس حامل نوشتجات سفارتخانه‌های مزبور به‌عنوان وزارت امور خارجه مربوط یا حامل نوشتجات رسمی سفارت دولتی در یک کشور به‌عنوان سفارت دیگر همان دولت در کشور ثالث باشد. (ماده 329 آیین‌نامه اجرایی قانون امور گمرکی مصوب 20/1/1351)

پیله ور: عبارت است از شخص ساکن مناطق مرزی با حداقل سه سال سابقه سکونت مستمر که دارای کارت پیله‌وری صادره از سازمان بـازرگانـی استـان و اهلیـت منـدرج در مـاده (211) قانون مدنی است. (ماده 3 قانون ساماندهی مبادلات مرزی مصوب 6/7/1384)

پیمان دسته جمعی کار: عبارت است از پیمانی کتبی به منظور تعیین شرایط کار فیمابین یک یا چند (شورا یا انجمن صنفی یا نماینده قانونی کارگران) از یک طرف و یک یا چند کارفرما یا نمایندگان قانونی آن‌ها از سوی دیگر یا فیمابین کانون‌ها و کانون‌های عالی کارگری و کارفرمایی منعقد می‌شود. (ماده 140 قانون کار مصوب 29/8/1369 مجمع تشخیص مصلحت نظام)

پیمان دسته‌جمعی کار: عبارت است از پیمان کتبی که به منظور تعیین شرایط کار بین یک یا چند سندیکا یا اتحادیه یا کنفدراسیون کارگری از یک طرف و یک و یا چند کارفرما یا سندیکا یا اتحادیه یا کنفدراسیون کارفرمایی از طرف دیگر منعقد می‌شود. در پیمان دسته‌جمعی نمی‌توان مزایایی کم‌تر از آن‌چه در این قانون مقرر است منظور نمود. (ماده 35 قانون کار مصوب 26/12/1337)

پیمانکار: شخص حقیقی و حقوقی که در چارچوب مقررات قانونی مربوط و مفاد قرارداد منعقده و شرایط عمومی پیمان انتخاب شده و اجرای عملیات تمام یا قسمتی از پروژه‌های دارایی‌های سرمایه‌ای ملی را به عهده دارد. (بند 5 ماده 1 آیین‌نامه اجرایی بند د تبصره 19 قانون بودجه سال 1382 مصوب 21/2/1382)

پیمانکار: شخص حقیقی یا حقوقی که برای انجام کار، طبق شرایط مندرج در این آیین‌نامه گواهینامه صلاحیت پیمانکاری دریافت کرده باشد. (بند چ ماده 4 آیین‌نامه طبقه‌بندی و تشخیص صلاحیت پیمانکاران مصوب 4/12/1381 هیئت وزیران)

پیمانکار: عبارت از شخصی است (اعم از حقیقی و حقوقی) که در چارچوب مقررات قانونی مربوط و مفاد قرارداد منعقده با دستگاه اجرایی عملیات تمام یا قسمتی از طرح عمرانی مربوط را بر عهده دارد. (بند 1 ـ ه آیین‌نامه اجرایی بند م تبصره 19 قانون بودجه سال 1381 کل کشور مصوب 18/10/1381 هیئت وزیران)

پیمانکار: شخص حقوقی ایرانی یا مشارکت ایرانی ـ خارجی است که دارای رتبه‌بندی مناسب از سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور بوده و مسئولیت مطالعه، طراحی، مهندسی، تأمین، تدارک، ساخت و اجرای پروژه را به صورت جداگانه یا به صورت توأم براساس اسناد و مدارک پیمان تعهد می‌کند. (بند الف ماده 1 آیین‌نامه اجرایی بند ج ماده 2 قانون تنظیم برخی از مقررات تسهیل نوسازی صنایع کشور مصوب 10/8/1383)

پیمانکار برتر و شایسته: پیمانکارانی که به شرح مندرج در دستورالعمل ارزشیابی پیمانکاران به عنوان پیمانکار برتر و شایسته برگزیده و در فهرست‌هایی که سالانه از طرف سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور منتشر می‌شود، با این عنوان معرفی شوند. (بند د آیین نامه ارجاع کار به پیمانکاران مصوب 24/7/1381 هیئت وزیران)

پیمانکار حقوقی: پیمانکاری که پس از ثبت در اداره ثبت شرکت‌ها و مالکیت‌های صنعتی و یا در اداره ثبت اسناد و املاک، با داشتن شرایط لازم گواهینامه صلاحیت پیمانکاری دریافت کرده باشد. (بند ح ماده 4 آیین‌نامه طبقه‌بندی و تشخیص صلاحیـت پیمانکـاران مصـوب 24/12/1381 هیئت وزیران)

پیمانکار حقوقی: فردی که با داشتن شرایط لازم، گواهینامه صلاحیت پیمانکاری دریافت کرده باشد. (بند خ ماده 4 آیین‌نامه طبقه‌بندی و تشخیص صلاحیت پیمانکاران مصوب 4/12/1381 هیئت وزیران)

پیمانکار دست دوم: شخص حقوقی ایرانی یا خارجی با مشارکت ایرانی- خارجی است که از طرف پیمانکار برای انجام بخشی از انجام کار با او قرارداد منعقد می‌گردد. (بند پ ماده 1 آیین‌نامه اجرایی بند ج ماده 2 قانون تنظیم بخشی از مقررات نوسازی صنایع کشور مصوب 10/8/1383 هیئت وزیران)

پیمانکار نوع اول: شامل اشخاص حقیقی و اشخاص حقوقی در بخش تعاونی و بخش خصوصی ایرانی که صددرصد (100%) سهم‌الشرکه یا سهام آن‌ها متعلق به اشخاص حقیقی ایرانی و دارای اقامتگاه در ایران باشد. (بند الف ماده 2 آیین‌نامه ارجاع کار به پیمانکاران مصوب 24/7/1381 هیئت وزیران)

پیمانکار نوع دوم: پیمانکارانی که صد درصد (100%) مالکیت سهم‌الشرکه یا سهام آن‌ها متعلق به دولت، شهرداری‌ها و نهادهـای انقـلاب اسلامـی یا دیگــر مؤسسـات عمـومـی عام المنفعه باشد. (بند ب ماده 2 آیین‌نامه ارجاع کار به پیمانکاران مصوب 24/7/1381 هیئت وزیران

پیمانکاران نوع سوم: گروه‌های مشارکت و سایر پیمانکارانی که حائز شرایط نوع اول و دوم نباشند، نوع سوم محسوب می‌شوند. (بند ج ماده 2 آیین‌نامه ارجاع کار به پیمانکاران مصوب 24/7/1381 هیئت وزیران)

پیمانکار طـراحی و ساخت: بـه شـرکت یـا مـؤسسـه‌ای اطلاق می‌شود که مسئولیت انجام خدمات طراحی تفصیلی و اجرایی (طراحی مهندسی یا مهندسی فرایند)، تهیه و تأمین کالا و تجهیزات، عملیات اجرایی، نصب و راه‌اندازی و مدیریت انجام این فعالیت‌ها در یک پروژه را بر عهده دارد. (تبصره 1 ماده 2 از قانون حداکثر استفاده از توان فنی و مهندسی تولیدی و صنعتی و اجرایی کشور در اجرای پروژه‌ها و ایجاد تسهیلات به منظور صدور خدمات مصوب 12/12/1375)

 

تادیب: مراد از تأدیب مجازاتی است از نوع تعزیری که دادگاه با توجه به احوال مجرم متناسب بداند. (تبصره ماده 15 قانون راجع به مجازات اسلامی مصوب 21/07/1361)

تأسیسات ایرانگردی و جهانگردی: واحدهایی هستند که به قصد ارائه خدمات و انتفاع برای پذیرایی و اقامت مسافران یا میهمانان طبق ضوابط و مقررات این آیین‌نامه به شرح زیر تأسیس شده یا می‌شوند: 1. مهمانخانه (هتل) 2. مهمانسرا 3. زائرسرا 4. متل 5. پانسیون 6. اقامتگاه جوانان 7. اردوگاه ایرانگردی و جهانگردی 8 . تأسیسات ساحلی 9. تأسیسات حمام‌های آب معدنی 10. رستوران درون واحدهای اقامتی فوق‌الذکر 11. واحدهای پذیرایی داخل فرودگاه‌ها و ترمینال‌های مسافربری‌ کشور 12. واحدهای پذیرایی و اقامتی بین راه و مسافرخانه‌هایی که در مسیرهای ایرانگردی و جهانگردی خارج از محدوده خدمات شهری واقع شده است. (ماده 1 آیین‌نامه ایجاد، اصلاح، تکمیل، درجه‌بندی و نرخگذاری تأسیسات ایرانگردی و نظارت بر فعالیت‌آن‌ها مصوب13/2/1368 هیأت‌ وزیران)

تأسیسات برق روشنایی: عبارت از تأسیساتی است که اساساً به‌منظور تأمین برق روشنایی بهتر یا ناحیه مخصوصی ایجاد شده باشد هر چند کم و بیش مورد استفاده صنعتی هم قرار گیرد. (ماده 16 آیین‌نامه طرز اجرای ماده 17 قانون برنامه عمرانی هفت ساله دوم کشور مصوب 12/11/1338)

تأسیسات زیربنایی و شریان‌های اصلی و حیاتی کشور: آن گروه از مستحدثات هستند که ضامن تأمین نیازهای اصلی مردم نظیر آب، برق، خطوط انتقال نفت و گاز و ارتباطات بوده و فقدان آن‌ها هنگام وقوع بلایای طبیعی، امر اطلاع‌رسانی، ارتباطات و تأمین نیازهای نخستین مصیبت‌دیدگان را دچار اختلال می‌سازد. سدها، پل‌ها و تونل‌های بزرگ واقع در مسیر شریان‌های ارتباطی اصلی، ایستگاه‌های تقویت فشار آب و گاز و خطوط انتقال آب و برق از جمله این تأسیسات زیربنایی به حساب می‌آیند. (بند پ ماده 1 از آیین‌نامه اجرایی بند م تبصره 13 قانون بودجه سال 1379 کل کشور مصوب 26/4/1379 هیأت وزیران)

تأسیسات شهری: موضوع این آیین‌نامه آن قسمت از شبکه‌های شهری است که توسط سازمان‌ها و شرکت‌های متولی خدمات آب (شرب و غیرشرب و آتش نشانی) فاضلاب (خانگی و صنعتی)، برق، فیبرهای نوری، تلفن، کابل‌های تلویزیونی و آنتن، سیستم اطلاع رسانی شهری و کنترل ترافیک،آب‌های سطحی و خام و سایر خدماتی که مستلزم حفاری در سطح شهر و یا نصب پایه‌ها و شبکه‌های روی سطح شهر می‌باشد. (بند ه ماده 1 آیین‌نامه اجرایی قانون احداث تونل مشترک شهری مصوب 11/3/1384 هیئت وزیران)

تاسیسات عمل آوری: عبارت است از مکان، کارگاه، کارخانه یا شناوری که در آن یک یا چند نوع عملیات عمل‌آوری انجام می‌شود. (بند 7 ماده 1 از آیین‌نامه اجرایی حفاظت و بهره‌برداری از منابع آبزی جمهوری اسلامی ایران مصوب 5/2/1378 هیأت وزیران)

تأمین: عبارت است از توقیف اموال منقول و غیرمنقول. (ماده 14 قانون تأمین مدعی به مصوب 26/12/1308)

تأمین: در این قانون عبارت است از توقیف اموال اعم از منقول و غیرمنقول. (ماده 121 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب (در امور مدنی) مصوب 21/1/1379)

تامین اعتبار: عبارت است از اختصاص دادن تمام یا قسمتی از اعتبار مصوب برای انجام هزینه معین، به وسیله خزانه‌دار و با نظارت رئیس مؤسسه. (ماده 7 آیین‌نامه مالی، معاملاتی مؤسسات آموزش‌عالی غیردولتی غیرانتفاعی مصوب 20/12/1381 شورای عالی انقلاب فرهنگی)

تأمین اعتبار: عبارت است از تخصیص تمام یا قسمتی از اعتبار برای هزینه معین. (ماده 8 آیین‌نامه مالی دانشگاه‌ها مصوب 30/3/1363)

تأمین اعتبار: عبارت است از اختصاص دادن تمام یا قسمتی از اعتبار مصوب برای هزینه معین. (ماده 18 قانون محاسبات عمومی کشور مصوب 1/6/1366)

تأمین اعتبار: عبارت است از تخصیص تمام یا قسمتی از اعتبار برای هزینه معین. (ماده 13 قانون محاسبات عمومی مصوب 15/10/1349)

تامین دلیل: مقصود از تأمین دلیل در این موارد فقط ملاحظه و صورت‌برداری از این‌گونه دلایل است. (ماده 149 از قانون آیین‌دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب (در امور مدنی) مصوب 21/1/1379)

تامین دلیل: مقصود از تأمین دلایل حفظ آن است و به هیچ وجه دلالت نمی‌کند بر این که دلایلی که تأمین شده حتماً در حین محاکمه مدرک ادعای صاحب آن خواهد بود یا دلایل تأمین شده حتماً معتبرخواهد بود. (ماده 66 قوانین موقتی اصول محاکمات حقوقی مصوب 18/08/1290) تأمین کننده: عبارت از شخصی است که بنا به اهلیت تجاری، صنفی یا حرفه‌ای فعالیت می‌کند. (بند ع ماده2 قانون تجارت الکترونیکی مصوب 17/10/1382)

تامین دلیل: در مواردی که تحقیق محلی و استطلاع از مطلعین و استعلام از کارشناسان یا استفاده از قراین و امارات موجوده در محل یا استفاده از دلایلی که در نزد طرف یا غیر است اقتضا دارد یا مستند دعوی دفاتر بازرگانی و امثال آن است اشخاصی که ظنین هستند بر این‌که استفاده از دلایل مذکور بعدها متعذر یا متعسر خواهد شد می‌توانند از دادگاه درخواست تأمین آن‌ها را بنمایند و مقصود از تأمین در این موارد فقط ملاحظه و صورت ثبت برداشتن این‌گونه دلایل است - تأمین دلیل نسبت به دلایل موجود نزد طرف یا غیر در صورتی به عمل می‌آیدکه از طرف آن‌ها امتناع و معارضه نگردد. (ماده 315 قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 25/6/1318)

تامین کننده: هر شخص اعم از حقیقی و حقوقی است که بنا به اهلیت تجاری، صنفی یا حرفه‌ای فعالیت می‌کند. (بند ج ماده 1 آیین‌نامه اجرایی ماده 48 قانون تجارت الکترونیکی مصوب 2/5/1384 هیئت وزیران)

تابعیت اشخاص حقوقی: اشخاص حقوقی تابعیت مملکتی را دارند که اقامتگاه آن‌ها در آن مملکت است. (ماده 591 قانون تجارت مصوب 13/2/1311)

تاجر: کسی است‌ که شغل معمولی خود را معاملات تجارتی قرار داده است.(ماده 1 قانون تجارت مصوب 12/3/1304)

تاجر: کسی است که شغل معمولی خود را معاملات تجارتی قرار بدهد. (ماده 1 قانون تجارت مصوب 13/2/1311)

تاجر درجه اول- دوم- سوم- چهارم: تاجر درجه اول کسی است که میزان فروش سالیانه‌اش بیش از شصت هزار تومان باشد. تاجر درجه دوم کسی است که میزان فروش سالانه‌اش بیش از چهل هزار تومان و منتهی شصت هزار تومان باشد. تاجر درجه سوم کسی است که میزان فروش سالیانه‌اش بیش از بیسـت هـزار تــومان و منتهـی چهـل هـزار تومان باشد. تاجر درجه چهارم کسی است که میزان فروش سالیانه‌اش بیش از پنج هزار تومان و منتهی بیست هزار تومان باشد. (تبصره 1 ماده 4 قانون مالیات بر شرکت‌ها و تجارت و غیره مصوب 12/1/1309)

تاکسی: عبارت از وسیله نقلیه‌ای - اعم از سواری،‌ استیشن یا هر خودروی مناسب دیگر - است که دارای مشخصات معین شده در این آیین‌نامه است و با امتیاز بهره‌برداری که توسط شهرداری صادر می‌گردد، به صورت یکی از سرویس‌های تاکسی شهری به جابه‌جایی مسافر در درون شهر می‌پردازد. تبصره - انواع سرویس‌های تاکسی شهری که با عناوین، رنگ‌ها و فرم‌های گوناگون نظیر نارنجی و فرودگاه که با وسایل نقلیه سواری، استیشن یا خودروی مناسب دیگر یا آژانس مشغول به کار هستند، مشمول این آیین‌نامه هستند. (ماده 2 آیین‌نامه اجرایی الحاق یک تبصره به ماده واحده قانون راجع به تمرکز امور مربوط به تاکسیرانی شهر تهران زیر نظرشهرداری تهران مصوب 28/3/1359 شورای انقلاب جمهوری اسلامی ایران مصوب 10/8/1374 هیأت وزیران)

تاکسی فرسوده: خودروی تاکسی با حداکثر پانزده سال عمر فرسـوده محسوب می‌گردد. (ماده 1 آیین‌نامه جایگزین و امحای تاکسی‌های فرسوده مصوب 28/3/1382 هیئت وزیران)

تالاب: اعم از اراضی مرداب، باتلاق یا آب بندان طبیعی که سطح آن در حداکثر ارتفاع آب از پنج هکتار کم‌تر نباشد. (بند ج ماده 1 از قانون اراضی مستحدث و ساحلی مصوب 29/4/1354)

تالوگ: عبارت است از خط میانه کانال اصلی قابل کشتیرانی در پایین‌ترین سطح قابلیت کشتیرانی. (بند 9 از آیین‌نامه اجرایی قانون حفظ و تثبیت کناره و بستر رودخانه‌های مرزی مصوب 18/12/1363 هیأت وزیران)

تبدیل تعهد: در موارد ذیل حاصل می‌شود: 1- وقتی‌که متعهد و متعهدله به تبدیل تعهد اصلی به تعهد جدیدی که قائم مقام آن می‌گردد به سببی از اسباب تراضی نمایند در این صورت متعهد نسبت به تعهد اصلی بری می‌شود. 2- وقتی که شخص ثالث با رضایت متعهدله قبول کند که دین متعهد را ادا نماید. 3- وقتی که متعهدله مافی‌الذمه متعهد را به کسی دیگر منتقل نماید. (ماده292 قانون مدنی)

تبعه ایران: اشخاص ذیل تبعه ایران محسوب می‌شوند: 1- کلیه ساکنین ایران به استثنای اشخاصی‌که تبعیت خارجی آن‌ها مسلم باشد. تبعیت خارجی کسانی مسلم است‌که مدارک تابعیت آن‌ها مورد اعتراض دولت ایران نباشد. 2-‌کسانی‌که پدر آن‌ها ایرانی است اعم از این که در ایران یا در خارجه متولد شده باشند. 3- کسانی‌که در ایران متولد شده و پدر و مادر آنان غیرمعلوم باشد. 4-‌کسانی که در ایران از پدر و مادر خارجی‌که یکی از آن‌ها در ایران متولد شده به‌وجود آمده‌اند. 5- کسانی‌که در ایران از پدری‌که تبعه خارجه است به‌وجود آمده و بلافاصله پس از رسیدن به سن هیجده سال تمام لااقل یک سال دیگر در ایران اقامت‌کرده باشند و الا قبول شدن آن‌ها به تابعیت ایران بر طبق مقرراتی خواهد بود‌که مطابق قانون برای تحصیل تابعیت ایران مقرر است. 6- هر زن تبعه خارجی‌که شوهر ایرانی اختیارکند. 7-  هر تبعه خارجی‌که تابعیت ایران را تحصیل‌کرده باشد. تبصره ـ اطفال متولد از نمایندگان سیاسی و قنسولی خارجه مشمول فقره 4 و 5 نخواهند بود. (ماده 976 قانون مدنی)

تبعه ایران: اشخاص ذیل تبعه ایران محسوب می‌شوند: 1- کلیه ساکنین ایران به استثنای اشخاصی‌که تبعیت خارجی آن‌ها مسلم باشد تبعیت خارجی‌کسانی مسلم است‌که مدارک تابعیت آن‌ها مورد اعتراض دولت ایران نباشد. 2-‌کسانی‌که پدر آن‌ها ایرانی است اعم از این‌که در ایران یا در خارجه متولد شده باشند. 3-‌کسانی‌که در ایران متولد شده و پدر و مادر آنان غیرمعلوم باشد. 4-‌ کسانی‌که در ایران از پدر و مادر خارجی‌که یکی از آن‌ها در ایران متولد شده است به‌وجود آمده‌اند. 5- کسانی‌که در ایران از پدری‌که تبعه خارجه است به ‌وجود آمده و پس از رسیدن به  سن هیجده سال تمام در ایران سکونت Domicile داشته باشند. 6- هر زن تبعه خارجه که شوهر ایرانی اختیار کند. 7- هر تبعه خارجی که تابعیت ایران را تحصیل کرده باشد. (ماده اول از قانون تابعیت مصوب 14/6/1308)

تبعید: محکومین به تبعید باید تحت‌الحفظ به جایی که محکمه معین می‌کند اعزام شده و در آن‌جا تحت نظر بمانند در صورت تبعید به خارج از مملکت محکوم علیه را باید تحت‌الحفظ تا سر حد برده و از مملکت اخراج شود. (ماده 14 قانون مجازات عمومی مصوب 7/11/1304)

تبعیدگاه: مؤسسه‌ای است که از طرف دولت به منظور نگاهداری مجرمین به عادت تأسیس‌گردیده است. (قسمت ‌اخیر ماده 5 از قانون اقدامات تأمینی مصوب 12/2/1339)

تجربه: عبارت از شناسایی و راهبری اکتسابی است که در انجام کاری به مرور زمان و حین انجام خدمت به دست می‌آید. (بند ر ماده 1 آیین‌نامه حقوق و دستمزد کارکنان سازمان‌های مناطق آزاد تجاری

تحجیر: شروع در احیا از قبیل سنگ چیدن اطراف زمین یا کندن چاه و غیره تحجیر است و موجب مالکیت نمی‌گردد ولی برای تحجیرکننده ایجاد حق اولویت در احیا می‌نماید. (ماده 142 قانون مدنی)

تحریر ترکه: مقصود از تحریر ترکه تعیین مقدار ترکه و دیون متوفی است. (ماده 206 قانون امور حسبی مصوب 2/4/1319)

تحصیلات کلاسیک: عبارت است از مجموعه معلومات لازم برای تصدی و انجام وظایف هر شغل که از طریق دوره‌های دبستانی، راهنمایی، دبیرستانی و دانشگاهی به دست می‌آید. ملاک تخصیص امتیاز و تعیین درجات این عامل بستگی به میزان و محل تحصیل و ارتباط رشته تحصیلی مورد نیاز شغل دارد. (2600) امتیاز معادل بیست و شش درصد (26درصد) از کل امتیازها به عامل تحصیلات‌کلاسیک اختصاص‌می‌یابد. (بند الف ماده5 از آیین‌نامه حقوق و دستمزد کارکنان سازمان‌های مناطق آزاد تجاری صنعتی جمهوری اسلامی ایران مصوب 19/1/1375 هیأت وزیران)

تحویل گیرنده: شخصی است که به موجب بارنامه حق دریافت بار را دارد. (بند 6 ماده 52 از قانون دریایی مصوب 29/6/1343)

تخلفات اداری: شامل تخلفات انضباطی و اعمال خلاف اخلاق عمومی است. اعم از این که ناشی از تقصیر یا قصور متخلف باشد. تقصیر - عبارت است از نقض عمدی قوانین و مقررات اداری. قصور - عبارت است از کوتاهی غیرعمدی در اجرای وظایف اداری. (ماده 8 قانون هیأت‌های رسیدگی به تخلفات اداری مصوب 9/12/1362)

تخلف‌های انضباطی: عبارتند از تقصیر، قصور: الف) تقصیر عبارت است از نقض عمدی قوانین و مقررات راجع به وظایف اداری. ب) قصور عبارت است از کوتاهی غیرعمدی در اجرای وظایف اداری. (ماده 17 قانون بازسازی نیروی انسانی وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی و وابسته به دولت مصوب 5/7/1360)

تخلفات انضباطی و حرفه ای مهندس معدن:عبارت از تخلف در امور اداری است که انجام آن ناشی از پروانه اشتغـال موضوع قانون یا عضویت در سازمان است نباشد. (ماده 83 آیین‌نامه اجرایی قانون نظام مهندسی معدن مصوب 29/3/1381)

تخلفات صنفی و حرفه‌ای(دامپزشکی): عبارت است از عدم رعایت دستورالعمل‌ها و ضوابط خاص صنفی مربوط به فعالیت‌های مختلف دامپزشکی و وظایف فنی و حرفه‌ای. (ماده 4 آیین‌نامه اجرایی رسیدگی به تخلفات صنفی وحرفه‌ای شاغلان دامپزشکی مصوب 10/2/1382 هیئت وزیران)

تدلیس: عبارت است از عملیاتی که موجب فریب طرف معامله شود. (ماده 438 قانون مدنی)

تذکر: در کلیه مواردی که نماینده یا نمایندگان مطابق اصل هشتاد و هشتم (88) قانون اساسی، از رئیس‌جمهور یا وزیر درباره یکی از وظایف آنان حق سؤال دارند، می‌توانند در خصوص موضوع مورد نظر به رئیس‌جمهور و وزیر مسئول کتباً تذکر دهند. رئیس مجلس تذکر را به رئیس‌جمهور یا وزیر مربوط ابلاغ و خلاصه آن را در اولین جلسه علنی آتی مجلس عنوان می‌نماید. (ماده 192 قانون آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی مصوب 20/1/1379)

تذکره: سندی است که از طرف مأمورین صلاحیتدار برای تعیین تابعیت و اجازه مسافرت اتباع ایران به ممالک خارجه و اقامت در ممالک مزبوره یا مسافرت از خارجه به ایران داده می‌شود. (ماده 1 قانون تذکره مصوب 20/10/1311)

ترابری کشوری:‌ منظور از عبارت ترابری کشور مذکور در این قانون و مقررات آن ترابری زمینی و دریایی است. (تبصره 1 ماده1 قانون تغییر نام وزارت راه به وزارت راه و ترابری و تجدید تشکیلات و تعیین وظایف آن مصوب 24/4/1353)

تراز پایه: ترازی است‌ که فرض می‌گردد در آن تراز حرکت زمین به سازه منتقل می‌گردد یا به‌عنوان تکیه‌گاه سازه در ارتعاش دینامیکی محسوب می‌شود. (از بخش تعاریف آیین‌نامه طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله، مصوب 17/9/1378 هیأت وزیران)

ترافیک(شدآمد): آمد و شد وسایل نقلیه و اشخاص و حیوانات در راه‌ها. (بنـد 21 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران)

ترافیک سبک: ترافیک با تردد دو هزار وسیله نقلیه در روز. (بند ج ماده 1 آیین‌نامه اجرایی تبصره 1 ماده 17 اصلاحی قانون ایمنی راه‌ها و راه‌آهن مصوب 16/11/1381 هیئت وزیران)

ترافیک سنگین: ترافیک با تردد بیش از پنج هزار وسیله نقلیه در روز. (بند ه ماده 1 آیین‌نامه اجرایی تبصره 1 ماده 17 اصلاحی قانـون ایمنی راه‌ها و راه‌آهن مصوب 16/11/1381 هیئت وزیران)

ترافیک متوسط: ترافیک با تردد بیش از دو هزار تا پنج هزار وسیله نقلیـه در روز. (بند د ماده 1 آیین‌نامه اجرایی تبصره 1 مـاده 17 اصلاحی قانـون ایمنی راه‌هـا و راه‌آهن مصوب 16/11/1381 هیئت وزیران)

تراکت: مقصود از پلاکارد و تراکت عبارت از هرگونه تبلیغات پارچه‌ای، کاغذی، مقوایی و فلزی است و سیلک نیز از جمله مصادیق و امثال این‌ها است و لیکن نصب هر نوع تابلو که مشخص کننده محل ستاد انتخاباتی است بلااشکال است. (ماده واحده قانون تفسیر قانون الحاق ماده واحده به قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی مصوب 6/5/1370 مصوب 14/12/1370)

تراکتور: نوعی خودرو است که برای کارهای کشاورزی، صنعتی و عمرانی مانند شخم زدن، حفاری، بارگیری و کشیدن دنباله بند و غیره به کار می‌رود. (جزء ح بند 51 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی رانندگی مصوب 11/3/1384 هیئت وزیران)

تراموا( قطار خیابانی): قطاری شهری است که به طور معمول در خطوط ریلی واقع درسطح سواره رو وسایل نقلیه دیگر حرکت می‌نماید. (بند 22 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران)

ترانزیت خارجی: عبارت از این است که کالای خارجی به منظور عبور از خاک ایران از یک نقطه مرزی کشور وارد و از نقطه مرزی دیگر خارج شود. (ماده 172 از آیین‌نامه اجرایی قانون امور گمرکی مصوب 20/1/1351)

ترانزیت خارجی کالا: عبارت از سلسله مراحلی است که طی آن کالایی از مبادی خارجی به مقصد کشور ثالث یا نگهداری آن در مناطق حراست شده و ترتیب حمل تدریجی آن به تقاضای صاحب کالا از قلمرو جمهوری اسلامی ایران از یک نقطه مرزی کشور وارد و مآلا از همان نقطه یا از دیگر نقاط مرزی کشور خارج می‌گردد. (ماده 1 قانون حمل و نقل و عبور کالاهای خارجی از قلمرو جمهوری اسلامی ایران مصوب 22/12/1374)

ترتیب درجات در ژاندارمری: ترتیب درجات در ژاندارمری کل کشور مانند درجات نیروی زمینی خواهد بود به استثنا سرباز و سرباز یکم که در ژاندارمری ژاندارم و ژاندارم یکم نامیده می‌شود. (تبصره 2 بند 1 لایحه قانونی اصلاح مواد 21 و 32 قانون استخدام نیروهای مسلح مصوب 29/8/1358 شورای انقلاب)

ترخیصیه کالای عبوری: عبارت است از سند حواله تحویل کالا به صاحب آن یا عبور دهنده که از سوی متصدی حمل یا نماینده وی به‌عنوان گمرک، با رعایت ضوابط و مقررات مربوط صادر می‌گردد. (بند ث ماده 1 از آیین‌نامه اجرایی قانون حمل و نقل و عبور کالاهای خارجی از قلمرو جمهوری اسلامی ایران مصوب 18/5/1377 هیأت وزیران)

ترفیع: عبارت از احراز یک پایه بالاتر از پایه قبلی است. (بند ص ماده 1 از آیین‌‌نامه حقوق و دستمزد کارکنان سازمان‌های مناطق آزاد تجاری صنعتی جمهوری اسلامی ایران 19/1/1375 هیأت وزیران)

ترفیع: عبارت است از احراز یک پایه بالاتر. (ماده 9 قانون استخدام کشوری مصوب 31/3/1345)

ترفیع(ارتش): رفیع عبارت است از نیل به درجه یا رتبه بالا برابر مقررات این قانون. (ماده 63 قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران مصوب 7/7/1366)

ترفیع(سپاه پاسداران): عبارت است از نیل به درجه یا رتبه بالاتر برابر مقررات این قانون. (ماده 72 قانون مقررات استخدامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مصوب 21/7/1370)

ترفیع افتخاری: ترفیع رتبه بر دو قسم است: رسمی و افتخاری. ترفیع رسمی آن است که شغل معینی که مقامش یک درجه بالاتر از مقام شغل سابق مستخدمی باشد با مقرری آن شغل و رعایت مدلول ماده (21) و (23) به او رجوع شود. ترفیع افتخاری آن است که در صورت عدم احتیاج وزارتخانه و نبودن محل برای ارتقا رتبه رسمی پس از شش سال خدمت در رتبه مادون و رعایت مدلول ماده (25) مقام بالاتری به عنوان افتخاری به مستخدمین داده گردد بدون این که در شغل او تغییری حاصل گردد ولی مقرری مستخدم مزبور از حداقل مقرری مقامی که به ‌طور افتخاری به او داده شده است نباید کم‌تر باشد و مدت خدمت در رتبه افتخاری مثل اشتغال رسمی در آن مقام منظور و در ورقه خدمت قید می‌شود. (ماده 26 قانون استخدام کشوری مصوب 22/9/1301)

ترفیع رسمی: ترفیع رتبه بر دو قسم است: رسمی و افتخاری. ترفیع رسمی آن است‌ که شغل معینی که مقامش یک درجه بالاتر از مقام شغل سابق مستخدمی باشد با مقرری آن شغل و رعایت مدلول ماده (21) و (23) به او رجوع شود. (از ماده 26 قانون استخدام کشوری مصوب 22/9/1301)

تریاک: شیره غلیظ خشخاش (به هر شکل و صورتی‌که باشد) تریاک خام - تریاک طبی- و تریاک آماده می‌باشد (به استثنای فراورده‌های گالینیگ). (ماده1 قانون الحاق دولت ایران به پروتکل تحدید و تنظیم‌کشت‌ خشخاش و تولید و تجارت بین‌المللی و تجارت عمده مصرف تریاک مصوب 14/8/1336)

تریلر: عبارت از وسیله نقلیه است که با یک وسیله نقلیه موتوری کشیده می‌شود. (جزء ب بند 11 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران)

تسبیب در جنایت: آن است که انسان سبب تلف شدن یا جنایت علیه دیگری را فراهم کند و خود مستقیماً مرتکب جنایت نگردد به‌طوری که اگر نبود جنایت حاصل نمی‌شد مانند آن که چاهی بکند و کسی در آن بیفتد و آسیب ببیند. (ماده 318 لایحه مجازات اسلامی مصوب 7/9/1370 مجمع تشخیص مصلحت نظام)

تسبیب در جنایت: آن است که انسان سبب تلف شدن یا جنایت علیه دیگری را فراهم نماید و خود مستقیماً مرتکب جنایت نگردد مانند آن که چاهی بکند و کسی در آن بیفتد و آسیب ببیند. (ماده 23 قانون مجازات اسلامی مصوب 24/9/1361)

تسجیل: عبارت است از تعیین میزان بدهی قابل پرداخت به موجب اسناد و مدارک اثبات کننده بدهی. (ماده 9 آیین‌نامه مالی معاملاتی مؤسسات آموزش‌عالی غیردولتی غیرانتفاعی مصوب 20/12/1381 شورای عالی انقلاب فرهنگی)

تسجیل: عبارت است از تعیین میزان بدهی قابل پرداخت به موجب اسناد و مدارک اثبات کننده بدهی. (ماده 20 قانون محاسبات عمومی کشور مصوب 1/6/1366)

تسجیل: عبارت است از تعیین میزان بدهی قابل پرداخت به موجب اسناد مثبته. (ماده 15 قانون محاسبات عمومی مصوب 15/10/1349)

تسلیم: عبارت است از دادن مبیع به تصرف مشتری به نحوی که متمکن از انحا تصرفات و انتفاعات باشد و قبض عبارت است از استیلا مشتری بر مبیع. (ماده 367 قانون مدنی)

تشخیص: خرجی‌ که بر خزانه دولت تحمیل‌ می‌شود فقط راجع به وزرا یا اشخاصی است‌که از طرف وزرا مخصوصاً مجاز به این امر هستند مراد از تشخیص آن است‌که میزان بدهی ‌دولت پس از رسیدگی به اسناد در برابر هر یک از داینین معین گردد اسناد تشخیص قرض باید حاوی دلایل حقوق داینین دولت بوده به ترتیبی که قواعد مخصوصه هر اداره معین می‌کند نوشته شده باشد. (ماده 30 قانون محاسبات عمومی مصوب 3/12/1289)

تشخیص: عبارت است از تعیین و انتخاب‌کالای خدمات و سایر پرداخت‌ها که تحصیل یا انجام آن‌ها برای نیل به هدف‌های دانشگاه ضروری است. (ماده 7 آیین‌نامه مالی دانشگاه‌ها مصوب30/3/1363 هیأت وزیران)

تشخیص: خرجی که بر خزانه دولت تحمیل می‌شود فقط راجع به وزرا یا اشخاصی است که از طرف وزرا مخصوصاً مجاز به این امر هستند مراد از تشخیص آن است که میزان بدهی دولت پس از رسیدگی به اسناد در برابر هر یک از داینین معین گردد اسناد تشخیص قرض باید حاوی دلایل حقوق داینین دولت بوده و به ترتیبی که قواعد مخصوصه هر اداره معین می‌نماید نوشته شده باشد. (ماده 28 قانون محاسبات عمومی مصوب 10/12/1312)

تشخیص: عبارت است از تعیین و انتخاب کالا و خدمت‌ها و سایر پرداخت‌ها که تحصیل یا انجام آن‌ها برای نیل به هدف‌های وزارتخانه یا مؤسسه ضروری است. (ماده 12 قانون محاسبات عمومی مصوب 15/10/1349)

تشخیص: عبارت است از تعیین و انتخاب کالا و خدمات و سایر پرداخت‌هایی که تحصیل یا انجام آن‌ها برای نیل به اجرای برنامه‌های دستگاه‌های اجرایی ضروری است. (ماده 17 قانون محاسبات عمومی کشور مصوب 1/6/1366)

تشخیص: عبارت است از تعیین و انتخاب خدمات، کالا و پرداختهایی که انجام یا تحصیل آن‌ها در چارچوب ضوابط و مقررات مربوط برای رسیدن به اهداف مؤسسه ضروری است. (ماده 6 آیین‌نامه مالی معاملاتی مؤسسات آموزش‌عالی غیردولتی غیرانتفاعـی مصوب 20/12/1381 شورای عالی انقلاب فرهنگی)

تشریفات قطعی وغیرقطعی گمرکی: عملیاتی که از طرف گمرک نسبت به اظهارنامه و کالای مربوط به آن انجام و منتهی به صدور پروانه گمرکی در موارد بندهای یک تا چهار این ماده می‌گردد تشریفات قطعی گمرکی و در مورد بند پنجم تشریفات غیرقطعی گمرکی نامیده می‌شود. (تبصره 1 ماده 19 از قانون امور گمرکی مصوب 30/3/1350)

تشکل(دانش آموزی): به مجموعه‌ای از دانش‌آموزان که فعالیت‌های تعریف شده‌ای را به صورت داوطلبانه، مستمر، فراگیر و مصوب اعم از دولتی و غیردولتی در عرصه‌های مختلف اعتقادی، فرهنگی، اجتماعی، هنری، سازندگی، ورزشی، علمی، دفاعی و امدادی و غیره به صورت سازمان یافته در داخل یا به صورت مکمل در خارج از مدارس فعالیت‌ می‌نمایند تشکل نامیده می‌شود. (بند 1-2 ماده 1 آیین‌نامه شورای هماهنگی تشکل‌های دانش‌آموزی مصوب 4/3/1378 شورای عالی انقلاب فرهنگی) تشکل اسلامی (دانشگاهیان): جمعیت مرکب از دانشگاهیان است‌که پس از دریافت مجوز رسمی فعالیت از مرجع ذی‌صلاح (هیأت نظارت دانشگاه - مصرح در فصل سوم این آیین‌نامه) در جهت تحقق اهداف اسلامی و ارزش‌های انقلاب و نظام اسلامی مصرح در چارچوب قانون اساسی و این آیین‌نامه فعالیت می‌نماید. (بند 3-1 ماده 3 از آیین‌نامه تشکل‌های اسلامی دانشگاهیان مصوب 9/6/1378 شورای عالی انقلاب فرهنگی)

تشکل خود انتظام: تشکلی است که برای حسن انجام وظایفی که به موجب این قانون برعهده دارد و همچنین برای تنظیم فعالیت‌های حرفه‌ای خود و انتظام بخشیدن به روابط بین اعضا مجاز است ضوابط و استانداردهای حرفه‌ای و انظباطی را که لازم می‌داند، با رعایت این قانون وضع و اجرا نماید. (بند 6 ماده 1 قانون بازار اوراق بهادار مصوب 1/9/1384)

تصدیق‌شدگان: مراد از تصدیق‌شدگان کسانی هستند که لااقل دو نفر از مراجع تقلید اهلیت و لیاقت آنان را برای قضاوت و رسیدگی به امور شرعیه تصدیق کرده باشد. (تبصره ماده 42 قانون محاضر شرعیه و حکام صلحیه مصوب 24/5/1290)

تصرف: مقصود از تصرف تصرف به‌عنوان مالکیت است یا وقفیت خواه بدون واسطه باشد و خواه به واسطه مستأجر و مباشر و امثال آن. (تبصره 2 ماده 15 از قانون راجع به دعاوی اشخاص نسبت به املاک واگذاری مصوب 12/3/1321)

تصفیه ترکه: مقصود از تصفیه ترکه تعیین دیون و حقوق بر عهده متوفی و پرداخت‌ آن‌ها و خارج کردن مورد وصیت از ماترک است. (ماده260 قانون امور حسبی مصوب 2/4/1319)

تصمیم گیری: عبارت از انتخاب یک امر از بین امور مختلف است. (بند غ ماده 1 آیین‌نامه حقوق و دستمزد کارکنان سازمان‌های مناطق آزاد تجاری - صنعتی جمهوری اسلامی ایران مصوب 19/1/1375 هیأت وزیران)

تعدد جرم: هرگاه فعل واحد دارای عناوین متعدد جرم باشد مجازات جرمی داده می‌شود که جزای آن اشد است. (ماده 31 قانون مجازات عمومی مصوب 7/3/1352)

تعدی: تجاوز نمودن از حدود اذن یا متعارف است نسبت به مال یا حق دیگری. (ماده 951 قانون مدنی)

تعریف اشیای پیدا شده: عبارت است از نشر و اعلان برحسب مقتضیات وقت و محل به نحوی که عادتاً به اطلاع اهالی محل برسد. (ماده 164 قانون مدنی)

تعریف اشیای پیدا شده: عبارت است از نشر و اعلان برحسب مقررات شرعی به نحوی که بتوان گفت که عادتاً به اطلاع اهالی محل رسیده است. (ماده 164 (ماده 6) قانون اصلاح موادی از قانون مدنی مصوب 14/8/1370)

تعریف اشیای پیدا شده: عبارت است از نشر و اعلان برحسب مقررات شرعی به نحوی که بتوان گفت که عادتاً به اطلاع اهالی محل رسیده است. (ماده 164 قانون اصلاح موادی از قانون مدنی مصوب 8/10/1361)

تعزیر: تأدیب یا عقوبتی است که نوع و مقدار آن در شرع تعیین نشده و به نظر حاکم واگذار شده است از قبیل حبس و جزای نقدی و شلاق که میزان شلاق باید از مقدار حد کم‌تر باشد. (ماده 16 لایحه مجازات اسلامی مصوب 7/9/1370)

تعزیرات: تأدیب یا عقوبتی است که نوع و مقدار آن در شرع تعیین نشده و به نظر حاکم واگذار شده است از قبیل حبس و جزای نقدی و شلاق که باید از مقدار حد کم‌تر باشد. (ماده 11 قانون راجع به مجازات اسلامی مصوب 21/7/1361)

تعزیرات شرعی: عبارت است از مجازاتی که در شرع مقدس اسلام برای ارتکاب فعل حرام یا ترک واجب بدون تعیین نوع و مقدار مجازات، مقرر گردیده و ترتیب آن به شرح مندرج در قانون مجازات اسلامی می‌باشد. (تبصره 1 ماده 2 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب مصوب 28/6/1378)

تعقیب جزایی: کارشناسانی که تحت تعقیب جزایی برای جرائم مذکور در شق 5 از ماده 2 قرار بگیرند از شغل کارشناسی رسمی معلق می‌شوند مقصود از تعقیب جزایی صدور ادعانامه است. (ماده 4 قانون راجع به کارشناسان رسمی مصوب 23/11/1317)

تعلیق: خواستن تمیز حکم موجب تعلیق اجرای آن است تعلیق عبارت است از موقوف الاجرا ماندن حکم تا ختم محاکمه در دیوان تمیز. (ماده 444 قوانین موقتی محاکمات جزایی (آیین‌دادرسی کیفری) مصوب 30/5/1291)

تعلیق: وضع کارمندی است که به حکم مقامات صلاحیت‌دار شرکت به علت تحت پیگرد قرار گرفتن از سوی مراجع قضایی از ادامه خدمت برای مدتی برکنار می‌شود. (بنـد د ماده 4 آیین‌نامه استخدامی مشترک شرکت‌های بیمه و بیمه مرکزی مصوب 4/12/1381 هیئت وزیران)

تعهد: تعهد از نظر این آیین‌نامه عبارت است از ایجاد الزاماتی برعهده مؤسسه ناشی از: الف) انجام دادن خدمت یا تحویل دادن کالا ب) اجرای قراردادهای منعقده با مؤسسه. ج) احکام صادره از مراجع قانونی و ذیصلاح. د) عضویت در سازمان‌ها و مجامع بین‌المللی طبق قوانین جاری کشور و ضوابط وزارتخانه ذیربط. (ماده 8 آیین‌نامه مالی معاملاتی مؤسسات آموزش‌عالی غیردولتی غیرانتفاعی مصوب 20/12/1381 شورای عالی انقلاب فرهنگی)

تعهد: تعهد از نظر این قانون عبارت است از ایجاد دین بر ذمه دولت ناشی از: الف) تحویل کالا یا انجام دادن خدمت. ب) اجرای قراردادهایی که با رعایت مقررات منعقد شده باشد. ج) احکام صادر شده از مراجع قانونی و ذی‌صلاح. د) پیوستن به قراردادهای بین‌المللی و عضویت در سازمان‌ها یا مجامع بین‌المللی با اجازه قانون. (ماده 19 قانون محاسبات عمومی کشور مصوب 1/6/1366)

تعهد: عبارت است از الزاماتی بر ذمه دولت ناشی از: الف) تحویل کالا یا انجام دادن خدمت. ب) اجرای قراردادهایی که با رعایت قوانین و مقررات منعقد می‌شود. ج) احکام صادر شده از مراجع قانونی و ذی‌صلاحیت. د) پیوستن به قراردادهای بین‌المللی و عضویت در سازمان‌ها یا مجامع بین‌المللی با اجازه قانون. (ماده 14 از قانون محاسبات عمومی مصوب 15/10/1349)

تعهد اعتبار: مقصود از این که اعتباری تعهد شده این است که کار و خدمتی انجام و یا اموالی به تصرف دولت درآمده و بدین وسایل دینی برای دولت ایجاد شده باشد. (تبصره ماده 37 قانون محاسبات عمومی مصوب 10/12/1312)

تعهد اعتبار: عبارت است از الزاماتی بر ذمه دانشگاه ناشی از: الف) تحویل کالا یا انجام خدمت. ب) اجرای قراردادهایی که با رعایت قوانین و مقررات منعقد می‌شود. ج) پیوستن به قراردادهای بین‌المللی و عضویت در سازمان‌ها یا مجامع بین‌المللی با اجازه قانونی. (ماده 9 آیین‌نامه مالی دانشگاه‌ها مصوب 30/3/1363 هیأت وزیران)

تعهد پذیره نویسی: تعهد شخص ثالث برای خرید اوراق بهاداری که ظرف مهلت پذیره‌نویسی به فروش نرسد. (بند 29 ماده 1 قانون بازار اوراق بهادار مصوب 1/9/1384)

تغییر مکان نسبی طبقه: تغییر مکان جانبی یک کف نسبت به کف پایین آن. (از بخش تعاریف آیین‌نامه طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله مصوب17/9/1378) هیأت وزیران)

تفاهم نامه: توافقی است که زمینه همکاری دولت جمهوری اسلامی ایران یا یکی از دستگاه‌های دولتی با طرف‌های خارجی را مشخص می‌نماید: بدون آن که تعهد حقوقی جهت انجام برای دستگاه دولتی ایجاد نماید. (ماده 1 آیین‌نامه چگونگی تنظیم و انعقاد توافق‌های بین‌المللی مصوب 13/2/1371 هیأت وزیران)

تفریط: عبارت است از ترک عملی که به موجب قرارداد یا متعارف برای حفظ مال غیرلازم است. (ماده 952 قانون مدنی)

تقاطع: محدوده‌ای است که در آن دو یا چند مسیر به صورت همسطح یا غیرهمسطح با یکدیگر تلاقی می‌کنند. (بند 23ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران)

تقصیر: تخلفات اداری شامل تخلفات انضباطی و اعمال خلاف اخلاق عمومی است اعم از این که ناشی از تقصیر یا قصور متخلف باشد. تقصیر - عبارت است از نقض عمدی قوانین و مقررات اداری. (ماده 8 قانون رسیدگی به تخلفات اداری مصوب 25/12/1365)

تقصیر: تخلفات اداری شامل تخلفات انضباطی و اعمال خلاف اخلاق عمومی است. اعم از این که ناشی از تقصیر یا قصور متخلف باشد. تقصیر - عبارت است از نقض عمدی قوانین و مقررات اداری. (ماده 8 قانون هیأت‌های رسیدگی به تخلفات اداری مصوب 9/12/1362)

تقصیر: اعم است از بی‌احتیاطی، بی‌مبالاتی، عدم مهارت، عدم رعایت نظامات دولتی. (تبصره ماده 40 قانون مجازات اسلامی مصوب 24/9/1361)

تقصیر: عبارت است از نقض عمدی قوانین و مقررات راجع به وظایف اداری. (بند الف ماده 17 قانون بازسازی نیروی انسانی وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی و وابسته به دولت مصوب 5/7/1360)

تقصیر: اعم است از تفریط و تعدی. (ماده 953 قانون مدنی)

تقلب: عبارت است از عرضه یا فروش کالا یا ارائه خدمتی که از لحاظ کیفیت یا کمیت منطبق با مشخصات کالا یا خدمت ابرازی یا درخواستی نباشد. (ماده 59 قانون نظام صنفی کشور مصوب 24/12/1382)

تقلب: مراد از تقلب مذکور در این ماده عبارت است از ارتکاب اعمالی که موجبات معافیت مشمول را من غیر حق فراهم یا وسایل آن را تسهیل کند از قبیل اخذ شناسنامه مجدد، استفاده از شناسنامه دیگران، اعمال نفوذ، دادن شهادت کذب، گواهی برخلاف واقع، مکتوم داشتن حقیقت و تحریک کردن و فریب دادن مشمول و نظایر آن‌ها. (تبصره ماده 62 قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 13/02/1350)

 

تقوای اخلاق: عبارت است از مجموعه گرایش‌ها و رفتارهایی که موجب روابط مطلوب میان همکاران و پیدایش زمینه‌های مناسب برای شکوفایی استعدادها شود. نمونه‌ای از ویژگی‌های تقوای اخلاق در کیفیت رفتار یک مستخدم: - فروتن و متواضع است و از تکبر و خودخواهی دوری می‌کند. - در گفتار و کردارش صداقت دارد و از تملق و تظاهر پرهیز می‌کند. -قابل اعتماد و رازدار است. - از غیبت و بدگویی پرهیز می‌کند. - در اظهار نظر و انجام کارها حب و بغض به خرج نمی‌دهد. - از گفتن سخنان بیهوده و انجام اعمال بی‌مورد می‌پرهیزد. برای آسایش و راحت دیگران کوشش می‌کند. (ضمیمه 1 ضوابط ارزشیابی شایستگی و استعداد مستخدمان رسمی مصوب 18/1/1361 هیأت وزیران)

 

تادیب: مراد از تأدیب مجازاتی است از نوع تعزیری که دادگاه با توجه به احوال مجرم متناسب بداند. (تبصره ماده 15 قانون راجع به مجازات اسلامی مصوب 21/07/1361)

تأسیسات ایرانگردی و جهانگردی: واحدهایی هستند که به قصد ارائه خدمات و انتفاع برای پذیرایی و اقامت مسافران یا میهمانان طبق ضوابط و مقررات این آیین‌نامه به شرح زیر تأسیس شده یا می‌شوند: 1. مهمانخانه (هتل) 2. مهمانسرا 3. زائرسرا 4. متل 5. پانسیون 6. اقامتگاه جوانان 7. اردوگاه ایرانگردی و جهانگردی 8 . تأسیسات ساحلی 9. تأسیسات حمام‌های آب معدنی 10. رستوران درون واحدهای اقامتی فوق‌الذکر 11. واحدهای پذیرایی داخل فرودگاه‌ها و ترمینال‌های مسافربری‌ کشور 12. واحدهای پذیرایی و اقامتی بین راه و مسافرخانه‌هایی که در مسیرهای ایرانگردی و جهانگردی خارج از محدوده خدمات شهری واقع شده است. (ماده 1 آیین‌نامه ایجاد، اصلاح، تکمیل، درجه‌بندی و نرخگذاری تأسیسات ایرانگردی و نظارت بر فعالیت‌آن‌ها مصوب13/2/1368 هیأت‌ وزیران)

تأسیسات برق روشنایی: عبارت از تأسیساتی است که اساساً به‌منظور تأمین برق روشنایی بهتر یا ناحیه مخصوصی ایجاد شده باشد هر چند کم و بیش مورد استفاده صنعتی هم قرار گیرد. (ماده 16 آیین‌نامه طرز اجرای ماده 17 قانون برنامه عمرانی هفت ساله دوم کشور مصوب 12/11/1338)

تأسیسات زیربنایی و شریان‌های اصلی و حیاتی کشور: آن گروه از مستحدثات هستند که ضامن تأمین نیازهای اصلی مردم نظیر آب، برق، خطوط انتقال نفت و گاز و ارتباطات بوده و فقدان آن‌ها هنگام وقوع بلایای طبیعی، امر اطلاع‌رسانی، ارتباطات و تأمین نیازهای نخستین مصیبت‌دیدگان را دچار اختلال می‌سازد. سدها، پل‌ها و تونل‌های بزرگ واقع در مسیر شریان‌های ارتباطی اصلی، ایستگاه‌های تقویت فشار آب و گاز و خطوط انتقال آب و برق از جمله این تأسیسات زیربنایی به حساب می‌آیند. (بند پ ماده 1 از آیین‌نامه اجرایی بند م تبصره 13 قانون بودجه سال 1379 کل کشور مصوب 26/4/1379 هیأت وزیران)

تأسیسات شهری: موضوع این آیین‌نامه آن قسمت از شبکه‌های شهری است که توسط سازمان‌ها و شرکت‌های متولی خدمات آب (شرب و غیرشرب و آتش نشانی) فاضلاب (خانگی و صنعتی)، برق، فیبرهای نوری، تلفن، کابل‌های تلویزیونی و آنتن، سیستم اطلاع رسانی شهری و کنترل ترافیک،آب‌های سطحی و خام و سایر خدماتی که مستلزم حفاری در سطح شهر و یا نصب پایه‌ها و شبکه‌های روی سطح شهر می‌باشد. (بند ه ماده 1 آیین‌نامه اجرایی قانون احداث تونل مشترک شهری مصوب 11/3/1384 هیئت وزیران)

تاسیسات عمل آوری: عبارت است از مکان، کارگاه، کارخانه یا شناوری که در آن یک یا چند نوع عملیات عمل‌آوری انجام می‌شود. (بند 7 ماده 1 از آیین‌نامه اجرایی حفاظت و بهره‌برداری از منابع آبزی جمهوری اسلامی ایران مصوب 5/2/1378 هیأت وزیران)

تأمین: عبارت است از توقیف اموال منقول و غیرمنقول. (ماده 14 قانون تأمین مدعی به مصوب 26/12/1308)

تأمین: در این قانون عبارت است از توقیف اموال اعم از منقول و غیرمنقول. (ماده 121 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب (در امور مدنی) مصوب 21/1/1379)

تامین اعتبار: عبارت است از اختصاص دادن تمام یا قسمتی از اعتبار مصوب برای انجام هزینه معین، به وسیله خزانه‌دار و با نظارت رئیس مؤسسه. (ماده 7 آیین‌نامه مالی، معاملاتی مؤسسات آموزش‌عالی غیردولتی غیرانتفاعی مصوب 20/12/1381 شورای عالی انقلاب فرهنگی)

تأمین اعتبار: عبارت است از تخصیص تمام یا قسمتی از اعتبار برای هزینه معین. (ماده 8 آیین‌نامه مالی دانشگاه‌ها مصوب 30/3/1363)

تأمین اعتبار: عبارت است از اختصاص دادن تمام یا قسمتی از اعتبار مصوب برای هزینه معین. (ماده 18 قانون محاسبات عمومی کشور مصوب 1/6/1366)

تأمین اعتبار: عبارت است از تخصیص تمام یا قسمتی از اعتبار برای هزینه معین. (ماده 13 قانون محاسبات عمومی مصوب 15/10/1349)

تامین دلیل: مقصود از تأمین دلیل در این موارد فقط ملاحظه و صورت‌برداری از این‌گونه دلایل است. (ماده 149 از قانون آیین‌دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب (در امور مدنی) مصوب 21/1/1379)

تامین دلیل: مقصود از تأمین دلایل حفظ آن است و به هیچ وجه دلالت نمی‌کند بر این که دلایلی که تأمین شده حتماً در حین محاکمه مدرک ادعای صاحب آن خواهد بود یا دلایل تأمین شده حتماً معتبرخواهد بود. (ماده 66 قوانین موقتی اصول محاکمات حقوقی مصوب 18/08/1290) تأمین کننده: عبارت از شخصی است که بنا به اهلیت تجاری، صنفی یا حرفه‌ای فعالیت می‌کند. (بند ع ماده2 قانون تجارت الکترونیکی مصوب 17/10/1382)

تامین دلیل: در مواردی که تحقیق محلی و استطلاع از مطلعین و استعلام از کارشناسان یا استفاده از قراین و امارات موجوده در محل یا استفاده از دلایلی که در نزد طرف یا غیر است اقتضا دارد یا مستند دعوی دفاتر بازرگانی و امثال آن است اشخاصی که ظنین هستند بر این‌که استفاده از دلایل مذکور بعدها متعذر یا متعسر خواهد شد می‌توانند از دادگاه درخواست تأمین آن‌ها را بنمایند و مقصود از تأمین در این موارد فقط ملاحظه و صورت ثبت برداشتن این‌گونه دلایل است - تأمین دلیل نسبت به دلایل موجود نزد طرف یا غیر در صورتی به عمل می‌آیدکه از طرف آن‌ها امتناع و معارضه نگردد. (ماده 315 قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 25/6/1318)

تامین کننده: هر شخص اعم از حقیقی و حقوقی است که بنا به اهلیت تجاری، صنفی یا حرفه‌ای فعالیت می‌کند. (بند ج ماده 1 آیین‌نامه اجرایی ماده 48 قانون تجارت الکترونیکی مصوب 2/5/1384 هیئت وزیران)

تابعیت اشخاص حقوقی: اشخاص حقوقی تابعیت مملکتی را دارند که اقامتگاه آن‌ها در آن مملکت است. (ماده 591 قانون تجارت مصوب 13/2/1311)

تاجر: کسی است‌ که شغل معمولی خود را معاملات تجارتی قرار داده است.(ماده 1 قانون تجارت مصوب 12/3/1304)

تاجر: کسی است که شغل معمولی خود را معاملات تجارتی قرار بدهد. (ماده 1 قانون تجارت مصوب 13/2/1311)

تاجر درجه اول- دوم- سوم- چهارم: تاجر درجه اول کسی است که میزان فروش سالیانه‌اش بیش از شصت هزار تومان باشد. تاجر درجه دوم کسی است که میزان فروش سالانه‌اش بیش از چهل هزار تومان و منتهی شصت هزار تومان باشد. تاجر درجه سوم کسی است که میزان فروش سالیانه‌اش بیش از بیسـت هـزار تــومان و منتهـی چهـل هـزار تومان باشد. تاجر درجه چهارم کسی است که میزان فروش سالیانه‌اش بیش از پنج هزار تومان و منتهی بیست هزار تومان باشد. (تبصره 1 ماده 4 قانون مالیات بر شرکت‌ها و تجارت و غیره مصوب 12/1/1309)

تاکسی: عبارت از وسیله نقلیه‌ای - اعم از سواری،‌ استیشن یا هر خودروی مناسب دیگر - است که دارای مشخصات معین شده در این آیین‌نامه است و با امتیاز بهره‌برداری که توسط شهرداری صادر می‌گردد، به صورت یکی از سرویس‌های تاکسی شهری به جابه‌جایی مسافر در درون شهر می‌پردازد. تبصره - انواع سرویس‌های تاکسی شهری که با عناوین، رنگ‌ها و فرم‌های گوناگون نظیر نارنجی و فرودگاه که با وسایل نقلیه سواری، استیشن یا خودروی مناسب دیگر یا آژانس مشغول به کار هستند، مشمول این آیین‌نامه هستند. (ماده 2 آیین‌نامه اجرایی الحاق یک تبصره به ماده واحده قانون راجع به تمرکز امور مربوط به تاکسیرانی شهر تهران زیر نظرشهرداری تهران مصوب 28/3/1359 شورای انقلاب جمهوری اسلامی ایران مصوب 10/8/1374 هیأت وزیران)

تاکسی فرسوده: خودروی تاکسی با حداکثر پانزده سال عمر فرسـوده محسوب می‌گردد. (ماده 1 آیین‌نامه جایگزین و امحای تاکسی‌های فرسوده مصوب 28/3/1382 هیئت وزیران)

تالاب: اعم از اراضی مرداب، باتلاق یا آب بندان طبیعی که سطح آن در حداکثر ارتفاع آب از پنج هکتار کم‌تر نباشد. (بند ج ماده 1 از قانون اراضی مستحدث و ساحلی مصوب 29/4/1354)

تالوگ: عبارت است از خط میانه کانال اصلی قابل کشتیرانی در پایین‌ترین سطح قابلیت کشتیرانی. (بند 9 از آیین‌نامه اجرایی قانون حفظ و تثبیت کناره و بستر رودخانه‌های مرزی مصوب 18/12/1363 هیأت وزیران)

تبدیل تعهد: در موارد ذیل حاصل می‌شود: 1- وقتی‌که متعهد و متعهدله به تبدیل تعهد اصلی به تعهد جدیدی که قائم مقام آن می‌گردد به سببی از اسباب تراضی نمایند در این صورت متعهد نسبت به تعهد اصلی بری می‌شود. 2- وقتی که شخص ثالث با رضایت متعهدله قبول کند که دین متعهد را ادا نماید. 3- وقتی که متعهدله مافی‌الذمه متعهد را به کسی دیگر منتقل نماید. (ماده292 قانون مدنی)

تبعه ایران: اشخاص ذیل تبعه ایران محسوب می‌شوند: 1- کلیه ساکنین ایران به استثنای اشخاصی‌که تبعیت خارجی آن‌ها مسلم باشد. تبعیت خارجی کسانی مسلم است‌که مدارک تابعیت آن‌ها مورد اعتراض دولت ایران نباشد. 2-‌کسانی‌که پدر آن‌ها ایرانی است اعم از این که در ایران یا در خارجه متولد شده باشند. 3- کسانی‌که در ایران متولد شده و پدر و مادر آنان غیرمعلوم باشد. 4-‌کسانی که در ایران از پدر و مادر خارجی‌که یکی از آن‌ها در ایران متولد شده به‌وجود آمده‌اند. 5- کسانی‌که در ایران از پدری‌که تبعه خارجه است به‌وجود آمده و بلافاصله پس از رسیدن به سن هیجده سال تمام لااقل یک سال دیگر در ایران اقامت‌کرده باشند و الا قبول شدن آن‌ها به تابعیت ایران بر طبق مقرراتی خواهد بود‌که مطابق قانون برای تحصیل تابعیت ایران مقرر است. 6- هر زن تبعه خارجی‌که شوهر ایرانی اختیارکند. 7-  هر تبعه خارجی‌که تابعیت ایران را تحصیل‌کرده باشد. تبصره ـ اطفال متولد از نمایندگان سیاسی و قنسولی خارجه مشمول فقره 4 و 5 نخواهند بود. (ماده 976 قانون مدنی)

تبعه ایران: اشخاص ذیل تبعه ایران محسوب می‌شوند: 1- کلیه ساکنین ایران به استثنای اشخاصی‌که تبعیت خارجی آن‌ها مسلم باشد تبعیت خارجی‌کسانی مسلم است‌که مدارک تابعیت آن‌ها مورد اعتراض دولت ایران نباشد. 2-‌کسانی‌که پدر آن‌ها ایرانی است اعم از این‌که در ایران یا در خارجه متولد شده باشند. 3-‌کسانی‌که در ایران متولد شده و پدر و مادر آنان غیرمعلوم باشد. 4-‌ کسانی‌که در ایران از پدر و مادر خارجی‌که یکی از آن‌ها در ایران متولد شده است به‌وجود آمده‌اند. 5- کسانی‌که در ایران از پدری‌که تبعه خارجه است به ‌وجود آمده و پس از رسیدن به  سن هیجده سال تمام در ایران سکونت Domicile داشته باشند. 6- هر زن تبعه خارجه که شوهر ایرانی اختیار کند. 7- هر تبعه خارجی که تابعیت ایران را تحصیل کرده باشد. (ماده اول از قانون تابعیت مصوب 14/6/1308)

تبعید: محکومین به تبعید باید تحت‌الحفظ به جایی که محکمه معین می‌کند اعزام شده و در آن‌جا تحت نظر بمانند در صورت تبعید به خارج از مملکت محکوم علیه را باید تحت‌الحفظ تا سر حد برده و از مملکت اخراج شود. (ماده 14 قانون مجازات عمومی مصوب 7/11/1304)

تبعیدگاه: مؤسسه‌ای است که از طرف دولت به منظور نگاهداری مجرمین به عادت تأسیس‌گردیده است. (قسمت ‌اخیر ماده 5 از قانون اقدامات تأمینی مصوب 12/2/1339)

تجربه: عبارت از شناسایی و راهبری اکتسابی است که در انجام کاری به مرور زمان و حین انجام خدمت به دست می‌آید. (بند ر ماده 1 آیین‌نامه حقوق و دستمزد کارکنان سازمان‌های مناطق آزاد تجاری

تحجیر: شروع در احیا از قبیل سنگ چیدن اطراف زمین یا کندن چاه و غیره تحجیر است و موجب مالکیت نمی‌گردد ولی برای تحجیرکننده ایجاد حق اولویت در احیا می‌نماید. (ماده 142 قانون مدنی)

تحریر ترکه: مقصود از تحریر ترکه تعیین مقدار ترکه و دیون متوفی است. (ماده 206 قانون امور حسبی مصوب 2/4/1319)

تحصیلات کلاسیک: عبارت است از مجموعه معلومات لازم برای تصدی و انجام وظایف هر شغل که از طریق دوره‌های دبستانی، راهنمایی، دبیرستانی و دانشگاهی به دست می‌آید. ملاک تخصیص امتیاز و تعیین درجات این عامل بستگی به میزان و محل تحصیل و ارتباط رشته تحصیلی مورد نیاز شغل دارد. (2600) امتیاز معادل بیست و شش درصد (26درصد) از کل امتیازها به عامل تحصیلات‌کلاسیک اختصاص‌می‌یابد. (بند الف ماده5 از آیین‌نامه حقوق و دستمزد کارکنان سازمان‌های مناطق آزاد تجاری صنعتی جمهوری اسلامی ایران مصوب 19/1/1375 هیأت وزیران)

تحویل گیرنده: شخصی است که به موجب بارنامه حق دریافت بار را دارد. (بند 6 ماده 52 از قانون دریایی مصوب 29/6/1343)

تخلفات اداری: شامل تخلفات انضباطی و اعمال خلاف اخلاق عمومی است. اعم از این که ناشی از تقصیر یا قصور متخلف باشد. تقصیر - عبارت است از نقض عمدی قوانین و مقررات اداری. قصور - عبارت است از کوتاهی غیرعمدی در اجرای وظایف اداری. (ماده 8 قانون هیأت‌های رسیدگی به تخلفات اداری مصوب 9/12/1362)

تخلف‌های انضباطی: عبارتند از تقصیر، قصور: الف) تقصیر عبارت است از نقض عمدی قوانین و مقررات راجع به وظایف اداری. ب) قصور عبارت است از کوتاهی غیرعمدی در اجرای وظایف اداری. (ماده 17 قانون بازسازی نیروی انسانی وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی و وابسته به دولت مصوب 5/7/1360)

تخلفات انضباطی و حرفه ای مهندس معدن:عبارت از تخلف در امور اداری است که انجام آن ناشی از پروانه اشتغـال موضوع قانون یا عضویت در سازمان است نباشد. (ماده 83 آیین‌نامه اجرایی قانون نظام مهندسی معدن مصوب 29/3/1381)

تخلفات صنفی و حرفه‌ای(دامپزشکی): عبارت است از عدم رعایت دستورالعمل‌ها و ضوابط خاص صنفی مربوط به فعالیت‌های مختلف دامپزشکی و وظایف فنی و حرفه‌ای. (ماده 4 آیین‌نامه اجرایی رسیدگی به تخلفات صنفی وحرفه‌ای شاغلان دامپزشکی مصوب 10/2/1382 هیئت وزیران)

تدلیس: عبارت است از عملیاتی که موجب فریب طرف معامله شود. (ماده 438 قانون مدنی)

تذکر: در کلیه مواردی که نماینده یا نمایندگان مطابق اصل هشتاد و هشتم (88) قانون اساسی، از رئیس‌جمهور یا وزیر درباره یکی از وظایف آنان حق سؤال دارند، می‌توانند در خصوص موضوع مورد نظر به رئیس‌جمهور و وزیر مسئول کتباً تذکر دهند. رئیس مجلس تذکر را به رئیس‌جمهور یا وزیر مربوط ابلاغ و خلاصه آن را در اولین جلسه علنی آتی مجلس عنوان می‌نماید. (ماده 192 قانون آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی مصوب 20/1/1379)

تذکره: سندی است که از طرف مأمورین صلاحیتدار برای تعیین تابعیت و اجازه مسافرت اتباع ایران به ممالک خارجه و اقامت در ممالک مزبوره یا مسافرت از خارجه به ایران داده می‌شود. (ماده 1 قانون تذکره مصوب 20/10/1311)

ترابری کشوری:‌ منظور از عبارت ترابری کشور مذکور در این قانون و مقررات آن ترابری زمینی و دریایی است. (تبصره 1 ماده1 قانون تغییر نام وزارت راه به وزارت راه و ترابری و تجدید تشکیلات و تعیین وظایف آن مصوب 24/4/1353)

تراز پایه: ترازی است‌ که فرض می‌گردد در آن تراز حرکت زمین به سازه منتقل می‌گردد یا به‌عنوان تکیه‌گاه سازه در ارتعاش دینامیکی محسوب می‌شود. (از بخش تعاریف آیین‌نامه طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله، مصوب 17/9/1378 هیأت وزیران)

ترافیک(شدآمد): آمد و شد وسایل نقلیه و اشخاص و حیوانات در راه‌ها. (بنـد 21 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران)

ترافیک سبک: ترافیک با تردد دو هزار وسیله نقلیه در روز. (بند ج ماده 1 آیین‌نامه اجرایی تبصره 1 ماده 17 اصلاحی قانون ایمنی راه‌ها و راه‌آهن مصوب 16/11/1381 هیئت وزیران)

ترافیک سنگین: ترافیک با تردد بیش از پنج هزار وسیله نقلیه در روز. (بند ه ماده 1 آیین‌نامه اجرایی تبصره 1 ماده 17 اصلاحی قانـون ایمنی راه‌ها و راه‌آهن مصوب 16/11/1381 هیئت وزیران)

ترافیک متوسط: ترافیک با تردد بیش از دو هزار تا پنج هزار وسیله نقلیـه در روز. (بند د ماده 1 آیین‌نامه اجرایی تبصره 1 مـاده 17 اصلاحی قانـون ایمنی راه‌هـا و راه‌آهن مصوب 16/11/1381 هیئت وزیران)

تراکت: مقصود از پلاکارد و تراکت عبارت از هرگونه تبلیغات پارچه‌ای، کاغذی، مقوایی و فلزی است و سیلک نیز از جمله مصادیق و امثال این‌ها است و لیکن نصب هر نوع تابلو که مشخص کننده محل ستاد انتخاباتی است بلااشکال است. (ماده واحده قانون تفسیر قانون الحاق ماده واحده به قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی مصوب 6/5/1370 مصوب 14/12/1370)

تراکتور: نوعی خودرو است که برای کارهای کشاورزی، صنعتی و عمرانی مانند شخم زدن، حفاری، بارگیری و کشیدن دنباله بند و غیره به کار می‌رود. (جزء ح بند 51 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی رانندگی مصوب 11/3/1384 هیئت وزیران)

تراموا( قطار خیابانی): قطاری شهری است که به طور معمول در خطوط ریلی واقع درسطح سواره رو وسایل نقلیه دیگر حرکت می‌نماید. (بند 22 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران)

ترانزیت خارجی: عبارت از این است که کالای خارجی به منظور عبور از خاک ایران از یک نقطه مرزی کشور وارد و از نقطه مرزی دیگر خارج شود. (ماده 172 از آیین‌نامه اجرایی قانون امور گمرکی مصوب 20/1/1351)

ترانزیت خارجی کالا: عبارت از سلسله مراحلی است که طی آن کالایی از مبادی خارجی به مقصد کشور ثالث یا نگهداری آن در مناطق حراست شده و ترتیب حمل تدریجی آن به تقاضای صاحب کالا از قلمرو جمهوری اسلامی ایران از یک نقطه مرزی کشور وارد و مآلا از همان نقطه یا از دیگر نقاط مرزی کشور خارج می‌گردد. (ماده 1 قانون حمل و نقل و عبور کالاهای خارجی از قلمرو جمهوری اسلامی ایران مصوب 22/12/1374)

ترتیب درجات در ژاندارمری: ترتیب درجات در ژاندارمری کل کشور مانند درجات نیروی زمینی خواهد بود به استثنا سرباز و سرباز یکم که در ژاندارمری ژاندارم و ژاندارم یکم نامیده می‌شود. (تبصره 2 بند 1 لایحه قانونی اصلاح مواد 21 و 32 قانون استخدام نیروهای مسلح مصوب 29/8/1358 شورای انقلاب)

ترخیصیه کالای عبوری: عبارت است از سند حواله تحویل کالا به صاحب آن یا عبور دهنده که از سوی متصدی حمل یا نماینده وی به‌عنوان گمرک، با رعایت ضوابط و مقررات مربوط صادر می‌گردد. (بند ث ماده 1 از آیین‌نامه اجرایی قانون حمل و نقل و عبور کالاهای خارجی از قلمرو جمهوری اسلامی ایران مصوب 18/5/1377 هیأت وزیران)

 ترفیع: عبارت از احراز یک پایه بالاتر از پایه قبلی است. (بند ص ماده 1 از آیین‌‌نامه حقوق و دستمزد کارکنان سازمان‌های مناطق آزاد تجاری صنعتی جمهوری اسلامی ایران 19/1/1375 هیأت وزیران)

ترفیع: عبارت است از احراز یک پایه بالاتر. (ماده 9 قانون استخدام کشوری مصوب 31/3/1345)

ترفیع(ارتش): رفیع عبارت است از نیل به درجه یا رتبه بالا برابر مقررات این قانون. (ماده 63 قانون ارتش جمهوری اسلامی ایران مصوب 7/7/1366)

ترفیع(سپاه پاسداران): عبارت است از نیل به درجه یا رتبه بالاتر برابر مقررات این قانون. (ماده 72 قانون مقررات استخدامی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مصوب 21/7/1370)

ترفیع افتخاری: ترفیع رتبه بر دو قسم است: رسمی و افتخاری. ترفیع رسمی آن است که شغل معینی که مقامش یک درجه بالاتر از مقام شغل سابق مستخدمی باشد با مقرری آن شغل و رعایت مدلول ماده (21) و (23) به او رجوع شود. ترفیع افتخاری آن است که در صورت عدم احتیاج وزارتخانه و نبودن محل برای ارتقا رتبه رسمی پس از شش سال خدمت در رتبه مادون و رعایت مدلول ماده (25) مقام بالاتری به عنوان افتخاری به مستخدمین داده گردد بدون این که در شغل او تغییری حاصل گردد ولی مقرری مستخدم مزبور از حداقل مقرری مقامی که به ‌طور افتخاری به او داده شده است نباید کم‌تر باشد و مدت خدمت در رتبه افتخاری مثل اشتغال رسمی در آن مقام منظور و در ورقه خدمت قید می‌شود. (ماده 26 قانون استخدام کشوری مصوب 22/9/1301)

ترفیع رسمی: ترفیع رتبه بر دو قسم است: رسمی و افتخاری. ترفیع رسمی آن است‌ که شغل معینی که مقامش یک درجه بالاتر از مقام شغل سابق مستخدمی باشد با مقرری آن شغل و رعایت مدلول ماده (21) و (23) به او رجوع شود. (از ماده 26 قانون استخدام کشوری مصوب 22/9/1301)

تریاک: شیره غلیظ خشخاش (به هر شکل و صورتی‌که باشد) تریاک خام - تریاک طبی- و تریاک آماده می‌باشد (به استثنای فراورده‌های گالینیگ). (ماده1 قانون الحاق دولت ایران به پروتکل تحدید و تنظیم‌کشت‌ خشخاش و تولید و تجارت بین‌المللی و تجارت عمده مصرف تریاک مصوب 14/8/1336)

تریلر: عبارت از وسیله نقلیه است که با یک وسیله نقلیه موتوری کشیده می‌شود. (جزء ب بند 11 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران)

تسبیب در جنایت: آن است که انسان سبب تلف شدن یا جنایت علیه دیگری را فراهم کند و خود مستقیماً مرتکب جنایت نگردد به‌طوری که اگر نبود جنایت حاصل نمی‌شد مانند آن که چاهی بکند و کسی در آن بیفتد و آسیب ببیند. (ماده 318 لایحه مجازات اسلامی مصوب 7/9/1370 مجمع تشخیص مصلحت نظام)

تسبیب در جنایت: آن است که انسان سبب تلف شدن یا جنایت علیه دیگری را فراهم نماید و خود مستقیماً مرتکب جنایت نگردد مانند آن که چاهی بکند و کسی در آن بیفتد و آسیب ببیند. (ماده 23 قانون مجازات اسلامی مصوب 24/9/1361)

تسجیل: عبارت است از تعیین میزان بدهی قابل پرداخت به موجب اسناد و مدارک اثبات کننده بدهی. (ماده 9 آیین‌نامه مالی معاملاتی مؤسسات آموزش‌عالی غیردولتی غیرانتفاعی مصوب 20/12/1381 شورای عالی انقلاب فرهنگی)

تسجیل: عبارت است از تعیین میزان بدهی قابل پرداخت به موجب اسناد و مدارک اثبات کننده بدهی. (ماده 20 قانون محاسبات عمومی کشور مصوب 1/6/1366)

تسجیل: عبارت است از تعیین میزان بدهی قابل پرداخت به موجب اسناد مثبته. (ماده 15 قانون محاسبات عمومی مصوب 15/10/1349)

تسلیم:عبارت است از دادن مبیع به تصرف مشتری به نحوی که متمکن از انحا تصرفات و انتفاعات باشد و قبض عبارت است از استیلا مشتری بر مبیع. (ماده 367 قانون مدنی)

تشخیص: خرجی‌ که بر خزانه دولت تحمیل‌ می‌شود فقط راجع به وزرا یا اشخاصی است‌که از طرف وزرا مخصوصاً مجاز به این امر هستند مراد از تشخیص آن است‌که میزان بدهی ‌دولت پس از رسیدگی به اسناد در برابر هر یک از داینین معین گردد اسناد تشخیص قرض باید حاوی دلایل حقوق داینین دولت بوده به ترتیبی که قواعد مخصوصه هر اداره معین می‌کند نوشته شده باشد. (ماده 30 قانون محاسبات عمومی مصوب 3/12/1289)

تشخیص: عبارت است از تعیین و انتخاب‌کالای خدمات و سایر پرداخت‌ها که تحصیل یا انجام آن‌ها برای نیل به هدف‌های دانشگاه ضروری است. (ماده 7 آیین‌نامه مالی دانشگاه‌ها مصوب30/3/1363 هیأت وزیران)

تشخیص: خرجی که بر خزانه دولت تحمیل می‌شود فقط راجع به وزرا یا اشخاصی است که از طرف وزرا مخصوصاً مجاز به این امر هستند مراد از تشخیص آن است که میزان بدهی دولت پس از رسیدگی به اسناد در برابر هر یک از داینین معین گردد اسناد تشخیص قرض باید حاوی دلایل حقوق داینین دولت بوده و به ترتیبی که قواعد مخصوصه هر اداره معین می‌نماید نوشته شده باشد. (ماده 28 قانون محاسبات عمومی مصوب 10/12/1312)

تشخیص: عبارت است از تعیین و انتخاب کالا و خدمت‌ها و سایر پرداخت‌ها که تحصیل یا انجام آن‌ها برای نیل به هدف‌های وزارتخانه یا مؤسسه ضروری است. (ماده 12 قانون محاسبات عمومی مصوب 15/10/1349)

تشخیص: عبارت است از تعیین و انتخاب کالا و خدمات و سایر پرداخت‌هایی که تحصیل یا انجام آن‌ها برای نیل به اجرای برنامه‌های دستگاه‌های اجرایی ضروری است. (ماده 17 قانون محاسبات عمومی کشور مصوب 1/6/1366)

تشخیص: عبارت است از تعیین و انتخاب خدمات، کالا و پرداختهایی که انجام یا تحصیل آن‌ها در چارچوب ضوابط و مقررات مربوط برای رسیدن به اهداف مؤسسه ضروری است. (ماده 6 آیین‌نامه مالی معاملاتی مؤسسات آموزش‌عالی غیردولتی غیرانتفاعـی مصوب 20/12/1381 شورای عالی انقلاب فرهنگی)

تشریفات قطعی وغیرقطعی گمرکی: عملیاتی که از طرف گمرک نسبت به اظهارنامه و کالای مربوط به آن انجام و منتهی به صدور پروانه گمرکی در موارد بندهای یک تا چهار این ماده می‌گردد تشریفات قطعی گمرکی و در مورد بند پنجم تشریفات غیرقطعی گمرکی نامیده می‌شود. (تبصره 1 ماده 19 از قانون امور گمرکی مصوب 30/3/1350)

تشکل(دانش آموزی): به مجموعه‌ای از دانش‌آموزان که فعالیت‌های تعریف شده‌ای را به صورت داوطلبانه، مستمر، فراگیر و مصوب اعم از دولتی و غیردولتی در عرصه‌های مختلف اعتقادی، فرهنگی، اجتماعی، هنری، سازندگی، ورزشی، علمی، دفاعی و امدادی و غیره به صورت سازمان یافته در داخل یا به صورت مکمل در خارج از مدارس فعالیت‌ می‌نمایند تشکل نامیده می‌شود. (بند 1-2 ماده 1 آیین‌نامه شورای هماهنگی تشکل‌های دانش‌آموزی مصوب 4/3/1378 شورای عالی انقلاب فرهنگی) تشکل اسلامی (دانشگاهیان): جمعیت مرکب از دانشگاهیان است‌که پس از دریافت مجوز رسمی فعالیت از مرجع ذی‌صلاح (هیأت نظارت دانشگاه - مصرح در فصل سوم این آیین‌نامه) در جهت تحقق اهداف اسلامی و ارزش‌های انقلاب و نظام اسلامی مصرح در چارچوب قانون اساسی و این آیین‌نامه فعالیت می‌نماید. (بند 3-1 ماده 3 از آیین‌نامه تشکل‌های اسلامی دانشگاهیان مصوب 9/6/1378 شورای عالی انقلاب فرهنگی)

تشکل خود انتظام: تشکلی است که برای حسن انجام وظایفی که به موجب این قانون برعهده دارد و همچنین برای تنظیم فعالیت‌های حرفه‌ای خود و انتظام بخشیدن به روابط بین اعضا مجاز است ضوابط و استانداردهای حرفه‌ای و انظباطی را که لازم می‌داند، با رعایت این قانون وضع و اجرا نماید. (بند 6 ماده 1 قانون بازار اوراق بهادار مصوب 1/9/1384)

تصدیق‌شدگان: مراد از تصدیق‌شدگان کسانی هستند که لااقل دو نفر از مراجع تقلید اهلیت و لیاقت آنان را برای قضاوت و رسیدگی به امور شرعیه تصدیق کرده باشد. (تبصره ماده 42 قانون محاضر شرعیه و حکام صلحیه مصوب 24/5/1290)

تصرف: مقصود از تصرف تصرف به‌عنوان مالکیت است یا وقفیت خواه بدون واسطه باشد و خواه به واسطه مستأجر و مباشر و امثال آن. (تبصره 2 ماده 15 از قانون راجع به دعاوی اشخاص نسبت به املاک واگذاری مصوب 12/3/1321)

تصفیه ترکه: مقصود از تصفیه ترکه تعیین دیون و حقوق بر عهده متوفی و پرداخت‌ آن‌ها و خارج کردن مورد وصیت از ماترک است. (ماده260 قانون امور حسبی مصوب 2/4/1319)

تصمیم گیری: عبارت از انتخاب یک امر از بین امور مختلف است. (بند غ ماده 1 آیین‌نامه حقوق و دستمزد کارکنان سازمان‌های مناطق آزاد تجاری - صنعتی جمهوری اسلامی ایران مصوب 19/1/1375 هیأت وزیران)

تعدد جرم: هرگاه فعل واحد دارای عناوین متعدد جرم باشد مجازات جرمی داده می‌شود که جزای آن اشد است. (ماده 31 قانون مجازات عمومی مصوب 7/3/1352)

تعدی: تجاوز نمودن از حدود اذن یا متعارف است نسبت به مال یا حق دیگری. (ماده 951 قانون مدنی)

تعریف اشیای پیدا شده: عبارت است از نشر و اعلان برحسب مقتضیات وقت و محل به نحوی که عادتاً به اطلاع اهالی محل برسد. (ماده 164 قانون مدنی)

تعریف اشیای پیدا شده: عبارت است از نشر و اعلان برحسب مقررات شرعی به نحوی که بتوان گفت که عادتاً به اطلاع اهالی محل رسیده است. (ماده 164 (ماده 6) قانون اصلاح موادی از قانون مدنی مصوب 14/8/1370)

تعریف اشیای پیدا شده: عبارت است از نشر و اعلان برحسب مقررات شرعی به نحوی که بتوان گفت که عادتاً به اطلاع اهالی محل رسیده است. (ماده 164 قانون اصلاح موادی از قانون مدنی مصوب 8/10/1361)

تعزیر: تأدیب یا عقوبتی است که نوع و مقدار آن در شرع تعیین نشده و به نظر حاکم واگذار شده است از قبیل حبس و جزای نقدی و شلاق که میزان شلاق باید از مقدار حد کم‌تر باشد. (ماده 16 لایحه مجازات اسلامی مصوب 7/9/1370)

تعزیرات: تأدیب یا عقوبتی است که نوع و مقدار آن در شرع تعیین نشده و به نظر حاکم واگذار شده است از قبیل حبس و جزای نقدی و شلاق که باید از مقدار حد کم‌تر باشد. (ماده 11 قانون راجع به مجازات اسلامی مصوب 21/7/1361)

تعزیرات شرعی: عبارت است از مجازاتی که در شرع مقدس اسلام برای ارتکاب فعل حرام یا ترک واجب بدون تعیین نوع و مقدار مجازات، مقرر گردیده و ترتیب آن به شرح مندرج در قانون مجازات اسلامی می‌باشد. (تبصره 1 ماده 2 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب مصوب 28/6/1378)

تعقیب جزایی: کارشناسانی که تحت تعقیب جزایی برای جرائم مذکور در شق 5 از ماده 2 قرار بگیرند از شغل کارشناسی رسمی معلق می‌شوند مقصود از تعقیب جزایی صدور ادعانامه است. (ماده 4 قانون راجع به کارشناسان رسمی مصوب 23/11/1317)

تعلیق: خواستن تمیز حکم موجب تعلیق اجرای آن است تعلیق عبارت است از موقوف الاجرا ماندن حکم تا ختم محاکمه در دیوان تمیز. (ماده 444 قوانین موقتی محاکمات جزایی (آیین‌دادرسی کیفری) مصوب 30/5/1291)

تعلیق: وضع کارمندی است که به حکم مقامات صلاحیت‌دار شرکت به علت تحت پیگرد قرار گرفتن از سوی مراجع قضایی از ادامه خدمت برای مدتی برکنار می‌شود. (بنـد د ماده 4 آیین‌نامه استخدامی مشترک شرکت‌های بیمه و بیمه مرکزی مصوب 4/12/1381 هیئت وزیران)

تعهد: تعهد از نظر این آیین‌نامه عبارت است از ایجاد الزاماتی برعهده مؤسسه ناشی از: الف) انجام دادن خدمت یا تحویل دادن کالا ب) اجرای قراردادهای منعقده با مؤسسه. ج) احکام صادره از مراجع قانونی و ذیصلاح. د) عضویت در سازمان‌ها و مجامع بین‌المللی طبق قوانین جاری کشور و ضوابط وزارتخانه ذیربط. (ماده 8 آیین‌نامه مالی معاملاتی مؤسسات آموزش‌عالی غیردولتی غیرانتفاعی مصوب 20/12/1381 شورای عالی انقلاب فرهنگی)

تعهد: تعهد از نظر این قانون عبارت است از ایجاد دین بر ذمه دولت ناشی از: الف) تحویل کالا یا انجام دادن خدمت. ب) اجرای قراردادهایی که با رعایت مقررات منعقد شده باشد. ج) احکام صادر شده از مراجع قانونی و ذی‌صلاح. د) پیوستن به قراردادهای بین‌المللی و عضویت در سازمان‌ها یا مجامع بین‌المللی با اجازه قانون. (ماده 19 قانون محاسبات عمومی کشور مصوب 1/6/1366)

تعهد: عبارت است از الزاماتی بر ذمه دولت ناشی از: الف) تحویل کالا یا انجام دادن خدمت. ب) اجرای قراردادهایی که با رعایت قوانین و مقررات منعقد می‌شود. ج) احکام صادر شده از مراجع قانونی و ذی‌صلاحیت. د) پیوستن به قراردادهای بین‌المللی و عضویت در سازمان‌ها یا مجامع بین‌المللی با اجازه قانون. (ماده 14 از قانون محاسبات عمومی مصوب 15/10/1349)

تعهد اعتبار: مقصود از این که اعتباری تعهد شده این است که کار و خدمتی انجام و یا اموالی به تصرف دولت درآمده و بدین وسایل دینی برای دولت ایجاد شده باشد. (تبصره ماده 37 قانون محاسبات عمومی مصوب 10/12/1312)

تعهد اعتبار: عبارت است از الزاماتی بر ذمه دانشگاه ناشی از: الف) تحویل کالا یا انجام خدمت. ب) اجرای قراردادهایی که با رعایت قوانین و مقررات منعقد می‌شود. ج) پیوستن به قراردادهای بین‌المللی و عضویت در سازمان‌ها یا مجامع بین‌المللی با اجازه قانونی. (ماده 9 آیین‌نامه مالی دانشگاه‌ها مصوب 30/3/1363 هیأت وزیران)

تعهد پذیره نویسی: تعهد شخص ثالث برای خرید اوراق بهاداری که ظرف مهلت پذیره‌نویسی به فروش نرسد. (بند 29 ماده 1 قانون بازار اوراق بهادار مصوب 1/9/1384)

تغییر مکان نسبی طبقه: تغییر مکان جانبی یک کف نسبت به کف پایین آن. (از بخش تعاریف آیین‌نامه طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله مصوب17/9/1378) هیأت وزیران)

تفاهم نامه: توافقی است که زمینه همکاری دولت جمهوری اسلامی ایران یا یکی از دستگاه‌های دولتی با طرف‌های خارجی را مشخص می‌نماید: بدون آن که تعهد حقوقی جهت انجام برای دستگاه دولتی ایجاد نماید. (ماده 1 آیین‌نامه چگونگی تنظیم و انعقاد توافق‌های بین‌المللی مصوب 13/2/1371 هیأت وزیران)

تفریط: عبارت است از ترک عملی که به موجب قرارداد یا متعارف برای حفظ مال غیرلازم است. (ماده 952 قانون مدنی)

تقاطع: محدوده‌ای است که در آن دو یا چند مسیر به صورت همسطح یا غیرهمسطح با یکدیگر تلاقی می‌کنند. (بند 23ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران)

تقصیر: تخلفات اداری شامل تخلفات انضباطی و اعمال خلاف اخلاق عمومی است اعم از این که ناشی از تقصیر یا قصور متخلف باشد. تقصیر - عبارت است از نقض عمدی قوانین و مقررات اداری. (ماده 8 قانون رسیدگی به تخلفات اداری مصوب 25/12/1365)

تقصیر: تخلفات اداری شامل تخلفات انضباطی و اعمال خلاف اخلاق عمومی است. اعم از این که ناشی از تقصیر یا قصور متخلف باشد. تقصیر - عبارت است از نقض عمدی قوانین و مقررات اداری. (ماده 8 قانون هیأت‌های رسیدگی به تخلفات اداری مصوب 9/12/1362)

تقصیر: اعم است از بی‌احتیاطی، بی‌مبالاتی، عدم مهارت، عدم رعایت نظامات دولتی. (تبصره ماده 40 قانون مجازات اسلامی مصوب 24/9/1361)

تقصیر: عبارت است از نقض عمدی قوانین و مقررات راجع به وظایف اداری. (بند الف ماده 17 قانون بازسازی نیروی انسانی وزارتخانه‌ها و مؤسسات دولتی و وابسته به دولت مصوب 5/7/1360)

تقصیر: اعم است از تفریط و تعدی. (ماده 953 قانون مدنی)

تقلب: عبارت است از عرضه یا فروش کالا یا ارائه خدمتی که از لحاظ کیفیت یا کمیت منطبق با مشخصات کالا یا خدمت ابرازی یا درخواستی نباشد. (ماده 59 قانون نظام صنفی کشور مصوب 24/12/1382)

تقلب: مراد از تقلب مذکور در این ماده عبارت است از ارتکاب اعمالی که موجبات معافیت مشمول را من غیر حق فراهم یا وسایل آن را تسهیل کند از قبیل اخذ شناسنامه مجدد، استفاده از شناسنامه دیگران، اعمال نفوذ، دادن شهادت کذب، گواهی برخلاف واقع، مکتوم داشتن حقیقت و تحریک کردن و فریب دادن مشمول و نظایر آن‌ها. (تبصره ماده 62 قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 13/02/1350)

تقوای اخلاق: عبارت است از مجموعه گرایش‌ها و رفتارهایی که موجب روابط مطلوب میان همکاران و پیدایش زمینه‌های مناسب برای شکوفایی استعدادها شود. نمونه‌ای از ویژگی‌های تقوای اخلاق در کیفیت رفتار یک مستخدم: - فروتن و متواضع است و از تکبر و خودخواهی دوری می‌کند. - در گفتار و کردارش صداقت دارد و از تملق و تظاهر پرهیز می‌کند. -قابل اعتماد و رازدار است. - از غیبت و بدگویی پرهیز می‌کند. - در اظهار نظر و انجام کارها حب و بغض به خرج نمی‌دهد. - از گفتن سخنان بیهوده و انجام اعمال بی‌مورد می‌پرهیزد. برای آسایش و راحت دیگران کوشش می‌کند. (ضمیمه 1 ضوابط ارزشیابی شایستگی و استعداد مستخدمان رسمی مصوب 18/1/1361 هیأت وزیران)

 

 

تقوای خدمات: عبارت است از: مجموعه گرایش‌ها و کوشش‌هایی که موجب حسن خدمت و بهبود انجام وظایف و مسئولیت‌ها گردد. (ضمیمه ضوابط ارزشیابی شایستگی و استعداد مستخدمین رسمی مصوب 18/1/1361 هیأت وزیران)

تقویم ابنیه و اشجار: زوجه از قیمت ابنیه و اشجار ارث می‌برد و نه از عین آن‌ها و طریقه تقویم آن است که ابنیه و اشجار با فرض استحقاق بقا در زمین بدون اجرت تقویم می‌گردد. (ماده 947 قانون مدنی)

تقویم مدعی به: به طریق ذیل به عمل می‌آید: 1- اگر مدعی به وجه باشد قیمت آن عبارت است از مبلغ معین در عرضحال. 2- در دعاوی چند نفر مدعی که هر یک یک قسمت از کل را مطالبه می‌نمایند قیمت مدعی به مساوی است با حاصل جمع تمام قسمت‌هایی که مطالبه می‌شود. 3- در دعاوی راجعه به منافع و حقوقی که باید به مواعد معینه استیفا یا پرداخته گردد قیمت مدعی به حاصل جمع تمام اقساط و منافعی است که مدعی به را ذی‌حق در مطالبه آن می‌داند. در صورتی که حق مزبور محدود به زمان معین نبوه یا مادام‌العمر باشد قیمت مدعی به مساوی است با حاصل جمع منافع ده ساله یا آن‌چه را که در ظرف ده سال باید استیفا کند.

4- در دعاوی راجعه به اموال غیروجه و حقوق مالی قیمت مدعی به مبلغی است که مدعی در عرضحال معین کرده و مدعی علیه در اولین لایحه خود در محاکمات عادی یا اولین جلسه در محاکمات اختصاری آن را تکذیب نکرده است. در مواردی که تعیین قیمت مدعی به در ابتداء دعوی ممکن نیست قیمت مدعی به بیش از پنج هزار ریال محسوب است مگر آن‌که اجمالاً کم‌تر بودن قیمت معلوم باشد. (ماده 84 قانون اصول محاکمات حقوقی و تجاری مصوب 28/10/1314)

تکرار حرام: هر کس به موجب حکم دادگاه به مجازات تعزیری یا بازدارنده محکوم شود، چنان‌چه بعد از اجرای حکم مجدداً مرتکب جرم قابل تعزیر گردد دادگاه می‌تواند در صورت لزوم مجازات تعزیری یا بازدارنده را تشدید نماید. (ماده 48 لایحه مجازات اسلامی مصوب 7/9/1370 مجمع تشخیص مصلحت نظام)

تکرار حرام: هر کس به موجب حکم قطعی به حبس جنحه‌ای یا جنایی محکوم شده و از تاریخ قطعیت حکم تا زمان اعاده حیثیت یا شمول مرور زمان مرتکب جنحه یا جنایت دیگری بشود مشمول مقررات تکرار جرم خواهد بود. (ماده 24 قانون مجازات عمومی مصوب 7/3/1352)

تکنسین تجربی لابراتواری دندان: به شخصی اطلاق می‌شود که براساس قانون تعیین وضع شغلی دندانسازان تجربی مصوب 22/2/1364 مجلس شورای اسلامی و برابر این آیین‌نامه در امتحانات پیش‌بینی شده در قانون شرکت نموده و از عهده امتحانات مذکور برآمده و مدرک تکنسین تجربی لابراتواری دندان را جهت اشتغال در لابراتوار دندان (کارگاه دندانسازی) دریافت نماید. (ماده 1 آیین‌نامه اجرایی قانون تعیین وضع شغلی دندانسازان تجربی مصوب 22/2/1364 مجلس شورای اسلامی مصوب 18/12/1364 هیأت وزیران)

تمامیت داده پیام: عبارت است از موجودیت کامل و بدون تغییر «داده پیام» اعمال ناشی از تصدی سیستم از قبیل ارسال، ذخیره یا نمایـش اطلاعات که به طور معمـول انجام می‌شود خدشه‌ای به تمامیت «داده پیام» وارد نمی‌کند. (بند ه ماده 2 قانون تجارت الکترونیکی مصوب 17/10/1382)

تمرد به مامورین دولت: هرگونه حمله یا مقاومتی که با اقدام عملی به طور تجری نسبت به مأموران دولت در حین انجام وظیفه آن‌ها به عمل آید تمرد محسوب می‌شود. (از ماده 160 قانون مجازات عمومی مصوب 7/11/1304)

تمرد به مامورین دولت: هرگونه حمله یا مقاومتی که با علم و آگاهی نسبت به مأمورین دولت در حین انجام وظیفه آنان به عمل آید تمرد محسوب می‌شود.... (از ماده 607 از کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده) مصوب 02/03/1375)

تمیز: مقصود از تمیز تدقیق در حکمی است که تمیز شده و در صورت توافق حکم مذکور با قوانین و اصول محاکمه آن حکم ابرام والا نقض می‌شود. (ماده 565 قوانین موقتی اصول محاکمات حقوقی مصوب 18/8/1290)

تن: منظور از تن که در جدول تعرفه ضمیمه این قانون واحد وزن و مأخذ دریافت حقوق گمرکی قید گردیده تن متر یک (که معادل هزار کیلوگرم) است است. (ماده 3 قانون اصلاح تعرفه گمرکی مصوب 10/4/1377)

تن: منظور از تن که در جدول تعرفه ضمیمه این قانون به‌عنوان واحد وزن و مأخذ دریافت حقوق گمرکی قید گردیده تن متریک و منظور از یک کیلو یک هزارم آن است. (ماده 3 قانون تعرفه گمرکی مصوب 6/4/1344)

تنخواه گردان پرداخت: عبارت است از وجهی که از محل تنخواه گردان حسابداری از طرف ذی‌حساب با تأیید وزیر یا رئیس مؤسسه یا مقامات مجاز از طرف آن‌ها برای انجام برخی از هزینه‌ها در اختیار واحدها یا مأمورانی که به موجب این قانون و آیین‌نامه‌های اجرایی آن مجاز به دریافت تنخواه‌گردان هستند قرار می‌گیرد تا به تدریج که هزینه‌های مربوط انجام می‌شود اسناد هزینه تحویل و مجدداً وجه دریافت دارند. (ماده 27 قانون محاسبات عمومی کشور مصوب 1/6/1366)

تنخواه گردان پرداخت: عبارت است از وجهی که از محل تنخواه گردان حسابداری از طرف ذی‌حساب برای انجام پاره‌ای هزینه‌های جزئی در اختیار جمعدار قرار می‌گیرد تا به تدریج که هزینه‌های مربوط انجام می‌شود اسناد هزینه تحویل و مجدداً وجه دریافت دارند. (ماده21 قانون محاسبات عمومی مصوب 15/10/1349)

تنخواه گردان حسابداری: عبارت است از وجهی که خزانه از محل اعتبارات مصوب برای انجام بعضی از هزینه‌های سال جاری و تعهدات قابل پرداخت سال‌های قبل در اختیار ذی‌حساب قرار می‌هد تا در قبال حواله‌های صادر شده واریز و با صدور درخواست وجه مجدداً دریافت گردد. (ماده 20 قانون محاسبات عمومی مصوب 15/10/1349)

تنخواه گردان حسابداری: عبارت است از وجهی که خزانه از محل اعتبارات مصوب برای انجام بعضی از هزینه‌های سال جاری و تعهدات قابل پرداخت سال‌های قبل در اختیار مدیر امور مالی قرار می‌دهد تا در قبال هزینه‌ها پرداخت شود و با صدور درخواست وجه مجدداً دریافت گردد. (ماده 12 آیین‌نامه مالی دانشگاه‌ها مصوب 30/3/1363 هیأت وزیران)

تنخواه گردان خزانه: عبارت است از اعتبار بانکی در حساب درآمد عمومی نزد بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران که به موجب قانون اجازه استفاده از آن به میزان معین در هر سال مالی برای رفع احتیاجات نقدی خزانه در همان سال به وزارت امور اقتصادی و دارایی داده می‌گردد و منتها تا پایان سال واریز می‌گردد. (ماده 24 قانون محاسبات عمومی کشور مصوب 1/6/1366)

تنخواه‌گردان: عبارت است از وجهی که طبق ضوابط مؤسسه به وسیله خزانه‌دار با دستور رئیس مؤسسه و یا مقام مجاز از سوی وی برای انجام هزینه‌ها و سایر پرداخت‌ها در اختیار مأمورینی که به موجب دستورالعمل مذکور در ماده 27 این آیین‌نامه مجاز به درخواست تنخواه‌گردان هستند، قرار می‌گیرد. (ماده 11 آیین‌نامه مالی معاملاتی مؤسسات آموزش‌عالی غیردولتی غیرانتفاعی مصوب 20/12/1381 شورای عالی انقلاب فرهنگی)

تنخواه‌گردان استان: عبارت است از وجهی که خزانه از محل اعتبارات مصوب به منظور ایجاد تسهیلات لازم در پرداخت هزینه‌های جاری و عمرانی دستگاه‌های اجرایی محلی تابع نظام بودجه استانی در اختیار نمایندگان خزانه در مرکز هر استان قرار می‌دهد. (ماده 25 قانون محاسبات عمومی کشور مصوب 1/6/1366)

تنخواه‌گردان پرداخت: عبارت از وجهی که از محل تنخواه‌گردان حسابداری از طرف مدیر امور مالی برای انجام پاره‌ای از هزینه‌ها در اختیار جمعدار قرار می‌گیرد تا به تدریج که هزینه‌های مربوط انجام می‌شود اسناد هزینه تحویل و مجدداً وجه دریافت دارند (ماده 13 از آئین‌نامه مالی دانشگاه‌ها مصوب 30/3/1363)

تنخواه گردان پرداخت: عبارت است از وجهی که از محل تنخواه گردان حسابداری از طرف مدیر امور مالی دیوان محاسبات با تأیید رئیس‌دیوان محاسبات یا مقامات مجاز از طرف ایشان برای انجام برخی از هزینه‌ها در اختیار واحدها یا مأمورینی که به موجب این قانون و آیین‌نامه‌های اجرایی آن مجاز به دریافت تنخواه گردان هستند قرار می‌گیرد تا به تدریج که هزینه‌های مربوط انجام می‌شود اسناد هزینه‌ تحویل و مجدداً وجه دریافت دارند. (ماده 5 قانون آیین‌نامه مالی، محاسباتی و معاملاتی دیوان محاسبات کشور مصوب 9/6/1372)

تنخواه گردان حسابداری: عبارت است از وجهی که خزانه از محل اعتبارات مصوب دیوان محاسبات برای انجام بعضی از هزینه‌های سال جاری و تعهدات قابل پرداخت سال‌های قبل در اختیار مدیر امور مالی دیوان محاسبات قرار می‌دهد تا در قبال حواله‌های صادر شده پرداخت و سپس با ارائه اسناد هزینه جهت تکمیل تنخواه‌گردان درخواست وجه نماید. (ماده 4 قانون آیین‌نامه مالی، محاسباتی و معاملاتی دیوان محاسبات کشور مصوب 9/6/1372)

تنخواه گردان حسابداری: عبارت است از وجهی که خزانه یا نمایندگی خزانه در استان از محل اعتبارات مصوب برای انجام بعضی از هزینه‌های سال جاری و تعهدات قابل پرداخت سال‌های قبل در اختیار ذی‌حساب قرار می‌دهد تا در قبال حواله‌های صادر شده واریز و با صدور درخواست وجه مجدداً دریافت گردد. (ماده 26 قانون محاسبات عمومی کشور مصوب 1/6/1366)

تنخواه گردان خزانه: عبارت است از اعتبار بانکی در حساب درآمد عمومی نزد بانک مرکزی ایران که به موجب قانون اجازه استفاده از آن به میزان معین برای رفع احتیاجات نقدی خزانه به وزارت دارایی داده می‌شود و منتها تا پایان سال مالی مورد عمل واریز می‌شود. (ماده 19 قانون محاسبات عمومی مصوب 15/10/1349)

تهیه کننده (داروی تقلبی): کسی است که خود تهیه یا به دستور او داروی تقلبی ساخته می‌شود و مقصود از فروشنده متصدی مسئول است. (تبصره 1 ماده 18 از قانون مربوط به مقررات امور پزشکی و دارویی و مواد خوردنی و آشامیدنی مصوب 29/3/1334)

توافق حقوقی: توافقی است ناشی از روابط بین‌المللی که به موجب آن، دستگاه دولتی در مقابل دولت، مؤسسه و شرکت دولتی خارجی یا مجامع، شوراها و سازمان‌های بین‌المللی، ملتزم به امری شود و دارای آثار و ضمانت اجرای حقوقی باشد. توافق حقوقی در موادی که نیازمند تصویب مجلس شورای اسلامی باشد، توافق حقوقی تشریفاتی است و در سایر موارد، توافق حقوقی ساده محسوب می‌شود. (از ماده 1 آیین‌نامه چگونگی تنظیم و انعقاد توافق‌های بین‌المللی مصوب 13/2/1371) هیأت وزیران)

توافق نزاکتی: توافقی است ناشی از روابط بین‌المللی که به موجب آن، دستگاه دولتی تصمیم خود را به تعقیب سیاست‌های معینی اعلام می‌نماید، بدون آن‌که اثر حقوقی لازم‌الاجرایی بر آن مترتب باشد. (ماده 1 آیین‌نامه چگونگی تنظیم و انعقاد توافق‌های بین‌المللی مصوب 13/2/1371 هیأت وزیران)

توان مالی بلندمدت: رقمی که بیانگر توانایی مالی پیمانکار برای انجام تعهدات و تضمین قراردادهایش می‌باشد و از رابطه زیر به دست می‌آید: بدهی‌های بلند مدت ــ دارایی‌های بلند مدت = توان مالی بلند مدت. (بند ث ماده 4 آیین‌نامه طبقه‌بندی و تشخیص صلاحیت پیمانکاران مصوب 4/12/1381 هیئت وزیران)

توان مالی جاری: رقمی که بیانگر توانایی مالی پیمانکار برای سرمایه‌گذاری کوتاه مدت در طرح‌های دردست اجرا می‌باشد و از رابطه زیر به دست می‌آید: بدهی‌های جاری ـ دارایی‌های جاری= توان مالی جاری. (بند ج ماده 4 طبقه‌بندی و تشخیص صلاحیت پیمانکاران مصوب 4/12/1381 هیئت وزیران)

توانبخشی روانی: عبارت است از مجموعه تدابیر و اقدامات پیگیر و هماهنگ از خدمات پزشکی، اجتماعی و حرفه‌ای که به صورت روندی تدریجی، ممتد و مرحله‌ای انجام می‌گیرد تا منجر کسب استقلال شخصیت مادی و معنوی توانجو در جامعه شود. (ماده 1 آیین‌نامه اجرایی قانون اجازه پرداخت حق‌الزحمه به بیماران روانی که در کارگاه‌های حرفه‌ای یا رشته‌های خدماتی به کار گمارده می‌شوند و فروش محصولات کارگاه‌های مذکور مصوب 8/8/1365 مجلس شورای اسلامی مصوب 3/7/1367 هیأت وزیران)

توانجوی روانی: معلول روانی کسی است که به علت بیماری روانی قادر به ایفای نقش‌ها و وظایف فردی، خانوادگی اجتماعی و شغلی خود نباشد. (ماده 2 آیین‌نامه اجرایی قانون اجازه پرداخت حق‌الزحمه به بیماران روانی که در کارگاه‌های حرفه‌ای یا رشته‌های خدماتی به کار گمارده می‌شوند و فروش محصولات کارگاه‌ها مذکور مصوب 8/8/1365 مجلس شورای اسلامی مصوب 3/7/1367 هیأت وزیران)

توده جنگلی: قطعات مجزایی از جنگل یا مرتع مشجری است که وسعت سطح آن کم‌تر از ده هکتار و حجم درختان جنگلی موجود بیش از سیصد مترمکعب در هکتار باشد. (بند 10 ماده 1 از قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع مصوب 25/5/1346)

توسعه شهرها: شامل سطوحی از شهر که براساس طرح‌ها توسعه شهری اعم از طرح جامع و ‌هادی، در درون محدوده قانونی شهر قرار می‌گیرد. (بند ب ماده 1 قانون احداث تونل مشترک شهری مصوب 11/3/1384)

توطئه: توطئه وقتی تحقق پیدا می‌کند که تصمیم انجام عمل در اثر تبانی بین دو نفر یا بیش‌تر اتخاذ شده باشد. (ماده 320 قانون دادرسی و کیفر ارتش مصوب 4/10/1318)

توقف: ایست وسیله نقلیـه در زمان طولانی بدون حضور رانـنـده. (بنـد 24 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران)

توقف به منظورهای غیرتجاری: عبارت است از فرود آمدن به هر منظوری غیر از گرفتن بار پیاده کردن مسافر و بار و پست. (بند د ماده 96 از قانون اجازه الحاق دولت ایران به مقررات هواپیمایی کشوری بین‌المللی مصوب 30/4/1328)

توقف سنج(‌پارکومتر): دستگاهی است که با انداختن سکه یا پرداخت حق توقف، استفاده از کارت‌های اعتباری یا روش‌های دیگر، اجازه توقف را در زمـان معیـن به خودرو می‌دهد. (بند 25 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران)

توقف مطلقا ممنوع: ایست وسیله نقلیه برای هر مدت ممنوع است. (بند 10 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران) توقف ممنوع (پارکینگ ممنوع): توقف وسیله نقلیه ممنوع است، جز برای سوار و پیاده کردن، مشروط به استقرار راننده در پشت فرمان. (بند 26 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران)

توقیف گواهی نامه: اخذ و ضبط گواهینامه رانندگی و محروم نمودن موقت دارنده از مزایای قانونی آن. (بند 27 ماده 1 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی مصوب 18/3/1384 هیئت وزیران)

تولید کننده: یعنی هر شخصی که به تولید و فرآوری محصولات کشاورزی، دامی و غذایی یا ساخت و تولید ابزار صنعتی و مصنوعات دستی اشتغال دارد یا از مواد طبیعی، به‌منظور تولید بهره‌برداری می‌کند یا در تجارت محصولات مذکور فعالیت می‌کند. (بند د ماده 1 قانون حمایت از نشانه‌های جغرافیایی مصوب 7/11/1383) تونل مشترک تأسیسات شهری: تونل دسترسی، تمرکز و تجمیع خطوط تأسیسات زیربنایی که جایگزین شبکه‌های دفنی یا هوایی در اجرای تأسیسات زیربنایی شهری شده و برنامه‌ریزی، طراحی و اجرا می‌گردد. (بند ج ماده 1 قانون احداث تونل مشترک شهری مصوب 11/3/1384 هیئت وزیران)

تولیدات وابسته به صنایع پتروشیمی: عبارت است از کلیه تولیداتی که در جریان تولید فراورده‌های پتروشیمی طبق مفاد ماده یک به آن‌ها نیاز می‌باشد و یا این که به صورت محصولات جانبی و بازیافتی به‌وجود می‌آید. (تبصره 2 ماده 1 از آیین‌نامه نحوه هماهنگی و تفکیک وظایف وزارت صنایع و وزارت نفت در ارتباط با پتروشیمی مصوب 24/1/1367 هیأت وزیران)

ثبت اسناد: مقصود از ثبت اسناد موافق ترتیباتی که در این قانون مقرر است رسمی کردن اسناد ثبت شده است یعنی قطعی کردن تاریخ سند و ضبط خط و مهر و اقرار و حفظ مندرجات سند از تغییر و تبدیل. (ماده 82 قانون ثبت اسناد مصوب 21/2/1290)

 

یادداشت ها