مجلس شوراي اسلامي نقطه اميد نظام و مظهر اقتدار و اختيار ملت است/ مقام معظم رهبري

   يکشنبه ٣٠ آذر ١٣٩٣

برای ورود به سامانه پست الکترونیکی از این قسمت استفاده نمایید

نام کاربری :
کلمه عبور :

 آئين‏نامه داخلى مجلس شوراى اسلامى



توضیح ضروری:

          قانون آیین‌نامه داخلی مجلس شورای اسلامی که تقدیم می‌گردد حاصل اعمال دوفقره از اصلاحات مصوب19/2/1391 و 30/2/1391 مجلس شورای اسلامی در متن آیین‌نامه داخلی چاپ شده در تاریخ بهمن ماه 1387 می‌باشد.



فهرست تطبيقي شماره مواد آئين‌نامة داخلي

قديم   با   جديد

قديم

جديد

قديم

جديد

1تا6

عينا

116

105

7

8

117

9

8

7

118تا146

119تا147

9تا28

10تا29

147

حذف شد

29

42

148تا165

عينا

30تا40

46تا56

166

حذف شد

40مكرر

57

167تا173

166تا172

41تا45

58تا62

174تا187

189تا202

46و47

40و41

188تا201

204تا217

48تا57

63تا72

201مكرر1و2

218و219

58و59

43و44

202تا212

173تا183

60تا63

73تا76

213

45

64

111

214تا217

184تا187

65تا74

30تا39

217مكرر

188

75تا102

77تا104

218

220

103تا107

106تا110

218مكرر

221

108تا113

112تا117

219تا233

222تا236

114

حذف شد

234

203

115

118

235و236

237و238

 



فهرست تطبيقي شماره مواد آئين‌نامة داخلي

جديد   با   قديم

جديد

قديم

جديد

قديم

1تا6

عينا

111

64

7

8

112تا117

108تا113

8

7

118

115

9

117

119تا147

118تا146

10تا29

9تا28

148تا165

عينا

30تا39

65تا74

166تا172

167تا173

40و41

46و47

173تا183

202تا212

42

29

184تا187

214تا217

43و44

58و59

188

217مكرر

45

213

189تا202

174تا187

46تا56

30تا40

203

234

57

40مكرر

204تا217

188تا201

58تا62

41تا45

218و219

201مكرر1و2

63تا72

48تا57

220

218

73تا76

60تا63

221

218مكرر

77تا104

75تا102

222تا236

219تا233

105

116

237و238

235و236

106تا110

103تا107

-

-

 

 



فهرست مندرجات آيين‌نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي

عنــــوان

باب اول - كليات

فصل اول - تشكيل مجلس و تشكيلات آن

مبحث اول - افتتاحيه و استقرار مجلس

اول - محل تشكيل

دوم - افتتاح مجلس

سوم - تشريفات سوگند

چهارم - جايگاهها

پنجم - انتظام مجلس

مبحث دوم - تشكيلات قانونگذارى مجلس

اول - هيأت‏هاى رئيسه مجلس

الف - هيأت رئيسه سنى

ب - هيأت رئيسه موقت

ج - هيأت رئيسه دائم

د - مسؤوليت مشترك هيأت رئيسه در برابر مجلس

دوم - شعب و كميسيونها

الف - شعب

1- رسيدگي به اعتبارنامه نمايندگان

2- تعيين اعضاي كميسيونها

ب - كميسيونها

1-  كميسيونهاى خاص

1-1- كميسيون مشترك

2-1- كميسيون ويژه

3-1- كميسيون تلفيق

4-1- كميسيون تحقيق

5-1- كميسيون تدوين‏آيين‏نامه داخلى مجلس

6-1- كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسى

2- كميسيونهاى تخصصى

1-2- كميسيون آموزش و تحقيقات

2-2- كميسيون اجتماعي

3-2- كميسيون اقتصادي

4-2- كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي

5-2- كميسيون انرژي

6-2- كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات

7-2- كميسيون بهداشت و درمان

8-2- كميسيون شوراها و امور داخلي كشور

9-2- كميسيون صنايع و معادن

10-2- كميسيون عمران

11-2- كميسيون فرهنگي

12-2- كميسيون قضائي و حقوقي

13-2- كميسيون كشاورزي، آب و منابع طبيعي

3- مقررات مشترك كميسيون‌ها

مبحث سوم - تشكيلات ادارى و پشتيبانى مجلس

فصل دوم - نمايندگان

مبحث اول - مصونيت نمايندگان

مبحث دوم - تعهدات نمايندگان

مبحث سوم - حقوق نمايندگان

مبحث چهارم - مأموريت‌ها

مبحث پنجم - تعطيلات و مرخصي‌ها

مبحث ششم - غيبت نمايندگان

مبحث هفتم - استعفاي نماينده و نحوه بررسى آن

فصل سوم - گردش كار مجلس

مبحث اول - جلسات مجلس

مبحث دوم - نطقها و مذاكرات

اول - نطقها

دوم - مذاكرات

مبحث سوم - آراء

اول - كميت آراء

دوم - كيفيت آراء

سوم - اعلام نتيجه رأى

باب دوم - وظائف و اختيارات مجلس شوراى اسلامى

فصل اول - قانونگذارى

مبحث اول - طرحها و لوايح قانونى

اول - طرحهاى قانونى

دوم - لوايح قانونى

سوم - طرحهاى شوراى‏عالى استانها

چهارم - مقررات مشترك طرحها و لوايح

مبحث دوم - مراحل بررسى و تصويب طرحها و لوايح عادى

اول- بررسى طرحها و لوايح در كميسيون‏ها

دوم- بررسى و تصويب طرحها و لوايح در مجلس

مبحث سوم - مراحل بررسى و تصويب طرحها و لوايح فوريتي

اول - كليات

دوم - طرحها و لوايح يك فوريتى

سوم - طرحها و لوايح دوفوريتى

چهارم - طرحها و لوايح سه فوريتى

مبحث چهارم - بررسى طرحها و لوايح طبق اصل هشتادوپنجم(85) قانون اساسي

مبحث پنجم - نحوه بررسي موارد خاص و مهم

اول - نحوه تصويب معاهدات و قراردادهاى بين‏المللى

دوم - اصلاح جزئى در خطوط مرزها

سوم - محدوديت‌هاى ضرورى

چهارم- ساير موارد

مبحث ششم- نحوه بررسي برنامه و بودجه سالانه كل كشور

اول- تصويب برنامه توسعه

دوم - تصويب بودجه سالانه كل كشور

مبحث هفتم - تفسير قوانين

مبحث هشتم - نكات مشترك مربوط به بررسى طرحها و لوايح

مبحث نهم- ارجاع مصوبات مجلس به شوراى نگهبان، مجمع تشخيص مصلحت نظام و مراحل رسيدگى به آنها

مبحث دهم - تقاضاي همه‌پرسي

فصل دوم - نحوه بررسى و رأى اعتماد به هيأت وزيران

فصل سوم- نظارت

مبحث اول- نحوه بررسى اصول هشتاد و هشتم(88) و هفتاد و ششم(76) قانون اساسى

اول - تذكر و سؤال

الف - تذكر

ب - سؤال

دوم - تحقيق و تفحص

مبحث دوم - نمايندگان ناظر در مجامع، هيأتها و شوراها

مبحث سوم- نحوه رسيدگى ديوان محاسبات به اجراى بودجه سالانه كل‌كشور

مبحث چهارم- استيضاح

اول - استيضاح وزيران

دوم - استيضاح و عدم كفايت رئيس جمهور

ششم

 

مبحث پنجم- ساير مقررات

ضمائم - قوانين مرتبط با آيين نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي

‌1- قانون مستثني بودن مصوبات مربوط به آيين‌نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي از موضوع ماده 2 قانون مدني مصوب 7/10/1372

2- قانون تدوين و تنقيح قوانين و مقررات كشور مصوب 25/3/1389

3- قانون نظارت مجلس بر رفتار نمايندگان مصوب 15/1/1391

4- قانون نحوه اجراي اصل نودم (90) قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران مصوب‌25/8/1365

5- قانون اجازه مكاتبه و تحقيق مستقيم به كميسيون اصل نودم (90) با دستگاههاي دولتي جهت رسيدگي به شكايات مردم مصوب 1/11/1359



 

آيين‏نامه داخلى مجلس شوراى اسلامى

باب اول - كليات

فصل اول- تشكيل مجلس و تشكيلات آن

مبحث اول- افتتاحيه و استقرار مجلس

اول - محل تشكيل

ماده 1- محل دائمي مجلس شوراى اسلامى ساختمان بهارستان است و جلسات مجلس در اين محل، رسميت دارد. تعيين هر محل ديگر با پيشنهاد هيأت رئيسه و رأي موافق دوسوم نمايندگان حاضر در جلسه رسمي مجلس است.

تبصره 1- در مواقع اضطرار كه تشخيص آن بر عهده هيأت رئيسه مجلس است اگر تشكيل جلسات رسمي در محلهاي موضوع اين ماده ممكن نشود، از طرف هيأت رئيسه، محل ديگري تعيين مي‌شود و به اطلاع نمايندگان مي‌رسد. ادامه تشكيل جلسات در اين محل نيز با رأي اكثريت نمايندگان حاضر در جلسه رسمي است.

تبصره 2- رأي‌گيري موضوع اين ماده بعد از صحبت يك مخالف و يك موافق هركدام حداكثر به مدت پنج دقيقه انجام مي‌شود.

دوم - افتتاح مجلس

ماده 2- نخستين جلسه هر دوره مجلس شوراى اسلامى طبق اصل شصت و پنجم (65) قانون اساسى با حضور حداقل دوسوم مجموع نمايندگان رسميت مى‏يابد. در آغاز جلسه آيات (35) تا (42) سوره شورى تلاوت مى‏شود.

پس از قرائت پيام مقام معظم رهبرى مراسم سوگند انجام و در پايان جلسه، نمايندگان به منظور بزرگداشت بنيانگذار جمهورى اسلامى ايران حضرت امام خمينى (ره) و شهيدان انقلاب اسلامى و اداى احترام وتجديد عهد با آنان در مرقد مطهر آن حضرت و بهشت زهرا حضور خواهند يافت.

سوم - تشريفات سوگند

ماده 3- نمايندگان حاضر در مجلس طبق اصل شصت و هفتم (67) قانون اساسى سوگند ياد مى‏كنند. متن سوگندنامه توسط رئيس قرائت مى‏شود و نمايندگان به حالت اجتماع در حال قيام آن را تكرار و پس از انجام مراسم تحليف، سوگندنامه را امضاء مي‌كنند.

نمايندگان اقليت‏هاى دينى اين سوگند را با ذكر كتاب آسمانى خود ياد خواهند كرد.

نمايندگانى كه در جلسه نخست شركت ندارند بايد در اولين جلسه رسمى كه حضور پيدا مى‏كنند سوگند را به‌جا آورند و ذيل سوگندنامه را امضاء كنند.

چهارم - جايگاهها

ماده 4- جايگاه نمايندگان، پس از ارائه اعتبارنامه نمايندگان به مجلس به حكم قرعه تعيين مى‏شود و در دفتر مخصوص ثبت خواهد شد. قرعه‏كشى هرسال تجديد مى‏شود. نمايندگانى كه در قرعه قبل در قسمت جلو مجلس بوده‏اند به حكم قرعه در قسمت دوم مجلس استقرار خواهند يافت. در دو رديف اول رئيس جمهور، معاونان و مشاوران او، اعضاى شوراى نگهبان و هيأت وزيران و معاونان امور مجلس و ديگر افراد مجاز طبق اين آيين‏نامه خواهند نشست و افراد مذكور به‌هيچ‌وجه مجاز به نشستن در صندلى نمايندگان و يا تردد در محل استقرار نمايندگان نمى‏باشند.

ماده 5- خبرنگاران و تماشاچيان با داشتن كارت مخصوص همان جلسه و نيز مأمورين انتظامات مجلس در محلهاى مخصوص، حق حضور خواهندداشت و بايد در تمام مدت جلسه ساكت باشند و از هرگونه بى‏نظمى خوددارى كنند. در غير اين‌صورت با دستور رئيس جلسه، صحن را ترك مى‏نمايند. در صورتى كه عمل آنان مستوجب تعقيبات كيفرى بشود فرد خاطى بارعايت مقررات توسط مأمورين انتظامات مجلس توقيف و به مراجع صالحه تحويل خواهد شد.

تبصره 1- هريك از نمايندگان مى‏تواند در هر جلسه براى حداكثر سه نفر كه به آنها اعتماد دارد، درخواست صدور كارت ورود به محل تماشاچيان را بنمايد. انتظامات مجلس موظف به صدور كارت براى آنان مى‏باشد.

تبصره 2- معاونت اجرائي مجلس با رعايت موازين تعيين شده از طرف هيأت رئيسه، براى خبرنگاران جرائد داخلى كه طبق قانون مطبوعات اجازه انتشار دارند و براى خبرنگاران خارجى با معرفى وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى كارت موقت غيرقابل انتقال صادر مى‏نمايد.

پنجم- انتظام مجلس

ماده 6- حفظ انتظام وامنيت محوطه مجلس به عهده رئيس مجلس و در غياب او به عهده نواب رئيس است. هيچ مقام و قوه‏اى بدون اجازه رئيس، حق‌مداخله در محوطه و امور مجلس را ندارد.

ماده 7- حمل هر نوع اسلحه براى كسانى كه وارد ساختمان اصلى مجلس مى‏شوند مطلقاً ممنوع است.

ماده 8- رئيس جمهور و معاونان او، وزيران به اجتماع يا به انفراد حق‌شركت در جلسات علنى مجلس را دارند و مى‏توانند مشاوران خود را نيز همراه داشته باشند و رئيس قوه قضائيه براى شركت در مراسم تحليف رئيس‌جمهور در مجلس شركت مى‏كند و همچنين اعضاى شوراى نگهبان حق حضور در كليه جلسات رسمى مجلس را دارند و چنانچه طرح يا لايحه‏اى با قيد دو يا سه فوريت در دستور مجلس قرار گيرد اعضاي شوراى نگهبان بايد در آن جلسه شركت نمايند.

تبصره 1- ساير مسؤولان دستگاههاي اجرائي و قضائي اعم از دولتي يا غيردولتي كه از طرف هيأت رئيسه براي دفاع و توضيح طرح يا لايحه دعوت شده‌اند مي‌توانند در جلسات مجلس شركت نمايند.

تبصره 2- رئيس و دادستان ديوان محاسبات، معاون امورمجلس هريك از وزيران و آن عده از كاركنان مجلس كه حضور آنان در صحن مجلس ضروري باشد و معاونان امورمجلس ديگر دستگاهها و نهادها با اجازه هيأت رئيسه حق حضور در جلسات را دارند. اين افراد مي‌توانند در جلساتي كه موضوع دستور مجلس مرتبط با وزارتخانه و سازمان آنها باشد شركت نمايند.

ماده 9- رؤساى جمهور، نخست وزيران، رؤساى مجلس و مقامات عالى‏رتبه كشورهاى ديگر كه به دعوت مقامات جمهورى اسلامى ايران به ايران مى‏آيند و بنا به صلاحديد همتاى آنان و تصويب هيأت رئيسه مجلس حضورشان در جلسه رسمى و علنى به مصلحت باشد مى‏توانند در جلسه حاضر و عنداللزوم سخنرانى نمايند. اين موضوع قبل از شروع جلسه بايد به اطلاع نمايندگان برسد.

 

مبحث دوم - تشكيلات قانونگذارى مجلس

اول - هيأتهاى رئيسه مجلس

الف - هيأت رئيسه سنى

ماده 10- مسن‏ترين فرد از نمايندگان حاضر به‏عنوان رئيس سنى و فرد بعدى به‏عنوان نائب‌رئيس و دونفر از جوانترين نمايندگان حاضر به سمت دبير معين مى‏شوند و در جايگاه هيأت رئيسه قرار مى‏گيرند. درصورت تساوى سن، هيأت رئيسه سنى با قيد قرعه از بين مسن‏ترين و جوان‌ترين نمايندگان حاضر تعيين خواهد شد.

اعلام هيأت رئيسه سنى با معاونت قوانين مجلس است.

ماده 11- وظايف هيأت رئيسه سنى، اداره جلسه افتتاحيه، انجام مراسم تحليف، قرعه‌كشي اسامي نمايندگان براي عضويت در شعب و توزيع اعتبارنامه‌ها بين شعب و اجراى انتخابات هيأت رئيسه موقت است.

ب - هيأت رئيسه موقت

ماده 12- انتخاب هيأت رئيسه موقت در دومين جلسه علنى مجلس انجام خواهد شد. تركيب و طرز انتخاب آن مانند هيأت رئيسه دائم است، به جز اينكه اكثريت نسبى در انتخاب رئيس كافى خواهد بود.

هيأت‌رئيسه موقت بلافاصله پس‌از انتخاب، با متن سوگندنامه هيأت رئيسه دائم مراسم تحليف را به‌جاى خواهد آورد.

ماده 13- وظايف هيأت رئيسه موقت اداره جلسات مجلس تا زمان تأييد اعتبارنامه دوسوم نمايندگان و اجراى انتخابات هيأت رئيسه دائم و تمشيت امور ادارى مجلس است.

ج - هيأت رئيسه دائم

ماده 14- پس از قرائت گزارش كليه شعب پانزده‌گانه و تصويب اعتبارنامه حداقل دوسوم مجموع نمايندگان، هيأت رئيسه موقت اقدام به انتخاب هيأت رئيسه دائم مى‏كند، اعضاى هيأت رئيسه دائم براى يك‌سال انتخاب مى‏شوند. مبناى تجديد انتخابات سالانه، سالروز انتخابات هيأت رئيسه قبلى بوده و درصورتى‌كه با تعطيلات مصادف گردد در جلسه قبل از آن انجام مى‏گردد و مسؤوليت هيأت رئيسه جديد از سالروز انتخابات قبل تفويض خواهد گرديد.

ماده 15- هيأت‌رئيسه دائم مركب از رئيس، دو نائب‌رئيس، شش‌دبير و سه ناظر مى‏باشد.

ماده 16- انتخاب رئيس در نوبت اول با اكثريت مطلق آراء نمايندگان صاحب رأى است و انتخاب نواب رئيس، دبيران و ناظران هر كدام جداگانه و با اكثريت نسبى و رأى مخفى و با ورقه خواهد بود. در صورتى‌كه در انتخاب رئيس در نوبت اول اكثريت مطلق حاصل نشود، در نوبت دوم اكثريت نسبى كافى خواهد بود.

تبصره 1- چنانچه آراء براى رئيس، نواب رئيس، دبيران ، ناظران با يكديگر برابر باشد، حسب مورد به قيد قرعه تعيين مى‏شوند.

تبصره 2- در صورتى به فرد غائب در جلسه مى‏توان رأى داد كه قبل از تشكيل جلسه مربوط به انتخاب هيأت رئيسه، كتباً نامزدى خود را به معاونت قوانين مجلس اعلام كرده باشد.

ماده 17- قبل از أخذ رأى براى هيأت رئيسه، اسامى داوطلبان به ترتيب وصول به هيأت رئيسه بدون بحث در جلسه علنى اعلام خواهد شد.

ماده 18- اعضاي هيأت رئيسه دائم، پس از انتخاب، در حضور نمايندگان با قرائت متن زير سوگند ياد مي‌كنند و موظف به رعايت دقيق مفاد آن مى‏باشند.

 

بسم الله الرحمن الرحيم

«من به عنوان عضو هيأت رئيسه مجلس شوراى اسلامى در برابر قرآن مجيد به خداوند قادر متعال سوگند ياد مى‏كنم كه حداكثر توان خود را براى اجراي آيين‏نامه داخلى مجلس شوراى اسلامى با مراعات بى‌طرفى كامل در انجام وظايف به‌كار گيرم و از هرگونه اقدام مخالف آيين‏نامه اجتناب نمايم

ماده 19- نواب رئيس به ترتيب تعداد آراء به‌عنوان نائب رئيس اول و نائب رئيس دوم و درصورت تساوى آراء با قيد قرعه انتخاب مى‏شوند و در غياب رئيس مجلس به ترتيب، وظايف و اختيارات او را برعهده خواهند داشت.

تبصره- رئيس مجلس مى‏تواند حتى هنگام حضور خود، اداره جلسه رسمى را به ترتيب به‌عهده نواب رئيس بگذارد.

ماده 20- اگر رئيس مجلس پيش از انقضاى مدت از رياست استعفاء دهد يا فوت شود نواب رئيس به ترتيب تقدم، جلسه را منعقد مى‏سازند و متن استعفاءنامه را قرائت يا فوت را اعلام مى‏دارند. درمورد فوت به احترام متوفى جلسه ختم مى‏شود و در هر صورت در جلسه بعد نائب رئيس جلسه را تشكيل مى‏دهد و رئيس جديد طبق آيين‏نامه داخلى مجلس انتخاب مى‏شود.

در مورد استعفاء بعد از اعلام و قرائت متن استعفاءنامه در مجلس و استماع توضيحات رئيس مستعفى و مذاكراتى كه نمايندگان لازم بدانند، چنانچه استعفاء پس گرفته نشود، انتخاب رئيس جديد در جلسه بعد به‌عمل مى‏آيد، حداكثر توضيحات رئيس، سي دقيقه و سه نفر نماينده هركدام ده دقيقه است.

تبصره 1- در مورد فوت يا استعفاء ساير اعضاى هيأت رئيسه نيز بايد بدون تشريفات در جلسه بعد انتخاب فرد يا افراد جديد به عمل آيد.

تبصره 2- انتخاب رئيس و هريك از اعضاى هيأت رئيسه جديد براى مدت باقيمانده از يك‌سال خواهد بود.

ماده 21- هيچ‌يك از اعضاي هيأت رئيسه مجلس نمى‏تواند به عضويت كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس انتخاب شود و در صورتى كه هريك از اعضاي اين كميسيون به عضويت هيأت رئيسه انتخاب گردند از كميسيون مستعفى شناخته شده و مطابق مراتب منظور در اين آيين‏نامه نسبت به تعيين كميسيون جديد اقدام خواهند نمود و همچنين نمى‏توانند به عنوان رئيس يا سخنگوي كميسيون‏هاى مجلس انتخاب گردند و درصورتى‌كه رئيس يا سخنگوي كميسيون‏ها به عضويت هيأت رئيسه انتخاب گردند از سمت خود در كميسيون مستعفى شناخته مى‏شوند.

ماده 22- وظايف و اختيارات رئيس مجلس عبارتند از:

1- اداره جلسات مجلس به‏شرح مواد اين آيين‏نامه

2- اداره كليه امور ادارى، مالى، استخدامى و سازمانى مجلس

3- امضاى كليه احكام استخدامى براساس آيين‏نامه استخدامى كاركنان مجلس و ساير قوانين و مقررات

4- امضاى كليه نامه‏هاى مربوط به امور قانونگذارى و پارلمانى مجلس

5- حضور در نهادهاى قانونى كه رئيس مجلس عضو آنها است.

6- ارائه گزارش كامل از تصميمات و اقدامات هيأت رئيسه در رابطه با مسائل مختلف مربوط به مجلس و واحدهاى تابعه آن هر سه ماه يك‌بار به نمايندگان

7- ساير موارد مذكور در قانون اساسى و ديگر مقررات

ماده 23- وظايف دبيران عبارتند از:

1- مراقبت در ضبط و تحرير صورت مذاكرات و چاپ و توزيع آنها

2- قرائت طرحها و لوايح، پيشنهادها، نوشته‏ها و مطالبى كه بايد به اطلاع مجلس برسد.

3- تنظيم پيشنهادهاى واصله از طرف نمايندگان به ترتيب وصول با قيد شماره

4- ترتيب اجازاتى كه نمايندگان در جلسه براى نطق مى‏خواهند، با رعايت حق تقدم و قيد شماره ترتيب

ماده 24- وظايف و اختيارات هيأت رئيسه عبارتند از:

1- نظارت بر كليه امور ادارى، مالى، استخدامى و سازمانى مجلس

2- تصويب بودجه پيشنهادى سالانه مجلس و ارجاع آن به كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس جهت طى مراحل قانونى

3- تصويب حقوق مالى نمايندگان طبق اين آيين‏نامه

4- انتظام و حفظ انضباط جلسات مجلس

5- نظارت بر انجام امور مربوط به گزارش‌ها و چاپ و توزيع آنها

6- تهيه و تنظيم برنامه هفتگى مجلس

7- مسؤوليت و نظارت بر رعايت اوقات و مهلتهاى قانونى مذكور در اين آيين‏نامه

8- تصميم‌گيري در خصوص دعوت از اشخاص حقيقي و حقوقي و موافقت با حضور اشخاص متقاضي جهت شركت و يا اظهارنظر در مجلس

9- اعلام مراتب رد اعتبارنامه يا استعفاى نمايندگان به وزارت كشور

10- بررسى و حل و فصل مسائل و مشكلات كميسيون‏ها و شعب و اتخاذ تصميم در موارد اختلافي يا عدم رعايت آيين‌نامه

11- حفظ شأن و منزلت و اقتدار مجلس و دفاع از حقوق و جايگاه قانونى نمايندگان

12- تصويب سازوكار لازم جهت بهبود روشهاي نظارتي و ساماندهي امور ناظران منتخب مجلس و كميسيون‌ها درمجامع و شوراها و دريافت گزارش آنان

تبصره- جلسات هيأت رئيسه با حضور حداقل دوسوم اعضاء كه رئيس يا يكى از نواب رئيس جزء آنان باشد رسميت مى‏يابد و مصوبات آن با رأى اكثريت مطلق عده حاضر معتبر خواهد بود.

د - مسؤوليت مشترك هيأت رئيسه در برابر مجلس

ماده 25- رئيس مجلس و ساير اعضاى هيأت رئيسه در مورد انجام وظايف محوله در اين آيين‏نامه در برابر مجلس مسؤوليت مشترك دارند.

ماده 26- هرگاه نمايندگان به كيفيت اداره جلسات يا ساير امور مجلس و نحوه ايفاى وظايف رئيس يا ساير اعضاى هيأت رئيسه معترض باشند، مى‏توانند طى تقاضاى كتبى با امضاى حداقل بيست و پنج نفر و يا به‏درخواست كميسيون تدوين آيين‏نامه داخلى مجلس، تشكيل هيأت رسيدگى به اعتراضات، مركب از رؤساى كميسيون‏هاى تخصصى و اعضاي كميسيون تدوين آيين‏نامه داخلى مجلس را درخواست نمايند. كميسيون تدوين آيين‌نامه داخلي مكلف است ظرف سه روز نسبت به تشكيل هيأت رسيدگى به اعتراضات، اقدام نمايد. هيأت اخير مكلف است ظرف ده روز با حضور سه نفر از منتخبين معترضين، به موضوع رسيدگى نمايد. درصورتى كه اكثريت اعضاي هيأت رأى بر عدم صلاحيت فرد مورد اعتراض دادند عضويت وى در هيأت رئيسه تعليق مى‏گردد. گزارش هيأت در اين باره در جلسه غيرعلنى مورد بررسى قرار مى‏گيرد و در اولين جلسه علنى مجلس بدون بحث به رأى‏گيرى گذاشته مى‏شود. درصورت رد عدم صلاحيت، عضو مزبور به كار خود ادامه خواهد داد و درغير اين‌صورت از سمت خود مستعفى شناخته مى‏شود و حق شركت در انتخابات مجدد آن دوره را ندارد.

تبصره 1- هيأت رسيدگىكننده به اعتراض، در ابتداى نخستين جلسه خود هيأت رئيسه‏اى را وفق مقررات مربوط به انتخاب هيأت رئيسه كميسيون‏ها، انتخاب مى‏نمايند. جلسات هيأت باحضور سه چهارم اعضاء رسميت مى‏يابد و مناط اعتبار تصميمات آن، رأى اكثريت مطلق حاضران مى‏باشد.

تبصره 2- نمايندگان معترض و اعضاي مورد اعتراض هيأت رئيسه مجلس، حق رأى در جلسه هيأت رسيدگى‌كننده به اعتراضات را ندارند.

تبصره 3- رسيدگى فوق مانع از انجام وظايف قانونى كميسيون
اصل نودم (90) قانون اساسى نسبت به طرز كار مجلس نخواهد بود و نمايندگان مى‏توانند از آن طريق نيز نسبت به عملكرد هيأت رئيسه نظارت و پيگيرى نمايند.

تبصره 4- نحوه رسيدگي به اعتراض درمورد ايفاي وظايف رئيس كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي و نيز رئيس و دادستان ديوان محاسبات و همچنين ساير نمايندگان مجلس كه با رأي مجلس انتخاب مي‌شوند ولي در اين آيين‌نامه براي رسيدگي به اعتراض در مورد ايفاي وظايف آنان روشي مشخص نشده است طبق اين ماده است.

تبصره 5- چنانچه ده نفر از نمايندگان به عملكرد هريك از نمايندگان منتخب مجلس در هيأتها، مجامع و شوراهاي غير استاني و غير شهرستاني معترض باشند، طبق اين ماده به عملكرد آنان رسيدگي مي‌شود.

دوم - شعب و كميسيون‏ها

الف - شعب

ماده 27- پس از انجام مراسم تحليف، نمايندگان به حكم قرعه به‌طور مساوى به پانزده شعبه تقسيم مى‏شوند و افراد باقيمانده به‏ترتيب از شعبه اول به بعد، يك يك به شعب افزوده مى‏شوند. نمايندگانى كه بعداً سوگند ياد مى‏كنند به حكم قرعه به عضويت شعبى كه كسرى دارند پذيرفته مى‏شوند.

هر شعبه داراى يك رئيس، دو نائب رئيس، يك سخنگو و دو دبير خواهد بود كه جداگانه با رأى مخفى با ورقه و با اكثريت نسبى بيش از يك سوم كل اعضاي شعبه، انتخاب مى‏شوند و در صورت تساوى به حكم قرعه عمل خواهد شد.

نتيجه انتخابات با ذكر آراء طى گزارشى به‏وسيله سخنگو به اطلاع مجلس مى‏رسد. مناط اعتبار براى رسميت جلسات شعب، حضور حداقل دوسوم اعضاء مى‏باشد و تصميمات شعب، به‏جز در مورد انتخاب افراد، با اكثريت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود.

ماده 28- هر يك از شعب براى تمام دوره نمايندگى رسميت دارند و وظايف و اختيارات آنها عبارتند از:

1- رسيدگى به اعتبارنامه‏ها

2- تعيين اعضاى كميسيون تحقيق

3- تعيين اعضاى كميسيون تدوين آيين‏نامه داخلى مجلس

4- بررسى و تشخيص صلاحيت نامزدهاى عضويت دركميسيون‏هاى تخصصى مجلس

ماده 29- هر يك از شعب موظفند صورتجلسات خود را با قيد اسامى حاضران و غائبان و تأخيركنندگان به وسيله دبير شعبه تنظيم و تقديم هيأت رئيسه مجلس نمايند.

 

1- رسيدگى به اعتبارنامه نمايندگان

ماده 30- شعب به موجب جدول حوزه‏هاى انتخاباتى مجلس شوراى اسلامى كه براساس حروف الفبا از طرف معاونت قوانين مجلس با نظارت هيأت رئيسه تنظيم و توزيع مى‏شود، رسيدگى به اعتبارنامه‏ها را شروع و نسبت به مداركى كه در شوراى نگهبان مورد رسيدگى قرار نگرفته و يا پس از رسيدگى شوراى نگهبان به دست آمده است اتخاذ تصميم خواهد نمود و گزارش تصويب يا رد آن را از طريق هيأت رئيسه به مجلس تقديم مى‏دارند. هر شعبه براى تسريع در كار مى‏تواند يك يا چند شعبه فرعى تعيين كند كه اعضاى آن با قيد قرعه از بين منتخبان آن شعبه تعيين مى‏شوند، ولى رسيدگى نهائى در شعبه اصلى به عمل مى‏آيد و گزارش آن توسط سخنگوي شعبه طبق دستور جلسه به مجلس داده خواهد شد و درصورت غيبت سخنگو و همچنين در صورتى كه سخنگوي شعبه در جلسه باشد، ليكن نخواهد درباره اعتبارنامه صحبت كند به ترتيب يكى از دو نائب رئيس يا دبيران وظيفه او را انجام خواهد داد.

ماده 31- هيأت رئيسه موظف است فهرست اعتبارنامه‏هاى ارجاعى به شعب را تكثير و دراختيار نمايندگان قرار دهد. چنانچه نماينده‏اى به هريك از اعتبارنامه‏ها معترض باشد، حداكثر ظرف سه روز از تاريخ انتشار فهرست فوق‏الذكر اعتراض خود را كتباً به شعبه مربوطه تقديم مى‏دارد. شعبه موظف است حداقل بيست و چهار ساعت قبل از بررسى هر اعتبارنامه از معترضان جهت توضيح اعتراض خود دعوت به عمل آورد.

تبصره- درصورت عدم حضور معترض يا معترضان در شعبه، حق طرح اعتراض در جلسه علنى را نخواهند داشت مگر آنكه عدم حضور آنان به تشخيص هيأت رئيسه با عذر موجه بوده باشد و همچنين در صورتى كه شعبه در موعد مقرر از معترض يا معترضان دعوت به عمل نياورد، آنان مى‏توانند در جلسه علنى اعتراض نمايند.

ماده 32- هيچ شعبه‏اى نمى‏تواند تقديم گزارش خود را بيش از دوازده روز از تاريخ دريافت پرونده به تعويق اندازد. درصورتى كه تأخير به حكم ضرورت پيش آمده باشد، رئيس و در غياب او نائب رئيس شعبه مكلف است هيأت‌رئيسه مجلس را مطلع سازد. هرگاه هيأت رئيسه علت را موجه دانست، موضوع را دوباره به همان شعبه و در غير اين صورت به شعبه بعد ارجاع مي‌نمايد كه ظرف ده روز پس از دريافت پرونده، گزارش دهد.

ماده 33- گزارش هريك از شعب درباره تأييد يا رد اعتبارنامه‏ها بدون ذكر دليل در مجلس قرائت مى‏شود. درصورتى كه گزارش شعبه مبنى‏بر رد اعتبارنامه باشد و يا اينكه معترضان بر اعتراض خود باقى باشند، اعتبارنامه به كميسيون تحقيق ارجاع خواهد شد.

درغيراين صورت اعتبارنامه مصوب تلقى گرديده و رئيس مجلس تصويب آن را اعلام مى‏نمايد.

ماده 34- كميسيون تحقيق ظرف حداكثر پانزده روز به دلايل و توضيحات كتبى شعب و معترضان (كه بايد ظرف پنج روز از تاريخ ارجاع اعتبارنامه به كميسيون، به آن كميسيون فرستاده باشند) رسيدگى مى‏كند و پس از استماع و بررسى توضيحات شفاهى معترضان و مدافعات كتبى يا حضورى نماينده مورد اعتراض، نظر خود را به مجلس ارسال مي‌دارد.

درصورت عدم حضور عمدى نماينده مورد اعتراض در كميسيون و يا عدم ارسال مدافعات‏ كتبى كميسيون مى‌تواند بدون استماع مدافعات وى نظر خود را به مجلس ارسال دارد.

ماده 35- چنانچه اعتبارنامه نماينده‏اى از طرف شعبه يا نماينده‏اى مورد اعتراض قرارگرفته و به كميسيون تحقيق احاله شده باشد نظر كميسيون مذكور در مجلس قرائت مى‏شود. اگر گزارش كميسيون تحقيق مبنى بر رد اعتبارنامه باشد سخنگوي كميسيون ادله رد اعتبارنامه را توضيح مى‏دهد. در صورتى كه گزارش مبنى بر تأييد صحت اعتبارنامه باشد و يا در موعد مقرر گزارش ندهد، ابتداء سخنگوي شعبه معترض، ادله رد اعتبارنامه را توضيح مى‏دهد و نماينده معترض حداكثر به مدت نيم ساعت در رد اعتبارنامه صحبت مى‏كند و در صورتى كه معترضان متعدد باشند حداكثر تا سه نفر با توافق بقيه و در صورت عدم توافق با قيد قرعه انتخاب مى‏شوند و هريك حداكثر به مدت نيم ساعت در رد اعتبارنامه صحبت مى‏كنند. نماينده‏اى كه اعتبارنامه‏اش مورد اعتراض قرار گرفته به مدت دو برابر وقت مخالفان مى‏تواند صحبت كند و مى‏تواند قسمتى از وقت خود را حداكثر به دو نفر از نمايندگان واگذار نمايد.

ماده 36- چنانچه نماينده بدون عذر موجه (به تشخيص هيأت رئيسه) تا ده روز پس از ابلاغ به وى براى دفاع از صحت اعتبارنامه خود در جلسه حاضر نشود، مجلس با استماع گزارش كميسيون تحقيق و صحبت معترض وارد رأى‏گيرى مى‏شود.

تبصره- درصورتى كه نماينده يا نمايندگان معترض به دلايل موجه در جلسه حضور نداشته باشند مى‏توانند با اطلاع قبلى هيأت رئيسه، دلايل اعتراض خود را كتباً به نماينده ديگرى تحويل تا توسط او در مجلس قرائت گردد.

ماده 37- اگر كميسيون تحقيق ظرف پانزده روز نظر خود را به مجلس اعلام نكرد، نماينده‏اى كه اعتبارنامه‏اش مورد اعتراض واقع گرديده، مى‏تواند طرح اعتبارنامه خود را همراه با ارائه دلايل عدم گزارش كميسيون تحقيق، از هيأت‌رئيسه درخواست بنمايد. همچنين پانزده نفر از نمايندگان هم مى‏توانند چنين تقاضايى را از هيأت رئيسه بنمايند. هيأت رئيسه موظف است در اولين فرصت اين درخواست را در مجلس مطرح نمايد. پس از استماع توضيح كميسيون، مجلس در اين مورد تصميم مى‏گيرد. در صورت موجه بودن علت تأخير، مجلس مى‏تواند مهلت را تا پانزده روز ديگر تمديد نمايد. در غير اين‌صورت، اعتبارنامه در جلسه بعد مجلس مطرح مى‏گردد و نماينده معترض و در صورت نبودن معترض سخنگوي شعبه مربوطه دلايل عدم تأييد صحت اعتبارنامه از طرف شعبه را در جلسه بيان مى‏كند. پس از دفاع نماينده صاحب اعتبارنامه، مجلس وارد رأى‏گيرى مى‏شود.

ماده 38- أخذ رأى نسبت به اعتبارنامه مورد اعتراض مخفى وبا ورقه مخصوص خواهد بود.

ماده 39- نمايندگانى كه هنوز اعتبارنامه آنان به تصويب نرسيده حق دادن رأى به جز در مورد اعتبارنامه نمايندگان و همچنين حق حضور در شعبه يا كميسيون تحقيق، هنگام رسيدگى به اعتبارنامه خود را ندارند. درصورتى كه از طرف شعبه يا كميسيون يا با تقاضاى خود براى اداى توضيحات دعوت شوند، حق رأى نخواهند داشت ولى حق اظهارنظر دارند.

2- تعيين اعضاي كميسيون‌ها

ماده 40- به‏منظور آشنايى نمايندگان با سوابق تحصيلى و كارى يكديگر معاونت قوانين موظف است قبل از تشكيل شعب براى تعيين اعضاى كميسيون‏ها، اسامى نمايندگان به همراه تحصيلات (مستند) و تجربه و سابقه عضويت در كميسيون‏ها (درصورتى كه سابقه نمايندگى داشته باشند) را تكثير و در اختيار نمايندگان قرار دهد.

تشخيص صلاحيت اعضاي هر شعبه براى عضويت در كميسيون‏هاى مجلس براساس پيشنهاد نماينده و رأى اكثريت نسبى اعضاي شعبه خواهد بود. هر نماينده ملزم است براى عضويت در يك كميسيون، حداقل دو كميسيون را به ترتيب اول و دوم پيشنهاد دهد.

ماده 41- هيأت رئيسه پس از دريافت گزارش بدوى شعب درباره نامزدهاى كميسيون‏هاى مجلس اين گزارش را تكثير و درميان نمايندگان توزيع مى‏نمايد. چهل و هشت ساعت پس از اين توزيع، شعب مجدداً تشكيل جلسه مى‏دهند و با توجه به گزارش منتشرشده و بررسى همه اولويت‌ها، دوباره نامزدهاى خود را براى هر كميسيون انتخاب و به هيأت رئيسه گزارش مى‏دهند.

در صورتى كه تعداد افراد معرفى‏شده از طرف شعب براى هر كميسيون بيش از تعداد لازم باشد مجموع افراد معرفى‏شده براى هر كميسيون با دعوت يكى از نواب رئيس تشكيل جلسه مى‏دهند تا در مورد افراد موردنياز در كميسيون به توافق برسند. در صورتى كه توافق لازم به عمل نيايد افراد موردنياز هر كميسيون در جلسه‏اى با دعوت يكى از نواب رئيس با حق رأى و شركت رؤساى شعب با رعايت اولويت‌هايى مانند تخصص، تجربه و سابقه عضويت در آن كميسيون و با رأى مخفى تعيين خواهند شد.

تبصره 1- نمايندگان مذكور حق شركت در جلسه فوق جهت دفاع از پيشنهاد خود را دارند اما رأى‏گيرى بدون حضور آنان صورت مى‏گيرد مفاد اين تبصره شامل رؤساى شعب نيز مى‏باشد.

تبصره 2- بين افرادى كه رأى مساوى آورده و احتساب آنان به عنوان عضو يك كميسيون باعث افزايش سقف آن كميسيون مى‏شود قرعه‏كشى انجام مى‏گيرد.

تبصره 3 - افرادى كه طبق اين ماده براى كميسيون اول موردنظر خود انتخاب نشوند در كميسيون دوم مورد تقاضاى خود، در صورتى كه از متقاضيان اولويت درجه اول تكميل نشده باشد، قرارداده خواهند شد. اگر در اين مرحله نيز تعداد افراد بيش از تعداد مورد نياز كميسيون باشد مجدداً با رعايت اولويت‌هاى فوق‏الذكر و با رأى اكثريت هيأت‌رئيسه و رؤساى شعب براى كميسيون دوم انتخاب مى‏شوند و كسانى كه در اين مرحله نيز براى كميسيون دوم مورد تقاضاى خود انتخاب نشوند به تشخيص اكثريت اعضاء جلسه مشترك فوق‏الذكر براى يكى از كميسيون‏هاى ديگر مجلس تعيين مى‏گردند.   

ب - كميسيون‏ها

ماده 42- مجلس داراى كميسيون‏هاى خاص شامل كميسيون‌هاي مشترك، ويژه، تلفيق، تحقيق، تدوين آيين‏نامه داخلى مجلس، اصل نودم (90) قانون اساسي، و كميسيون‏هاى تخصصى با محدوده وظايف مشخص به‏شرح مواد اين آيين‏نامه خواهد بود. تعداد اعضاي كميسيون تحقيق و كميسيون تدوين آيين‏نامه داخلى مجلس هر كدام پانزده نفر و اعضاي ثابت كميسيون اصل نودم(90) قانون اساسي و تعداد اعضاي كميسيون‌هاي تخصصي و نيز نفرات عضو با رعايت مواد اين آيين‌نامه و رأي اكثريت نسبي اعضاي جلسه مشترك هيأت رئيسه و رؤساي شعب تعيين مي‌شود و تعداد اعضاي كميسيون‌هاي مشترك، ويژه و تلفيق طبق مواد اين آيين‌نامه تعيين مي‌شوند.

تبصره- تعيين مصاديق و تهيه شرح وظايف و اختيارات كميسيون‌ها با رعايت كليت آيين‌نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي توسط هيأت رئيسه مجلس يا هريك از كميسيون‌ها و يا حداقل پنجاه‌نفر از نمايندگان پيشنهاد مي‌شود و پس از تصويب در جلسه مشترك هيأت رئيسه مجلس، اعضاي كميسيون تدوين آيين‌نامه داخلي و رؤساي كميسيون‌هاي تخصصي اجراء مي‌شود.

جلسه مشترك فوق‌الذكر به رياست رئيس يا يكي از نواب رئيس مجلس و با حضور حداقل دوسوم اعضاء رسميت مي‌يابد و مصوبات آن با رأي حداقل دوسوم اعضاي حاضر معتبر خواهد بود و مصوبات به اطلاع نمايندگان خواهد رسيد.

1- كميسيون‌هاي خاص

1-1- كميسيون مشترك

ماده 43- درمورد طرحها و لوايحى كه به تشخيص هيأت رئيسه به دو يا چند كميسيون ارتباط اساسى داشته باشد، كميسيون مشترك تشكيل مى‏گردد. تعداد اعضاي كميسيون مشترك بيست وسه نفر مي‌باشد. تعيين سهم هر كميسيون به‌وسيله هيأت‌رئيسه مجلس و انتخاب آنان توسط كميسيون ذي‌ربط مي‌باشد.

كميسيون مشترك در انتخاب هيأت رئيسه و ارائه گزارش و ساير مقررات مانند ديگر كميسيون‏ها اقدام مى‏نمايد.

2-1- كميسيون ويژه

ماده 44- در مسائل مهم و استثنائى كه براى كشور پيش مى‏آيد و دراين خصوص تشكيل كميسيون ويژه‏اى براى رسيدگى و تهيه گزارش ضرورت پيدا مى‏كند، به پيشنهاد حداقل پانزده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس، اين كميسيون تشكيل مى‏شود. اعضاى كميسيون ويژه كه پانزده نفر خواهند بود، مستقيما در جلسه علنى توسط نمايندگان با رأى مخفى و اكثريت نسبى انتخاب خواهند شد.

هيأت رئيسه كميسيون ويژه همانند ديگر كميسيون‏ها انتخاب خواهد شد.

تبصره- هيأت رئيسه مجلس مي‌تواند طرحها و لوايحي را كه در حوزه مسائل مربوط به كميسيون ويژه تشخيص دهد به آن كميسيون ارجاع نمايد.

3-1- كميسيون تلفيق

ماده 45- به‏منظور تنظيم اصول و مفاد برنامه‏هاى توسعه و لوايح بودجه كل كشور و ايجاد هماهنگى بين كميسيون‏هاى تخصصى مجلس شوراى اسلامى، پس از تقديم لايحه مربوط توسط دولت به مجلس، كميسيون تلفيق مركب از اعضاى ذيل تشكيل مى‏گردد:

1- كليه اعضاى كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات

2- دو‏نفر از هريك از كميسيون‏هاى ديگر (غيراز كميسيون‏هاى تحقيق و تدوين آيين‏نامه داخلى مجلس)

اعضاى مذكور در بند (2) توسط كميسيون‏هاى مربوطه انتخاب و به هيأت رئيسه مجلس معرفى مى‏شوند.

مأموريت اين كميسيون تا تصويب نهائى قانون برنامه توسعه و يا لايحه بودجه سالانه كل كشور ادامه مى‏يابد.

تبصره- كميسيون تلفيق با حضور اكثريت مطلق اعضاء رسميت مي‌يابد.

4-1- كميسيون تحقيق

ماده 46- به منظور بررسى اعتبارنامه‏هايى كه توسط شعب مورد تأييد قرار نگرفته و يا از سوى نمايندگان مورد اعتراض واقع شده است هر يك از شعب موظفند پس از تعيين هيأت رئيسه خود، بلافاصله دو نفر از اعضاى خود را كه آگاهى بيشترى به مسائل حقوقى داشته و از صلاحيت لازم برخوردار باشند به‏عنوان اعضاى اصلى و على‏البدل كميسيون تحقيق انتخاب نمايند و نتيجه را به هيأت رئيسه گزارش تا در جلسه علنى قرائت گردد.

5-1- كميسيون تدوين آيين‏نامه داخلى مجلس

ماده 47- هر شعبه يك نفر ديگر از اعضاي خود را كه واجد صلاحيت باشد براى تشكيل كميسيون تدوين آيين‏نامه داخلى مجلس معين و نتيجه را به مجلس گزارش خواهد كرد. اين كميسيون علاوه بر انجام وظايف مقرر در اين آيين‌نامه طرحهاى مربوط به اصلاح آيين‏نامه داخلى مجلس را رسيدگى كرده و نظر خود را به مجلس گزارش مى‏نمايد تا مطابق آيين‏نامه مورد بررسى قرار گيرد.

6-1- كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسى

ماده 48- به منظور سامان دادن و كارآمد سازي مجلس و نمايندگان، خصوصاً نسبت به طرز كار قواي مجريه و قضائيه و مجلس مبتني بر اصول متعدد قانون اساسي بالاخص اصل نودم(90)، كميسيوني به نام اصل نودم(90) قانون اساسي تشكيل مي‌گردد تا طبق قوانين مصوب مربوط به خود اداره و انجام وظيفه نمايد. اعضاي اين كميسيون به شرح ذيل است:

1- از هركميسيون تخصصي يك‌نفر با معرفي كميسيون مربوطه

2- هشت نفر ازنمايندگان كه توسط رؤساي شعب و هيأت رئيسه به عنوان اعضاي ثابت انتخاب مي‌شوند.

تبصره 1- رئيس كميسيون با پيشنهاد هيأت رئيسه مجلس از بين اعضاي ثابت كميسيون و با رأي مجلس براي مدت يكسال انتخاب مي‌گردد.

تبصره 2- اعضاي ثابت كميسيون نبايد عضو كميسيون‌هاي تخصصي مجلس باشند.

 

2- كميسيون‏هاى تخصصى

ماده 49- هريك از كميسيون‏هاى تخصصى مجلس كه مطابق اين آيين‏نامه تشكيل مى‌گردند در محدوده تخصصى خود داراى وظايف و اختياراتى به شرح زير مى‏باشند:

1- بررسي‌طرحها و لوايح ارجاعي و گزارش‌آن به مجلس‌شوراي‌اسلامي.

2- بررسي و تصويب آزمايشي طرحها و لوايح و همچنين تصويب دائمي اساسنامه سازمان‌ها، شركتها و مؤسسات دولتي يا وابسته به دولت طبق اصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسي

3- رسيدگي به درخواست‌هاي تحقيق و تفحص

4- رسيدگي به سؤال نمايندگان از رئيس جمهور و وزيران

5- بررسي موارد ارجاعي از لوايح برنامه توسعه و بودجه سالانه و گزارش آن به كميسيون تلفيق

6- كسب اطلاع از كم و كيف اداره امور كشور، دريافت و بررسي گزارش‌هاي عملكردي و نظارتي از اجراي قوانين مربوط به دستگاههاي ذي‌ربط

7- تهيه گزارش موردي و سالانه در خصوص امور اجرائي دستگاهها و نحوه اجراي قوانين به خصوص قانون برنامه توسعه و بودجه سالانه و ارائه نكات مثبت، منفي و پيشنهاد نحوه اصلاح آن و تقديم گزارش به مجلس جهت قرائت

تبصره 1- كميسيون‌ها رأساً يا با تقاضاي حداقل ده نفر از نمايندگان مي‌توانند در موارد مهم و حساس و در مواجهه با تخلفات يا سوء مديريت، با دعوت از مسؤولان ذي‌ربط موضوع را بررسي نموده و گزارش آن را به هيأت رئيسه ارائه نمايند. درصورتي كه درخواست بررسي از سوي نمايندگان باشد حداكثر پنج نفر از آنها مي‌توانند در تهيه گزارش با كميسيون مشاركت نمايند. هيأت رئيسه مي‌تواند گزارش مذكور را در دستور كار مجلس قراردهد. در اين‌صورت سخنگوي كميسيون و نماينده دولت هركدام به ميزان پانزده دقيقه و شش‌نفر از نمايندگان به قيد قرعه از بين متقاضيان هركدام به ميزان پنج دقيقه، نظرات خود را بيان مي‌نمايند.

هرگاه كميسيون همراه با گزارش پيشنهادهايي براي تصويب به مجلس ارائه نمايد با رعايت مفاد آيين‌نامه داخلي در دستور حداكثر دوهفته بعد مجلس قرارخواهد گرفت و مطابق آيين‌نامه داخلي رسيدگي مي‌شود. نمايندگان مي‌توانند پيشنهادهاي خود را تا چهل و هشت ساعت پس از پايان قرائت گزارش به كميسيون تحويل نمايند. كميسيون تا يك هفته گزارش نهائي خود را به مجلس ارائه مي‌دهد. درصورتي‌كه كميسيون در گزارش خود، درمورد ناكارآمدي مسؤول ذي‌ربط دلايلي ارائه نمايد، مراتب توسط هيأت رئيسه به بالاترين مقام مسؤول مذكور براي اقدام مقتضي اعلام مي‌گردد.

تبصره 2- پاسخ دولت راجع به گزارش‌هاى كميسيون‏هاى تخصصى در دستور كار مجلس قرار گرفته و قرائت خواهد شد. پس از آن حسب درخواست كميسيون‏هاى تخصصى، موضوع گزارش‌هاى ياد شده جهت بررسى به كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسي ارسال و كميسيون مذكور نتايج بررسى خود را به مجلس ارائه خواهد كرد.

تبصره 3- كميسيون‏هاى تخصصى مجلس مى‏توانند به تعداد كافى مشاور ذى‏صلاح به ويژه از ميان نمايندگان ادوار گذشته كه در مسائل كميسيون صاحب تخصص و تجربه باشند از طريق هيأت رئيسه به خدمت بگيرند.

1-2- كميسيون آموزش و تحقيقات

ماده 50- كميسيون آموزش و تحقيقات براى انجام وظايف محوله در محدوده آموزش و پرورش عمومى، آموزش فنى و حرفه‏اى، آموزش عالى، تحقيقات و فناورى، مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

2-2- كميسيون اجتماعي

ماده 51- كميسيون اجتماعى براى انجام وظايف محوله در محدوده امور ادارى و استخدامى، كار، اشتغال، روابط كار و تعاون مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

3-2- كميسيون اقتصادي

ماده 52- كميسيون اقتصادى براى انجام وظايف محوله در محدوده اقتصاد و دارايى، بازرگانى داخلى، بازرگانى خارجى مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

4-2- كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي

ماده 53- كميسيون امنيت ملى و سياست خارجى براى انجام وظايف محوله در محدوده سياست و روابط خارجى، دفاع، اطلاعات و امنيت مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

 

5-2- كميسيون انرژي

ماده 54- كميسيون انرژى براى انجام وظايف محوله درمحدوده نفت، گاز، برق، سدها و نيروگاههاى آبى و برقى، انرژى اتمى و انرژى‏هاى نو مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

6-2- كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات

ماده 55- كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات براى انجام وظايف محوله در محدوده برنامه، بودجه، نظارت برنامه و بودجه و ديوان محاسبات و امور مالى مجلس و آمار و خدمات عمومى فنى مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

تبصره- كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات علاوه بر انجام وظايف تخصصى در ماده (49) واين ماده موظف است نسبت به امور زير اقدام نمايد:

1- نظارت و مراقبت بر اجراى مقررات بودجه و امور مالى مجلس و نحوه هزينه كردن آن

2- رسيدگى به عملكرد بودجه سالانه مجلس و ارائه گزارش آن حداكثر تا پايان شهريورماه سال بعد. اين گزارش جهت اطلاع نمايندگان چاپ مى‏گردد.

3- بازرسى و رسيدگى دقيق و نظارت درمورد كليه اموال و اشياء منقول و غيرمنقول مجلس شوراى اسلامى و ارائه گزارش سالانه جهت چاپ و توزيع بين نمايندگان

7-2- كميسيون بهداشت و درمان

ماده 56- كميسيون بهداشت و درمان براى انجام وظايف محوله در محدوده بهداشت، درمان، امداد، بهزيستى، تأمين اجتماعى و بيمه‏هاى اجتماعى و هلال احمر مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

8-2- كميسيون شوراها و امور داخلي كشور

ماده 57- كميسيون شوراها و امورداخلي كشور براي انجام وظايف محوله در محدوده سياست داخلي، شوراها، امور غيرعمراني شهرداري‌ها و ثبت احوال مطابق ضوابط اين آيين‌نامه تشكيل مي‌شود.

9-2- كميسيون صنايع و معادن

ماده 58- كميسيون صنايع و معادن براى انجام وظايف محوله درمحدوده صنايع، پست، مخابرات، معادن، پتروشيمى، صنايع هوافضا و ارتباطات مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

10-2- كميسيون عمران

ماده 59- كميسيون عمران براى انجام وظايف محوله در محدوده راه و ترابرى، مسكن، عمران شهرى و عمران روستايى و امور عمراني شهرداري‌ها و دهياري‌ها مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

11-2- كميسيون فرهنگي

ماده 60- كميسيون فرهنگى براى انجام وظايف محوله در محدوده فرهنگ و هنر، ارشاد و تبليغات، صدا و سيما و ارتباطات جمعى، تربيت بدنى و جوانان و زنان و خانواده مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

12-2- كميسيون قضائي و حقوقي

ماده 61- كميسيون قضائى و حقوقى براى انجام وظايف محوله درمحدوده قضائى و حقوقى مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

13-2- كميسيون كشاورزي، آب و منابع طبيعي

ماده 62- كميسيون كشاورزى، آب و منابع طبيعى براى انجام وظايف محوله درمحدوده كشاورزى، منابع آب، دام و طيور، شيلات، محيط زيست و هواشناسى مطابق ضوابط اين آيين‏نامه تشكيل مى‏شود.

3- مقررات مشترك كميسيون‌ها

ماده 63- هريك از كميسيون‏هاى تخصصى مجلس موظف است از ميان اعضاى خود كميته و يا كميته‏هاى فرعى متناسب با موضوعات مربوط تشكيل دهد. كميته‏هاى فرعى داراى يك رئيس، يك نائب رئيس و يك دبير خواهند بود كه توسط اعضاى همان كميته انتخاب مى‏گردند. مصوبات كميته‏هاى فرعى بعد از تصويب در كميسيون رسميت خواهد داشت.

ماده 64- پس از انتخاب اعضاى كميسيون‏ها، هر كميسيون به رياست مسن‏ترين عضو و با حضور حداقل دوسوم اعضاي خود منعقد و فوراً يك رئيس، دو نائب‌رئيس، يك سخنگو و دو دبير با رأى مخفى با ورقه با اكثريت نسبى به مدت يك‌سال انتخاب مى‏نمايد.

تبصره- معاونت قوانين موظف است در شروع كار هر دوره مجلس سوابق كارى و ميزان تحصيلات اعضاى هر كميسيون را قبل از انتخاب هيأت رئيسه آن كميسيون دراختيار اعضاء قرار دهد.

ماده 65- مناط اعتبار براى رسميت جلسه كميسيون‏ها حضور حداقل دوسوم اعضاء مى‏باشد. مصوبات كميسيون با اكثريت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود.

ماده 66- هر نماينده هر شش ماه مى‏تواند پس از گذشت شش ماه از آغاز كار هر دوره مجلس از طريق هيأت رئيسه تقاضاى تغيير كميسيون را بنمايد. اين تغيير و انتقال با موافقت اكثريت اعضاي‌كميسيون‏هاى ذى‏ربط انجام مى‏پذيرد.

ماده 67- رئيس مجلس حداقل يك نفر از كارشناسان با تجربه و مناسب مجلس را به‏عنوان دبير در اختيار هر كميسيون قرار مى‏دهد تا نسبت به امور كارشناسى و ادارى مربوطه از قبيل ارتباط با هيأت رئيسه و ادارات مجلس و كميسيون‏ها و تنظيم و توزيع مراسلات، ضبط مذاكرات، بايگانى اوراق و پرونده‏ها، تسريع جريان امور دفترى و تهيه صورتجلسات و ساير امور ادارى اقدام نمايد.

ماده 68- گزارش عملكرد كميسيون‏ها بايد هر ماه يك‌بار به هيأت رئيسه مجلس داده شود تا به نحو مقتضى به اطلاع نمايندگان برسد.

ماده 69- در صورتى كه نمايندگان از طرف كميسيون براى اداى توضيح در زمينه سؤال و يا پيشنهاد خود دعوت شوند موظف به شركت خواهند بود و عدم شركت بدون عذر موجه به منزله انصراف از طرح سؤال و يا پيشنهاد خواهد بود.

ماده 70- تمام اسناد و اوراق مربوط به امورى كه بايد در كميسيون‏ها بررسى شود از طرف هيأت رئيسه به آن كميسيون ارجاع مى‏شود. نمايندگان مى‏توانند آن اسناد را ملاحظه كنند، اسناد مزبور نبايد از كميسيون خارج گردد. اين اسناد به انضمام اسناد مذاكرات و اقدامات جارى كميسيون در محل كميسيون بايگانى و در پايان هر دوره به بايگانى مجلس منتقل مى‏شود.

ماده 71- پس‌ازآنكه مجلس يا كميسيون‌ها (درخصوص‌قوانين‌آزمايشي) درباره طرح يا لايحه‏اى رأى نهائى داد، اسناد و اوراق و صورتجلسات مربوط به‏آن، در معاونت قوانين مجلس بايگانى مى‏شود.

ماده 72- هر نماينده به جز رئيس مجلس، ملزم است عضويت يكى از كميسيون‏هاى تخصصى را بپذيرد و درصورت تمايل مى‏تواند در كميسيون‏هاى ديگر مجلس، با حق اظهارنظر و بدون حق رأى شركت كند.

تبصره 1- عضويت در كميسيون‏هاى تحقيق و تدوين آيين‏نامه داخلى مجلس مانع از عضويت در كميسيون ديگر نخواهد بود.

تبصره 2- چنانچه نمايندگان عضو كميسيون‌هاي خاص در سال سي‌ساعت غيبت اعم از موجه و غيرموجه داشته باشند ادامه عضويت آنها در كميسيون منوط به موافقت اكثريت اعضاي آن كميسيون خاص است. اين رأي‌گيري با ورقه انجام مي‌شود.

مبحث سوم - تشكيلات ادارى و پشتيبانى مجلس

ماده 73- مسؤوليت و اختيار كليه امور اجرائي مجلس اعم از تشكيلاتي، مالي، معاملاتي، اداري، استخدامي، حقوقي، فني، پشتيباني، ارتباطات داخلي و بين‌المللي، حفاظت، حراست و نظاير آن به عهده رئيس مجلس شوراي اسلامي است.

تبصره 1- رئيس مجلس مي‌تواند بخشي از وظايف و اختيارات خود را به معاونين قوانين، نظارت و اجرائي يا مسؤولين ذي‌ربط تفويض نمايد.

تبصره 2- اساسنامه سازمان‌ها، نظام مالي و ساختار تشكيلات مربوط به مجلس شوراي اسلامي به جز امور قانونگذاري و همچنين ضوابط اجرائي و دستورالعمل‌هاي كليه اختيارات موضوع اين ماده به تصويب كميسيون تدوين آيين‌نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي خواهد رسيد.

ماده 74- وظايف ناظران عبارتند از:

1- تنظيم برنامه‏ها و سياست‌هاى مالى، استخدامى، خدماتى، تبليغى و انتظامات مجلس و ارائه آن به رئيس مجلس جهت طى مراحل بعدى

2- نظارت بر عملكرد كليه واحدهاي ساختار تشكيلات اداري مجلس، نحوه اجراى مصوبات هيأت رئيسه و كميسيون تدوين آيين‌نامه داخلي درخصوص تبصره (2) ماده (73)

3- نظارت بر روند تهيه و پيشنهاد بودجه سالانه مجلس و پيگيرى مراحل بعدى آن

4- نظارت بر حفظ اداره و ثبت ابنيه و اموال و مؤسسات مجلس

5- نظارت بر عملكرد مركز پژوهشها، مركز اسناد، كتابخانه و موزه مجلس كه طبق قوانين مربوط به خود تشكيل گرديده‏اند.

6- پيگيرى مشكلات نمايندگان و ارائه راه‏حل مناسب به هيأت رئيسه

7- نظارت بر ساير امور ادارى و مالى و خدماتى مجلس

ماده 75- هيأت رئيسه مي‌تواند در چهارچوب امكانات موجود و بودجه مصوب تشكيلات مناسبي را جهت تدوين، ‌نگارش، ويرايش حقوقي و ادبي طرحها و لوايح ايجاد نمايد. نظرات اين تشكيلات قبل از تصويب نهائي طرح يا لايحه در مجلس، با موافقت كميسيون ذي‌ربط انجام مي‌شود.

ماده 76- در راستاي ايفاي هرچه بهتر وظيفه نمايندگي، همچنين حفظ شأن و منزلت مجلس و جايگاه حقيقي نمايندگان، هيأت رئيسه مي‌تواند به منظور برقراري ارتباط مؤثر (ديداري، شنيداري، مكتوب) نمايندگان با موكلان و نمايندگان دستگاههاي اجرائي و نهادهاي رسمي و غيررسمي در مركز و حوزه انتخابيه با اختصاص فضاي فيزيكي مناسب (دفاتر كار و ملاقات عمومي) هرگونه امكانات سخت‌افزاري و نرم‌افزاري مورد نياز را در شأن نظام جمهوري اسلامي فراهم نمايد. اعتبارات مورد نياز در بودجه سالانه مجلس پيش‌بيني مي‌شود.

فصل دوم- نمايندگان

مبحث اول - مصونيت نمايندگان

ماده 77- بر طبق اصل هشتاد و ششم (86) قانون اساسى نمايندگان مجلس در مقام ايفاى وظايف نمايندگى در اظهارنظر خود كاملاً آزادند و نمى‏توان آنها را به سبب نظراتى كه در مجلس اظهار كرده‏اند يا آرائى كه در مقام ايفاى وظايف خود داده‏اند تعقيب يا توقيف كرد و يا از حقوق اجتماعى محروم نمود.

تبصره- وظايف نمايندگى شامل نطق، بحثهاى داخل دستور، بحثهاى جلسات كميسيون‏ها، اظهارنظراتى كه براى اعمال اصل هشتاد و چهارم (84) قانون اساسى انجام مى‏شود و ساير موارد نظارتى و قانونى است.

ماده 78- چنانچه به تشخيص هيأت رئيسه نماينده‏اى در سخنان خود در جلسه علنى به كسى نسبت ناروا داده و يا هتك حرمت نمايد فرد مزبور مى‏تواند در دفاع از خود، به‏صورت مكتوب به اتهام وارده پاسخ گويد. پاسخ ارسالى درصورتى كه بيش از دو برابر اصل مطلب اظهار شده نبوده و متضمن توهين و افتراء نباشد، در اولين فرصت در جلسه علنى قرائت خواهد شد.

ماده 79- اگر در جلسه رسمي ضمن نطق يا مذاكره صريحاً يا تلويحاً نسبت سوئى به يكى از نمايندگان داده شود يا عقيده و اظهار او را بر خلاف جلوه دهند و نماينده مذكور براى رد آن نسبت به رفع اشتباه در همان جلسه يا در جلسه بعد اجازه نطق بخواهد بدون رعايت نوبت تا پنج‌دقيقه اجازه نطق داده مى‏شود.

مبحث دوم - تعهدات نمايندگان

ماده 80- نمايندگان براساس مسؤوليت نمايندگى، متعهد و ملتزم به حفظ حيثيات مجلس و نمايندگان و رعايت نظم و نوبت و اجراي آيين‏نامه داخلى مى‏باشند. در مواردى‏كه نماينده‏اى رعايت تعهدات فوق را ننمايد اقدامات ذيل به‏ترتيب از طرف رئيس به‏عمل خواهد آمد:

1- تذكر شفاهى در جلسه علنى

2- اخطار در جلسه علنى

3- احضار و توبيخ متخلف در جلسه هيأت رئيسه

ماده 81- رئيس جلسه نسبت به نمايندگانى كه از موضوع مذاكره خارج مى‏شوند و يا بدون اجازه صحبت مى‏كنند وهمچنين نسبت به نمايندگانى كه
به واسطه عدم رعايت آيين‏نامه داخلى يا به انحاء ديگر رعايت نظامات مجلس را نمى‏نمايند تذكر مى‏دهد.

ماده 82- درصورتى كه رئيس به يكى از نمايندگان دوبار تذكر داد و نماينده مجدداً از حدود نظم خارج گرديد، رئيس به او اخطار مى‏كند.

ماده 83- توبيخ كه سبب درج در پرونده و گزارش در مجلس مى‏شود در موارد ذيل اجراء مى‏گردد:

1- درصورتى كه نماينده‏اى پس از اخطار در همان جلسه از حدود نظم خارج شود.

2- درصورتى كه نماينده‏اى ظرف يك‌ماه چهار مرتبه در جلسات متوالى يا شش مرتبه در مجموع مورد تذكر واقع شده باشد.

3- كسانى كه بيش از سه جلسه متوالى يا در مجموع پنج جلسه در يك‌ماه تأخير غيرمجاز داشته باشند.

مبحث سوم - حقوق نمايندگان

ماده 84- بودجه سالانه مجلس به پيشنهاد هيأت رئيسه پس از مشورت با كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات و در موعد مقرر براي دولت ارسال مي‌شود تا با رعايت اصل پنجاه و دوم (52) قانون اساسي در بودجه سالانه كل كشور درج شود.

تبصره- مقرري و هزينه‌هاي نمايندگي درهرسال در جلسه مشترك هيأت رئيسه با كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس شوراي اسلامي با رعايت مقررات مالي مجلس به تصويب مي‌رسد. نمايندگان مجلس مي‌توانند حقوق و مزاياي خود را از مجلس دريافت ‌نمايند. قبل از تصميم مجدد در هر دوره
به صورت علي‌الحساب مطابق مصوبه دوره قبل عمل مي‌شود.

مبحث چهارم - مأموريت‌ها

ماده 85- مأموريت‌هاى رسمى فردى و جمعى نمايندگان براى شركت در سمينارها، اجلاس‌ها و بازديدهاى فنى و تخصصى در داخل  و يا خارج از كشور با تصويب كميسيون ذى‏ربط و تأييد هيأت رئيسه انجام خواهد شد. نتايج حاصل از مأموريت به آن كميسيون و هيأت رئيسه مجلس تسليم مى‏گردد.

مبحث پنجم - تعطيلات و مرخصي‌ها

ماده 86- تعطيلات تابستانى مجلس در هر سال سى روز است كه زمان آن با تشخيص مجلس تعيين مى‏شود. هيأت رئيسه مى‏تواند در تنظيم برنامه جلسات علنى و كميسيون‏ها به‏گونه‏اى عمل كند كه نمايندگان در هر ماه يك هفته كارى هم براى رسيدگى به وظايف نمايندگى فرصت داشته باشند.

تبصره- در صورت ضرورت، رئيس مجلس مى‏تواند با تقاضاى حداقل پنجاه نفر از نمايندگان و يا درخواست دولت، با ذكر دليل، در اوقات تعطيل، مجلس را به‌طور فوق‏العاده دعوت به انعقاد نمايد.

ماده 87- نمايندگان يك‌ماه در هر سال حق استفاده از مرخصى با حقوق را دارند. استفاده از مرخصى ضرورى بدون حقوق نيز، با موافقت هيأت رئيسه، حداكثر يك ماه در سال خواهد بود و درصورت عدم استفاده مى‏توانند در سالهاى بعد استفاده نمايند.

ماده 88- اجازه مرخصى تمام مدت يك جلسه يا قسمتى از جلسات مجلس با موافقت هيأت رئيسه مجلس و در كميسيون‏ها و شعب با رؤساى كميسيون‏ها و شعب خواهد بود.

ماده 89- هيچ‌يك از نمايندگان قبل از تحصيل مرخصى نمى‏تواند غيبت نمايد مگر با عذر موجه از قبيل بيمارى يا حوادث غيرمترقبه

 

مبحث ششم - غيبت نمايندگان

ماده 90- نماينده‏اى كه بيش از يكصد ساعت متوالى يا دويست و پنجاه ساعت غيرمتوالى از اوقات رسمى جلسات مجلس و كميسيون را بدون عذر موجه در يكسال غيبت نمايد، مستعفى شناخته خواهد شد. همچنين نماينده‏اى كه به‏علت ناتوانى جسمى و يا بيمارى بيش از چهار ماه در يكسال غيبت موجه داشته باشد بنا به درخواست سى نفر از نمايندگان و تصويب دوسوم نمايندگان حاضر مبنى بر عجز وى از ايفاى وظايف نمايندگى، سمت نمايندگى خود را از دست مي‌دهد.

تبصره 1- تا يك هفته پس از اعلام رسمى مستعفى شناخته شدن نماينده، درصورتى كه خود وى يا نماينده ديگرى به غيرموجه بودن غيبت اعتراض كند و آن را تسليم هيأت رئيسه نمايد، اين اعتراض در اولين فرصت در مجلس مطرح مى‏شود و پس از صحبت حداكثر دو مخالف و دو موافق (هريك به مدت پانزده دقيقه) در صورتى كه مجلس به موجه بودن غيبت نماينده مورد بحث رأى داد، غيبت موجه شناخته خواهد شد.

يك نفر از هيأت رئيسه به‏عنوان موافق و نماينده مورد بحث به‏عنوان مخالف براى صحبت، حق تقدم خواهند داشت.

تبصره 2- درصورتى كه نماينده مستعفى شناخته شده به غيرموجه بودن غيبت خود اعتراض كرده باشد ولى در موقع طرح نتواند و يا نخواهد در مجلس حضور يابد، مى‏تواند لايحه دفاعيه خود رابراى طرح در مجلس حداكثر تا موقع طرح، تحويل مجلس نمايد. در اين صورت اين لايحه با حق تقدم در فرصت مقرر براى صحبت مخالفان توسط يكى از دبيران قرائت خواهد شد. مدت قرائت لايحه حداكثر نيم ساعت خواهد بود.

ماده 91- به غيبت و تأخير غيرموجه حقوق تعلق نمى‏گيرد.

ماده 92- محاسبه ساعات غيبت در كميسيون‏ها با رؤساى كميسيون‏ها و در جلسات رسمى مجلس با هيأت رئيسه مى‏باشد و در هر دو صورت، اعلان رسمى غيبت با هيأت رئيسه مجلس خواهد بود. هيأت رئيسه موظف است غيبت و تأخير غيرموجه نمايندگان در كميسيون‏ها را هر ماه به اطلاع نمايندگان برساند.

ماده 93- غيبت، تأخير غيرموجه نمايندگان پيش از پايان جلسه مجلس اعلان و درصورت مذاكرات مجلس ثبت خواهد شد.

تبصره- غيبت غيرموجه از دو جلسه كميسيون در حكم غيبت از يك جلسه رسمى مجلس مى‏باشد.

 

مبحث هفتم - استعفاي نماينده و نحوه بررسى آن

ماده 94- هر نماينده كه اعتبارنامه او به تصويب رسيده است مى‏تواند از مقام نمايندگى استعفاء دهد. پذيرش استعفاء موكول به تصويب مجلس است.

ماده 95- نماينده تقاضاى استعفاي مدلّل خود را به عنوان رئيس مجلس مى‏نويسد و رئيس مجلس آن را در اولين جلسه علنى و بدون قرائت متن، اعلام و در دستور كار هفته بعد مى‏گذارد. نماينده مى‏تواند قبل از شروع بررسى در مجلس تقاضاى استعفاي خويش را مسترد دارد.

ماده 96- بررسى تقاضاى استعفاء بدين ترتيب خواهد بود كه ابتداء تقاضاى استعفاء قرائت شده و سپس شخص متقاضى استعفاء يا نماينده ديگرى به تعيين او تقاضاى دفاع خواهد نمود. مدت قرائت تقاضاى استعفاء و توضيح نماينده متقاضى استعفاء حداكثر نيم ساعت است. مخالف يا مخالفين نيز حداكثر نيم ساعت مى‏توانند صحبت كنند و پس از آن رأى‏گيرى به عمل مى‏آيد. در صورت تصويب تقاضاى استعفاء مراتب از طريق رئيس مجلس به وزارت كشور اعلام مى‏شود تا طبق قانون انتخابات اقدام نمايد.

تبصره- هرگاه نماينده متقاضى استعفاء براى طرح تقاضاى استعفاى خود در مجلس حاضر نشود و كسى را هم براى دفاع از خود تعيين ننمايد متن تقاضاى استعفاء قرائت و در صورت وجود مخالف حداكثر به مدت پانزده دقيقه صحبت خواهد كرد و سپس رأى‏گيرى به عمل مى‏آيد.

ماده 97- هرگاه تقاضاى استعفاي تعدادى از نمايندگان به نحوى باشد كه مانع از تشكيل جلسه رسمى گردد قابل طرح در مجلس نيست.

 

فصل سوم - گردش كار مجلس

مبحث اول - جلسات مجلس

ماده 98- انعقاد رسمى جلسات و اعتبار أخذ رأى منوط به حضور حداقل دوسوم مجموع نمايندگان مى‏باشد.

تبصره 1- براى ادامه مذاكراتى كه منجر به اتخاذ تصميم و يا أخذ رأى نمى‏شود حضور حداقل نصف نمايندگان كافى است.

تبصره 2- جلسات رسمى با تلاوت آياتى چند از قرآن مجيد به تشخيص هيأت رئيسه كه حتى‏الامكان متناسب با جلسه آن روز باشد آغاز خواهد شد.

ماده 99- نمايندگان بايد در روزى كه قبلاً براى تشكيل جلسه رسمى معين مى‏شود در مجلس حاضر شوند. درصورت تأخير بدون عذر موجه از طرف هيأت رئيسه توبيخ خواهند شد. همچنين، هريك از نمايندگان كه در موقع أخذ رأى با اعلام قبلى رئيس مجلس مبنى بر منع خروج از جلسه بدون عذر موجه خارج شود، مستحق توبيخ خواهد بود و در صورت تكرار تأخير وغيبت، مقررات آيين‏نامه ازطرف هيأت‌رئيسه درباره او اجراء خواهد شد. اسامى نمايندگانى كه سه بار غيبت غيرموجه در يك ماه داشته باشند در روزنامه‏ها درج خواهد شد.

ماده 100- تشخيص عده حضار با استفاده از تابلو است كه در اول هر جلسه و قبل از أخذ آراء به وسيله رئيس جلسه بايد اعلام شود.

تبصره- در صورتى كه تابلو خراب شود، حداكثر تا پايان همان جلسه تشخيص عده حاضر با دبيران خواهد بود و هيأت رئيسه موظف است قبل از انعقاد جلسه بعد به تعمير و اصلاح تابلو اقدام نمايد.

ماده 101- حداكثر مدت براى هر جلسه رسمى چهار ساعت است كه يكسره و يا با فاصله تنفس مى‏باشد، مگر در موارد ضرورى كه به تشخيص رئيس و تصويب مجلس خواهد رسيد. غايبين بعد از تنفس نيز مشمول مقررات مربوط به غيبت و تأخير خواهند بود.

تبصره 1- وقت دستور جلسات رسمى مجلس چنان تنظيم خواهد شد كه جز در موارد اضطرارى با اول وقت اداى نماز برخورد نداشته باشد.

تبصره 2- مجلس براي رسيدگي به طرحها و لوايحي كه در شش‌جلسه به اتمام نرسد از جلسه هفتم همه‌روزه به‌جز روزهاي تعطيل تشكيل مي‌شود و افزايش ساعت هر جلسه با رأي مجلس است.

ماده 102- اعضاى هيأت رئيسه مجلس بايد در ساعتى كه قبلاً براى تشكيل جلسات تعيين مى‏شود، حاضر شوند و در صورت تأخير يا غيبت بدون عذر موجه با تشخيص رئيس برطبق اين آيين‏نامه جريمه مى‏شوند.

ماده 103- تشكيل جلسات و رعايت ترتيب مذاكرات و اجراى آيين‏نامه و حفظ نظم جلسه طبق اين آيين‏نامه به عهده رئيس جلسه است.

ماده 104- دستور هفتگى مجلس بايد به ترتيب وصول طرحها و لوايح از كميسيون‏ها توسط هيأت رئيسه مجلس تهيه و پس از چاپ و توزيع بر تابلو مخصوص نصب شود. رعايت ترتيب مذكور الزامى است. طرحها و لوايحى كه داراى اولويت باشند ممكن است بنا به تقاضاى دولت و يا پانزده نفر از نمايندگان و با موافقت هيأت رئيسه خارج از ترتيب وصول، در دستور هفتگى مجلس قرارگيرد. درصورتي‌كه پنجاه نفر از نمايندگان براي طرح يا لايحه‌اي تقاضاي اولويت كنند هيأت رئيسه موظف است آن را در دستور هفتگي مجلس قرار دهد.

تبصره 1- حداقل پنجاه نفر از نمايندگان مي‌توانند از رئيس جلسه مجلس تقاضا نمايند گزارش چاپ شده كميسيون خارج از نوبت در دستور كار جلسه علني قرار گيرد و رئيس درخواست متقاضيان را پس از صحبت يكي از متقاضيان و يك مخالف و يك موافق هركدام به مدت پنج دقيقه، به رأي مي‌گذارد. درصورت تصويب، رسيدگي به گزارش مورد تقاضا در همان جلسه يا جلسه بعد شروع مي‌شود و با اعمال مجدد اين تبصره نمي‌توان آن را متوقف نمود.

تبصره 2- گزارش‌هاي تحقيق و تفحص، تفريغ بودجه و كميسيون‌ها به‌جز گزارش طرحها و لوايح، خارج از نوبت در دستور كار مجلس قرار مي‌گيرد. اين گزارش‌ها بايد حداقل چهل و هشت ساعت قبل از طرح در مجلس چاپ و در اختيار نمايندگان قرار گيرد وخلاصه آن حداكثر به مدت نيم‌ساعت درجلسه قرائت و متن كامل گزارش در مشروح مذاكرات چاپ ‌شود.

تبصره 3- هيأت رئيسه مي‌تواند تمام يا بخشي از گزارش‌هاي واصله از دستگاهها و سازمان‌هايي كه طبق قانون موظف به ارائه گزارش به مجلس شوراي اسلامي هستند را جهت قرائت در دستور كار جلسه علني قرار دهد و گزارش كامل آن را به كميسيون‌هاي ذي‌ربط ارجاع نمايد.

تبصره 4- كليه گزارش‌هايي كه در جلسه علني مطرح مي‌شود بايد حداقل بيست و چهار ساعت قبل از طرح، تكثير و بين نمايندگان توزيع شود مگر مواردي كه در اين آيين‌نامه به صراحت براي آن زمان ديگري تعيين شده باشد.

ماده 105- گزارش نهائى كميسيون اصل نودم (90) قانون اساسى پس از ارائه به هيأت رئيسه مجلس، درصورتى كه مربوط به عموم باشد، بدون رعايت نوبت در دستور كار قرار مى‏گيرد  و در اولين جلسه علنى قرائت خواهد شد.

ماده 106- در صورت اضطرار كه رعايت امنيت كشور ايجاب كند، به تقاضاى كتبى رئيس جمهور يا يكى از وزرا يا ده نفر از نمايندگان، جلسه غيرعلنى تشكيل مى‏شود. در اين صورت، تقاضاكنندگان ادله خويش را مبنى بر وجود شرايط اضطرار و اقتضاى امنيت كشور و در نتيجه لزوم برگزارى غيرعلنى جلسه رسمى مجلس، حداكثر تا مدت پانزده دقيقه، متوالياً و يا متناوباً در دو نوبت، ارائه و سپس يك نفر به‏عنوان مخالف حداكثر تا پانزده دقيقه صحبت مى‏كند، در صورت تصويب دوسوم حاضران، كار رسيدگى در جلسه غيرعلنى ادامه مى‏يابد، در غيراين صورت، جلسه به حالت علنى بازگشته و به روال عادى عمل خواهد كرد.

تبصره 1- مصوبات جلسه غيرعلنى در صورتى معتبر است كه با حضور شوراى نگهبان به‏تصويب سه‏چهارم مجموع نمايندگان برسد.

تبصره 2- تشخيص رفع شرايط اضطرارى براى انتشار مذاكرات و مصوبات جلسات غيرعلنى براى اطلاع عموم با مجلس است كه با پيشنهاد حداقل ده نفر از نمايندگان و مذاكره به نحو مقرر در همين ماده، در جلسه غيرعلنى و تصويب اكثريت حاضرين در مجلس عملى مى‏گردد.

ماده 107- رئيس هر جلسه قبل از ختم هر جلسه، روز و ساعت تشكيل و دستور جلسه بعد را اعلام مى‏كند كه در صورت مذاكرات درج شود، مگر در موارد اضطرارى (به‏تشخيص هيأت رئيسه) كه حداقل بيست و چهار ساعت قبل از تشكيل جلسه، بايد به‌طور رسمى اعلام شود.

ماده 108- در صورتى كه در مجلس بى‏نظمى و تشنج به وجود آيد كه مانع ادامه كار مجلس باشد و رئيس نتواند از آن جلوگيرى كند، در جاى خود قيام مى‏نمايد. هرگاه برخاستن رئيس موجب آرامش نشود جلسه را به مدت پانزده دقيقه به عنوان تنفس تعطيل مى‏كند و نمايندگان از جلسه خارج مى‏شوند و پس از انقضاى پانزده دقيقه مجدداً جلسه تشكيل مى‏شود. هرگاه بى‏نظمى و تشنج تجديد شود رئيس، جلسه را ختم و آن را به روز ديگرى موكول مى‏نمايد.

مبحث دوم - نطقها و مذاكرات

اول - نطقها

ماده 109- در هر جلسه رسمى به‌جز جلسات بررسى لوايح برنامه توسعه، بودجه سالانه و استيضاح يا رأى اعتماد به وزيران، سه‌‏نفر از نمايندگان مى‏توانند به نوبت و طبق فهرستى كه از قبل به قيد قرعه توسط هيأت رئيسه تنظيم شده است، حداكثر به مدت هفت‌‌‌دقيقه نطق نمايند. همچنين دو‏نفر از نمايندگانى كه در آن جلسه نوبت نطق نداشته باشند به جهت مسائل ضروري مي‌توانند يك ساعت قبل از شروع جلسه در لوح مخصوص يا دستگاه الكترونيكي ثبت‏نام كرده وحداكثر به مدت پنج‌‌دقيقه نطق نمايند. درصورتى كه بيش از دو نفر از نمايندگان متقاضى اين نطق باشند، هيأت رئيسه به قيد قرعه به دو‏نفر وقت خواهد داد.

هيچ يك از نمايندگان نمى‏توانند در مدت دوماه بيش از يك بار نطق پنج‌‌دقيقه‌اي نمايند.

نماينده حق واگذاري تمام وقت خود را به نماينده ديگر دارد.

ماده 110- در هر جلسه، قبل از ورود در دستور، رئيس مى‏تواند در مورد گزارش حوادث مهم و مسائل فورى روز مطالبى را كه آگاهى مجلس از آن ضرورى باشد به اطلاع نمايندگان برساند. حداكثر مدت براى اين مطالب پانزده دقيقه خواهد بود.

تبصره- رؤساي قواي مجريه و قضائيه مي‌توانند خارج از موضوع دستور جلسه در صحن علني مجلس نطق نمايند. اين نطق پس از وصول تقاضاي آنان و اعلام موضوع نطق به رئيس مجلس پس از موافقت هيأت رئيسه در اولين فرصت انجام مي‌شود. ساعت و مدت نطق قبل از شروع جلسه بايد به اطلاع نمايندگان برسد.

ماده 111- درصورتى كه نمايندگان لازم بدانند بنا به پيشنهاد رئيس مجلس و يا پانزده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس شوراى اسلامى، وزرا مكلف به حضور در مجلس مى‏باشند و هرگاه تقاضا كنند و مطلبى داشته باشند، مطالب آنان استماع مى‏شود.

تبصره 1- هيأت رئيسه مجلس مي‌تواند تمام يا بخشي از يك جلسه مجلس را براي رسيدگي به امور مهم و اساسي كشور اختصاص دهد.

تبصره 2- دستور اين جلسات و چگونگي اداره آن توسط هيأت رئيسه تعيين خواهد شد.

ماده 112- ترتيب و مدت نطق بدين شرح است:

الف- مدت نطق در جلسه علنى به‏شرح زير خواهد بود:

1- براى استيضاح يك وزير دو ساعت و براى استيضاح دولت يا بيش از يك وزير چهار ساعت. استيضاح كنندگان مى‏توانند از بين خود يك يا چند نفر را براى بحث در موضوع استيضاح معرفى نمايند، ولى در هرحال مجموع نطقهاى استيضاح كنندگان نبايد از مدت فوق تجاوز نمايد.

2- درمورد كليات هر طرح يا لايحه، ابتداء سخنگوي كميسيون اصلي حداكثر پنج‌دقيقه گزارش مى‏دهد، پس از آن حداكثر سه‌نفر مخالف و سه‌نفر موافق به ترتيب يك نفر مخالف و يك نفر موافق وسپس نماينده دولت و پس از آن سخنگوي كميسيون هركدام حداكثر پنج دقيقه صحبت مى‏كنند.

تبصره 1- درمورد طرحها و لوايح مهم يا مفصل با پيشنهاد رئيس‌جلسه يا بيست و پنج نفر از نمايندگان و رأى اكثريت مطلق نمايندگان حاضر، مى‏توان تعداد و يا وقت مخالف و موافق و وقت نماينده دولت و سخنگوي كميسيون را حداكثر تا دو‌برابر افزايش داد.

تبصره 2- در بررسي كليات طرحهاى دو يا سه فوريتى و طرحهايى كه كميسيون اصلى در موعد مقرر گزارش نداده است يكى از طراحان مى‏تواند به جاى سخنگو در ابتداء و انتهاى رسيدگى در مجلس صحبت كند.

3- براى موارد ذيل هر يك پنج دقيقه:

- دفاع دربرابر توهين و تحريف نطق

- مخالفت و موافقت نسبت به هريك از مواد طرحها و لوايح

- توضيح پيشنهاد اصلاحى نسبت به مواد طرحها و لوايح اعم از فردى و جمعى

- توضيح نماينده دولت و سخنگوي كميسيون در مورد پيشنهادها

- توضيح پيشنهاد فوريت و يا سلب فوريت و مخالفت با آن

- پيشنهاد مسكوت ماندن طرح و يا لايحه و مخالفت با آن

- پيشنهاد تنفس

- پيشنهاد أخذ رأى مخفى

- تذكر آيين‏نامه‏اى و يا اخطار قانون اساسى

- پيشنهاد انواع رأى در مورد استيضاح

4- براي تذكر آيين‌نامه‌اي و يا اخطار قانون اساسي حداكثر سه دقيقه

ب- در تمام موارد مذكور در بند (الف)، در صورتى كه ضرورت اقتضاء كند ممكن است استثنائاً بدون مذاكره و با پيشنهاد رئيس يا ده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس، مدت نطق و شور اضافه شود.

ج- در كليات لايحه بودجه سالانه كل كشور پس از نطق رئيس جمهور، سخنگوي كميسيون گزارش خود را ارائه مي‌دهد سپس حداكثر ده‌نفر از نمايندگان به‌عنوان مخالف گزارش كميسيون و ده‌نفر به‌عنوان موافق گزارش كميسيون به ترتيب يك نفر مخالف و يك نفر موافق هركدام حداكثر ده دقيقه صحبت مي‌كنند. پس از آن نماينده دولت به مدت بيست‌دقيقه و در پايان، سخنگوي كميسيون صحبت مي‌كند. مجموع زمان صحبت سخنگوي كميسيون سي‌دقيقه خواهد بود.

تبصره- در كليات متمم و يك يا چند دوازدهم بودجه، اظهارات به ميزان نصف مدتهاى مقرر در بند فوق است.

د- مدت نطق براى مسائل مهم مربوط به سياست خارجى از قبيل عهدنامه‏ها و مقاوله‏نامه‏ها و موافقتنامه‏هاى بين‏المللى حداكثر سه ساعت و براى هر ناطق حداكثر پانزده دقيقه خواهد بود.

ه‍- پيش از أخذ رأى براى انتخاب حقوقدانان شوراى نگهبان و همچنين رئيس و دادستان ديوان محاسبات، هر نامزد مي‌تواند حداكثر ده‌‌دقيقه در جلسه علنى مجلس مشخصات، سوابق كاري، تحصيلات و برنامه‏هاى خود را به اطلاع نمايندگان برساند.

تبصره- در كليه مواردى كه در اين آيين‏نامه، نمايندگان مى‏توانند به‏عنوان موافق يا مخالف صحبت كنند رعايت ترتيب ثبت‏نام و يا درخواست صحبت الزامى است. درمواردى كه قبل از تشكيل جلسه علني متقاضيان صحبت يا نطق در لوح يا دستگاه الكترونيكي بيش از تعداد تعيين شده در اين آيين‏نامه باشد يكى از اعضاي هيأت رئيسه موظف است به قيد قرعه از بين افرادى كه در موعد مقرر ثبت‏نام كرده‏اند افراد مورد نياز را تعيين نمايد. افراد تعيين‌شده، حق واگذارى نوبت خود به نماينده ديگر را خواهند داشت.

ماده 113- ناطق نبايد از موضوع موردبحث خارج شود. هرگاه رئيس تشخيص دهد كه ناطق از موضوع خارج شده و در ضمن يك نطق، دو نوبت به وى تذكر خروج از موضوع را بدهد و باز ادامه دهد، دفعه سوم مى‏تواند وى را از ادامه نطق در آن موضوع در تمام جلسه منع نمايد، مگر اين‏كه مجلس ادامه صحبت را تأييد كند.

ماده 114- قطع كلام ناطق و عدم مراعات سكوت از طرف نمايندگان و هرگونه تهمت و توهين و ايرادگيري‌هاى شخصى و حركات و تظاهراتى كه موجب بى‏نظمى مجلس باشد ممنوع است و مرتكب مشمول مجازات‌هاى مندرج در اين آيين‏نامه خواهد گرديد. رئيس جلسه مسؤول جلوگيرى از اين تخلفات است.

دوم - مذاكرات

ماده 115- موضوعاتى كه طبق دستور در مجلس مطرح مى‏شود بايد يك‏ساعت قبل از موقع انعقاد جلسه در ورقه مخصوصى كه خارج از جلسه نصب مى‏گردد يا دستگاه الكترونيك، ثبت شود تا مخالف و موافق، در صورت تمايل، با تفكيك كليات و هريك از مواد، در آن ورقه يا دستگاه الكترونيك در ستون مخصوص، شخصاً ثبت نام نمايند. حق تقدم نطق با كسانى است كه ثبت‌نام كرده باشند كه در اين صورت، يك مخالف و يك موافق به ترتيب نطق خواهند كرد. درصورتى كه مخالف يا موافقى ثبت‌نام نكرده باشد، نمايندگان مخالف و موافق در مجلس مى‏توانند كتباً نوبت بگيرند و به تناوب صحبت كنند. اگر هيچ موافقى وجود نداشته باشد، مخالفان مى‏توانند به نوبت صحبت كنند و اگر مخالفى موجود نباشد غير از نماينده دولت و يا سخنگو به‏عنوان موافق كسى صحبت نخواهد كرد.

تبصره- درصورتى كه موضوعى در دستور كار مجلس قرار گيرد و به دلايلى مطرح نشود و همان موضوع در جلسه بعد مجلس مطرح شود ثبت نام مخالف و موافق اوليه معتبر است.

ماده 116- مذاكرات كامل هر جلسه همراه با مصوبات ضبط و ثبت و حداكثر چهل و هشت ساعت پس از آن، بين نمايندگان توزيع مى‏شود. نماينده‏اى كه در صورت مشروح مذاكرات مطلبى برخلاف اظهارات او ثبت شده باشد، به‌طور اختصار مى‏تواند فقط نسبت به همان مورد در جلسه رسمى تذكر دهد و بعداً اصلاح آن قسمت از مذاكرات، در مجموعه مذاكرات مجلس درج مى‏شود. صورت مذاكرات جلسات بايد به امضاى رئيس يا نائب‏رئيس مجلس كه آن جلسه را اداره نموده است برسد.

ماده 117- هرگاه هنگام بحث درباره طرحها و لوايح، رئيس جمهور و معاونان او، وزيران و معاونان آنان و همچنين سخنگويان كميسيون‏هاى مربوطه لازم بدانند در موضوع مورد بحث با رعايت مواد طرح شده صحبت كنند، برابر ضوابط و مدت تعيين شده در آيين‏نامه به آنان اجازه داده خواهد شد.

ماده 118- نمايندگان مى‏توانند درباره مسائل مهم مملكتى يا بين‏المللى يا مناسبت‌هاى خاص بيانيه صادر نموده و به رئيس جلسه تحويل نمايند. چنانچه بيانيه صادره به امضاي حداقل بيش از نصف مجموع نمايندگان برسد متن آن بدون ذكر اسامى نمايندگان در پايان جلسه علنى مجلس قرائت و طى نامه رسمى به مراجع ذى‏ربط ارسال خواهد شد و اسامى نمايندگان امضاءكننده بيانيه در مشروح مذاكرات چاپ مى‏شود.

تبصره- توزيع هرگونه نامه، گزارش، بروشور و امثال آن در صحن مجلس طبق دستورالعملى خواهد بود كه توسط هيأت رئيسه تصويب و به ‏اطلاع نمايندگان خواهد رسيد.

مبحث سوم - آراء

اول - كميت آراء

ماده 119- مصوبات مجلس در جلسه رسمي و با رأي موافق اكثريت مطلق حاضران كه بيش از نصف نمايندگان حاضر است، معتبر مي‌باشد مگر در مواردي كه در قانون اساسي يا اين آيين‌نامه نصاب ديگري تعيين شده باشد.

ماده 120- كليه انتخاباتى كه در مجلس و كميسيون‏ها و شعب به عمل مى‏آيد، اعم از اينكه فردى يا جمعى باشد به استثناي انتخاب رئيس، كه با اكثريت مطلق عده حاضر انتخاب مى‏شود و موارد ديگرى كه در اين آيين‏نامه حد و نصاب ديگرى براى آن تعيين شده است با رأى اكثريت نسبى است و در صورت تساوى آراء، به تعداد مورد نياز از منتخبين به حكم قرعه تعيين مى‏شود. اسامى كليه نامزدها با تعداد آراء آنان توسط رئيس جلسه اعلام مى‏شود.

ماده 121- نصاب رأى‏گيرى در مجلس، كميسيون، كميته و شعبه در موارد مختلف به‏شرح زير مي‌باشد:

الف ـ اكثريت چهار پنجم مجموع نمايندگان:

- اصلاحات جزئى خطوط مرزى كشور (اصل هفتاد و هشتم (78) قانون اساسى)

ب ـ اكثريت سه چهارم مجموع نمايندگان:

1- توقف انتخابات و ادامه كار مجلس سابق در زمان جنگ و اشغال نظامى (اصل شصت وهشتم (68) قانون اساسى)

2- مصوبات جلسه رسمى غيرعلنى (اصل شصت ونهم (69) قانون اساسى)

ج ـ اكثريت دو سوم مجموع نمايندگان:

1- تصويب درخواست مراجعه به آراء عمومى (اصل پنجاه و نهم (59) قانون اساسى)

2- تصويب عدم كفايت رئيس جمهور (اصل هشتادونهم (89) قانون اساسى)

3- تصويب تقاضاى سه فوريت طرحها و لوايح

د - اكثريت دو سوم نمايندگان حاضر:

1- تصويب آيين‏نامه داخلى مجلس و تفسير آن

2- تصويب تشكيل‌جلسه رسمى غيرعلنى مجلس با رعايت ماده (106) اين آيين‌نامه

3- تصويب تقاضاى دوفوريت طرحها و لوايح

4- تصويب موضوع اصل هفتاد و نهم (79) قانون اساسي

5- اصلاح قانون برنامه توسعه درضمن لايحه بودجه و ساير طرحها و لوايح

ه‍- اكثريت مطلق نمايندگان حاضر:

1- انتخاب رئيس مجلس (مرحله اول)

2- انتخاب رئيس و دادستان ديوان محاسبات كشور

3- رأى اعتماد به وزيران

4- رأى عدم اعتماد به وزيران

5- تصويب طرحها و لوايح و تفسير قوانين

6- تصويب انجام تحقيق و تفحص

7- تصويب تقاضاى يك فوريت طرحها و لوايح

8- تغيير دستور هفتگي مجلس

9- رأي به وارد بودن سؤال نمايندگان از وزير

10- تصويب موضوعات اصول (هفتادوهفتم) (77) ،(هشتادم) (80)، (هشتادودوم) (82) و (هشتادوسوم) (83) قانون اساسى

11- تصويب وضع قوانين آزمايشى و تصويب دائمى اساسنامه سازمان‌ها توسط كميسيون‌هاى مجلس و دولت طبق اصل هشتادوپنجم (85) قانون اساسى

12- تعيين تعداد اعضاي كميته‌ها در كميسيون‌ها

13- تصويب اعتبارنامه نمايندگاني كه پرونده آنان به كميسيون تحقيق ارجاع شده است.

14- حذف مواد، تبصره‌ها و بندها از گزارش كميسيون‌ها در جلسه علني

15- تصويب افزايش تعداد مخالف و موافق يا وقت مذاكرات طرحها و لوايح مهم موضوع تبصره (1) ماده (112)

16- ساير مواردى كه در اين آيين‏نامه و ساير قوانين براى آنها كلمات«تصويب» يا «موافقت مجلس» آورده شده و در اين آيين‌نامه نصاب آن مشخص نشده است.

و - اكثريت نسبى با حداقل رأي بيش از يك سوم نمايندگان حاضر:

1- انتخاب اعضاي هيأت رئيسه شعبه

2- انتخاب نمايندگان جهت عضويت در كميسيون تلفيق، مشترك و هيأت تحقيق و تفحص

3- انتخاب اعضاي كميسيون‌تخصصي، ‌تحقيق و تدوين آيين‏نامه داخلى در شعبه

4- تصويب تغيير كميسيون نمايندگان

5- انتخاب اعضاي كميسيون ويژه در مجلس

ز - اكثريت نسبى:

1- انتخاب رئيس‌مجلس(مرحله دوم) و ساير اعضاي هيأت رئيسه مجلس

2- انتخاب اعضاي حقوقدان شوراي نگهبان

3- انتخاب رئيس و اعضاي هيأت رئيسه كميسيون و كميته

4- انتخاب نمايندگان جهت نظارت در مجامع، شوراها و سازمان‌ها

5- انتخاب اعضاي كميته‌هاي هر كميسيون

6- انتخاب ده‌نفر از نمايندگان در اجراي اصل‌يكصد و هفتاد و هفتم (177) قانون اساسي

تبصره- نصاب رأي براي نسخ، حذف، لغو و اصلاح قوانين، نصاب تصويب آن است مگر مواردي كه در اين آيين‌نامه به صراحت نصاب ديگري تعيين شده باشد.

دوم - كيفيت آراء

ماده 122- رأى‏گيرى در مجلس به يكى از روشهاى ذيل انجام مى‏گيرد:

1- با دستگاه الكترونيكى

2- علنى با ورقه

3- مخفى با ورقه

4- قيام و قعود

تبصره- قبل از شروع رأي‌گيري بايد متن يا موضوع مورد بحث براي نمايندگان قرائت و يا اعلام و بلافاصله رأي‌گيري انجام شود. درصورتي‌كه متن اعلام شود و نياز به قرائت نباشد بايد متن رأي‌گيري شده در پاورقي مشروح مذاكرات به‌طور كامل آورده شود.

رئيس جلسه موظف است با اعلام شروع رأي‌گيري از انجام اخطار، تذكر، نطق يا توضيح جلوگيري كند و پس از حداقل ده ثانيه نتيجه رأي‌گيري را اعلام نمايد.

ماده 123- هيأت رئيسه مجلس موظف است مجلس را به وسايل پيشرفته الكترونيكى مجهز نمايد تا شمارش عده حاضران در مجلس و اعلام رأى مخالف، موافق و ممتنع با وسايل مذكور ممكن و ميسر گردد و نتيجه آراء را در معرض ديد نمايندگان قرار دهد. در موارد نقص فنى دستگاهها حداكثر براى يك هفته رأى‏گيرى با قيام و قعود يا طرق ديگر انجام خواهد شد. تمديد اين مهلت با تصويب مجلس خواهد بود.

ماده 124- در مورد ذيل أخذ رأى علنى با ورقه خواهد بود:

هرگاه حداقل ده نفر از نمايندگان به‏جاى استفاده از دستگاه الكترونيكى و يا  قيام و قعود رأى علنى با ورقه را تقاضا نمايند. ابتدائاً بدون بحث نسبت به درخواست، رأى‏گيرى به عمل مى‏آيد و درصورت تصويب درخواست، اصل موضوع با ورقه و به‌طور علنى به رأى گذاشته مى‏شود.

ماده 125- در رأى علنى با ورقه، هر نماينده داراى سه‏نوع كارت سفيد، كبود و زرد است كه اسم آن نماينده روى كارتها چاپ شده است. كارت سفيد علامت قبول، كارت كبود علامت رد و كارت زرد علامت امتناع است. هنگام اخذ رأى علنى با ورقه، نمايندگان كارت سفيد يا كبود يا زرد خودشان را با نظارت دبيران در گلدان‌ها مى‏ريزند. نمايندگانى كه رأى ندهند و يا بعد از اعلام اخذ رأى از تالار جلسه خارج شوند، ممتنع محسوب مى‏شوند.

تبصره- اسامى موافقان، مخالفان و ممتنعان و كسانى كه در رأى‏گيرى شركت نكرده و يا بعد از اعلام أخذ رأى از تالار خارج شده‏اند، بدون اينكه در جلسه قرائت شود، درصورت مشروح مذاكرات مجلس ثبت مى‏گردد.

ماده 126- در موارد ذيل أخذ رأى مخفى با ورقه الزامى است:

1- انتخاب اعضاى هيأت رئيسه، حقوقدانان شوراى نگهبان، نمايندگان مجلس در نهادها و هيأت‏ها ، مجامع و شوراها و ساير انتخابات راجع به اشخاص

2- انتخابات داخلى شعب و كميسيون‏ها

3- رأى اعتماد و عدم اعتماد به وزيران و هيأت وزيران و رأى عدم كفايت به رئيس جمهور

4- رأى نسبت به اعتبارنامه نمايندگاني كه مورد اعتراض واقع شده‌اند.

تبصره- هيأت‌رئيسه موظف است كارتهاى مخصوصى براي رأى‏گيرى مخفى تهيه و در اختيار نمايندگان قرار دهد. رأى‏گيرى به وسيله هرگونه ورقه و كارتى غير از اين اوراق معتبر نخواهد بود.

ماده 127- در مواردى كه نتيجه أخذ رأى با قيام و قعود بلافاصله توسط دو نفر از دبيران هيأت رئيسه و يا ظرف پانزده دقيقه بعد از اعلام رأى مذكور توسط بيست و پنج نفر از نمايندگان حاضر در مجلس مورد ترديد باشد بدون بحث با ورقه نسبت به ترديد به عمل آمده رأي‌گيري خواهد شد. در صورتي كه درخواست ترديد‌كنندگان به تصويب نصف به‌علاوه يك نمايندگان حاضر در جلسه برسد نتيجه آن ملاك عمل قرار خواهدگرفت. چنانچه ترديد در پانزده دقيقه آخر جلسه باشد، مى‏توان در جلسه نسبت به ترديد رأي‌گيري نمود.

تبصره 1- ترديد‌كنندگان بايد اسامي خود را شخصاً در برگه مخصوصي در جايگاه هيأت رئيسه ثبت و امضاء نمايند.

تبصره 2- ترديدكنندگان پس از گذشت مدت پانزده دقيقه از زمان رأي‌گيري نمي‌توانند از درخواست خود انصراف بدهند.

سوم - اعلام نتيجه رأى

ماده 128- به مجرد اعلام أخذ رأى، توسط رئيس جلسه تعداد نمايندگان حاضر در جلسه به استناد دستگاه شمارشگر اعلام و بلافاصله أخذ رأى به عمل مى‏آيد. در موارد نقص فنى دستگاه شمارشگر عده حاضران مستند به شمارش اكثريت دبيران خواهد بود.

ماده 129- در كليه موارد، نتيجه رأى مجلس بايد صريحاً به‏وسيله رئيس اعلام گردد.

ماده 130- اسامى كليه تقاضاكنندگان رأى مخفى يا رأى علنى با ورقه درصورت مشروح مذاكرات مجلس ثبت خواهد شد.

 

باب دوم - وظايف و اختيارات مجلس شوراى اسلامى

فصل اول - قانونگذارى

مبحث اول - طرحها و لوايح  قانونى

اول - طرحهاى قانونى

ماده 131- طرحهاى قانونى با امضاء و ذكر نام حداقل پانزده نفر از نمايندگان در مجلس به رئيس جلسه تسليم مى‏شود و پس از اعلام وصول و قرائت عنوان آن توسط رئيس يا يكى از دبيران، در همان جلسه به كميسيون‏هاى مربوط ارجاع مى‏شود. اين طرحها پس از ارجاع به كميسيون‏هاى ذى‏ربط چاپ و توزيع و نسخه‏اى از آن توسط رئيس براى وزير يا وزيران مربوط ارسال مى‏گردد. طرحها نيز همانند لوايح، بايد داراى موضوع و عنوان مشخص باشند و دلايل لزوم تهيه و پيشنهاد آن در مقدمه به وضوح درج شود و همچنين داراى موادى متناسب با اصل موضوع و عنوان طرح نيز باشد.

ماده 132- امضاءكنندگان طرحهاى قانونى حق دارند در كميسيون مربوط كه طرح آنها مطرح است، براى اداى توضيح حاضر شوند و كميسيون تاريخ بحث پيرامون طرح را كتباً به آنان اعلام مى‏نمايد.

ماده 133- پس از اعلام وصول طرح قانونى، چنانچه جمعى از امضاءكنندگان تقاضاى كتبى استرداد آن را بنمايند به‌طورى كه امضاءكنندگان باقى مانده كمتر از پانزده نفر گردند، درصورتى كه تقاضاى استرداد قبل از تصويب كليات باشد طرح مسترد و گزارش آن به مجلس داده خواهد شد و در صورتى كه كليات به تصويب رسيده باشد پس از توضيح يك نفر از تقاضاكنندگان و صحبت يك نفر مخالف، هريك به مدت ده دقيقه با تصويب مجلس، طرح قابل استرداد مى‏باشد.

ماده 134- اگر طرحى مورد تصويب مجلس يا كميسيون‏هاى موضوع اصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسى واقع نشد بدون تغيير اساسى تا شش ماه ديگر نمى‏توان آن را مجدداً به مجلس پيشنهاد نمود مگر با تقاضاى كتبى پنجاه نفر نماينده و تصويب مجلس

دوم - لوايح قانونى

ماده 135- لوايح قانونى كه ازطرف دولت به مجلس پيشنهاد مى‏شود، بايد:

1- داراى موضوع و عنوان مشخص باشد.

2- دلايل لزوم تهيه و پيشنهاد آن در مقدمه لايحه به‏وضوح درج شود.

3- داراى موادى متناسب با اصل موضوع و عنوان لايحه باشد.

ماده 136- طبق اصل هفتاد و چهارم (74) قانون اساسى كليه لوايح قانونى تقديمى به مجلس بايد به امضاي رئيس جمهور و وزير يا وزراي مسؤول رسيده باشد. درصورت نداشتن وزير مسؤول، امضاي رئيس جمهور كافى است.

ماده 137- لوايح قانونى بايد در جلسه علنى مجلس توسط وزير مربوط و يا نماينده دولت تقديم گردد و درموقع طرح آن نيز بايد وزير مربوط يا يكى از وزرا به‏تناسب موضوع حاضر باشد.

معاونان رئيس جمهور و وزرا، رئيس يا نائب‌رئيس شوراى عالى استان­ها كه به صورت رسمي به مجلس معرفى شده باشند، مى‏توانند حسب مورد در جلسات مجلس و كميسيون‏ها براى توضيح و دفاع لازم حضور يابند.

ماده 138- استرداد لوايح قانونى با تصويب هيأت وزيران به ترتيب ذيل امكانپذير خواهد بود:

1- درصورتى كه استرداد پيش از تصويب كليات لايحه در مجلس باشد رئيس جمهور كتباً با ذكر دليل آن را مسترد مى‏نمايد و گزارش آن در جلسه علنى اعلام مى‏شود.

2- درصورتى كه استرداد پس از تصويب كليات لايحه و در هر مرحله تا پيش از تصويب نهائى باشد، وزير مربوط يا يكي از معاونان رئيس‌جمهور به تناسب موضوع ضمن ارائه درخواست رئيس‌جمهور مى‏تواند با ذكر دليل در جلسه علنى مجلس و صحبت يك نفر مخالف هر يك به‏مدت ده دقيقه و تصويب مجلس آن را مسترد نمايد.

ماده 139- يك‌نسخه از كليه طرحها و لوايحى كه تقديم‌مجلس مى‏شود پس از اعلام وصول، از طريق رسانه‌ها در اختيار عموم قرار مى‏گيرد.

 

سوم- طرحهاى شوراى‏عالى استان­ها

ماده 140- طرحهاى مصوب شوراى‏عالى استانها كه بايد داراى عنوان و مقدمه توجيهى مشخص و مواد متناسب باشد، مستقيماً يا توسط دولت به مجلس تقديم مى‏شود. وصول اين طرحها توسط رئيس جلسه يا يكي از دبيران اعلام و براى بررسى به كميسيون ذى‏ربط ارجاع و سپس چاپ و بين نمايندگان توزيع و نسخه‏اى از آن نيز براى هيأت وزيران به منظور حضور و دفاع از مواضع خود ارسال مى‏شود.

تبصره- نحوه رسيدگى به اين طرحها و نيز تقاضاى استرداد آنها مشابه لوايح دولت خواهد بود.

 

چهارم- مقررات مشترك طرحها و لوايح

ماده 141- در ابتداى هر دوره قانونگذارى، هيأت رئيسه صورتى از طرحها و لوايحى را كه معوق مانده به وسيله معاونت قوانين تهيه مى‏كند و در اختيار نمايندگان مى‏گذارد و صورتى نيز براى دولت ارسال مى‏دارد. هر يك از طرحها و لوايح معوقه كه لزوم رسيدگى به آن به وسيله بيست و پنج نفر از نمايندگان يا از طرف دولت تقاضا شود، طبق آيين‏نامه به كميسيون‏هاى مربوطه ارجاع مى‏شود و كميسيون‏ها رسيدگى را به ترتيب مندرج در اين آيين‏نامه انجام مى‏دهند. هرگاه شور اول آن طرحها يا لوايح قبلاً خاتمه يافته باشد رسيدگى به طرح يا لايحه با پيشنهاد كميسيون و تصويب مجلس يك شورى انجام خواهد شد. درصورت تغيير دولت، چنانچه دولت جديد رسماً استرداد لوايحى را اعلام كرده باشد، آن لوايح از جريان خارج خواهد شد.

ماده 142- نمايندگان مجلس و دولت نمى‏توانند يك طرح يا لايحه قانونى را كه بيش از يك موضوع دارد به‏عنوان ماده واحده پيشنهاد و تقاضاى تصويب نمايند. درصورتى كه طرح يا لايحه مشتمل بر بيش از يك موضوع باشد، بايد مواد و تبصره‏ها جزء به جزء طرح و مورد شور قرار گيرد. هيأت رئيسه موظف است قبل از اعلام وصول طرحها و لوايح مفاد اين ماده را رعايت نمايد. لايحه بودجه سالانه كل كشور و متمم آن از اين قاعده مستثني است.

 

مبحث دوم - مراحل بررسى و تصويب طرحها و لوايح عادى

ماده 143- بررسي و تصويب كليه طرحها و لوايح عادي يك‌شوري خواهد بود به‌جز مواردي كه در اين آيين‌نامه نحوه رسيدگي مشخص شده و يا به تشخيص هيأت رئيسه بررسي آنها به صورت دوشوري ضرورت داشته باشد.

تبصره- چنانچه نظر كميسيون مبني بر رد يا مسكوت ماندن طرح يا لايحه موضوع اين ماده باشد و درجلسه علني، كليات آن طرح يا لايحه به تصويب برسد اين‌گونه طرحها و لوايح به كميسيون براي رسيدگي شوردوم ارجاع مي‌شود.

ماده 144- رئيس جلسه مكلف است وصول كليه طرحها و لوايح عادى را كه به مجلس تقديم مى‏شود با رعايت اصل هفتاد و پنجم (75) قانون اساسى در همان جلسه و يا حداكثر دو جلسه بعد مجلس اعلام و همزمان به كميسيون‏هاى مربوطه ارجاع نمايد و به‏دستور وى فوراً تكثير و در اختيار نمايندگان قرار گيرد.

 

اول- بررسى طرحها و لوايح در كميسيون‏ها

ماده 145- طرحها و لوايحى كه جنبه‏هاى مختلف داشته و علاوه بر كميسيون اصلى به كميسيون ديگرى هم ارتباط پيدا مى‏نمايد، از طرف رئيس مجلس پس از مشخص نمودن كميسيون‏هاى اصلى و فرعى و مواد مربوط به كميسيون‏هاى فرعى به كميسيون‏هاى ذى‏ربط ارجاع مى‏شود تا نسبت به قسمتى كه مربوط به آن كميسيون‏ها است شور و بررسى به عمل آورده و ظرف ده روز كه با موافقت كميسيون اصلى تا ده روز ديگر قابل تمديد است، گزارش آن را تهيه و به كميسيون اصلى ارسال نمايند. كميسيون اصلى، رسيدگى به طرحها و لوايح ارجاعى را پس از ده روز و دريافت نظر كميسيون‏هاى فرعى و دعوت نمايندگان آن شروع خواهد كرد. گزارش نهائى كه شامل گزارش كميسيون اصلى و گزارش كميسيون‏هاى فرعى است توسط كميسيون اصلى براى طرح و بررسى در مجلس تقديم مى‏گردد.

چنانچه نظر كميسيون‏هاى فرعى در كليات با نظر كميسيون اصلى متفاوت باشد، قبل از رأي‌گيري سخنگو يا يكى از اعضاي آن كميسيون‏ها مى‏توانند نظر كميسيون خود را توضيح دهد.

تبصره - در مواردى كه كميسيون يا كميسيون‏هايى به نحوه ارجاع طرح يا لايحه معترض باشند مراتب اعتراض خود را به هيأت رئيسه اعلام مى‏كنند، هيأت رئيسه موظف است در اولين فرصت به موضوع رسيدگى و اتخاذ تصميم نمايد.

ماده 146- گزارش رد يا مسكوت ماندن يا تصويب و تغيير يا تكميل هر طرح يا لايحه‏اى كه به كميسيون ارجاع مى‏شود بايد، ظرف مدتى كه از طرف هيأت رئيسه مجلس با توافق كميسيون مربوطه معين و اعلام مى‏شود و از يك ماه از تاريخ وصول به دفتر كميسيون تجاوز نخواهد كرد، به مجلس ارسال شود.

در مورد طرحها و لوايح مفصّل، هرگاه كميسيون نتوانست رسيدگى به آن را در مدت تعيين شده تمام كند، بايد موضوع را به رئيس مجلس گزارش دهد. در اين صورت با پيشنهاد كميسيون مربوطه و تصويب هيأت رئيسه اين مدت تمديد مي‌گردد.

درصورت عدم ارسال گزارش كميسيون در مدت تعيين شده، پس از تقاضاي ده نفر از طراحان براي طرح يا درخواست دولت براي لايحه، هيأت رئيسه موظف است موضوع را بررسي و درصورت موافقت، اصل طرح يا لايحه را طبق نوبت در دستور كار مجلس قرار دهد. چنانچه گزارش كميسيون بيست و چهار ساعت قبل از شروع رسيدگي طرح يا لايحه در مجلس، چاپ و توزيع شده باشد در جلسه علني، گزارش كميسيون رسيدگي مي‌شود.

تبصره 1- كميسيون­ها مي‌توانند گزارش طرحها و لوايح مشابه يا با موضوع مشترك يا نزديك به هم را در يك گزارش به مجلس ارائه نمايند.

تبصره 2- گزارش چاپ شده كميسيون تا زماني كه در دستور هفتگي درج نشده باشد فقط با تصويب دو سوم اعضاي كميسيون و تأييد هيأت رئيسه مجلس قابل تغيير و اصلاح است و درصورت درج در دستور هفتگي قابل تغيير و اصلاح نيست.

ماده 147- گزارش رد يا مسكوت ماندن طرح يا لايحه، زماني در دستور كار مجلس قرار مي‌گيرد كه دولت در خصوص لايحه يا پانزده‌نفر از نمايندگان طراح در خصوص طرح، ظرف يك‌ماه پس از چاپ و توزيع گزارش كميسيون از هيأت رئيسه مجلس تقاضا نمايند در دستور كار مجلس قرارگيرد در غيراين‌صورت بايگاني مي‌شود مگر اين‌كه درگزارش كميسيون زمان مشخصي براي مسكوت ماندن تعيين شده باشد كه در اين صورت پس از پايان يافتن مدت تعيين شده در دستور كار كميسيون قرار خواهد گرفت.

ماده 148- كميسيون‏ها موظفند، در موقع رسيدگى به طرحها و لوايح، از وزرا و بالاترين مقام دستگاه ذى‏ربط دعوت به عمل آورند.

ماده 149- درجلسات كميسيون‏ها نمايندگاني‌كه عضويت در آن‌كميسيون را ندارند بدون داشتن حق رأى مى‏توانند حاضر شوند و در صورتى كه از طرف كميسيون براى اداى توضيح يا شركت در مذاكرات دعوت شده باشند بايد شركت نمايند ولى حق رأى ندارند.

ماده 150- در كليه مواردي كه طرحها و لوايح اعم از دوشوري، يك‌شوري و فوريتي و يا موادي از آنها و همچنين كليه مصوبات اعاده شده توسط شوراي نگهبان به كميسيون جهت رسيدگي ارجاع مي‌شود، نمايندگان مي‌توانند تا چهار ساعت قبل از رسيدگي در كميسيون اصلي، پيشنهادهاي خود را در فرم مخصوص تنظيم و به هيأت رئيسه كميسيون تحويل دهند.

تبصره 1- ارائه پيشنهادهاي نمايندگان در مواردي كه در اين آيين‌نامه به صراحت براي آن زمان ديگري تعيين شده است، مشمول حكم اين ماده نيست.

تبصره 2- اعضاي هر كميسيون مي‌توانند هنگام رسيدگي موارد ارجاعي به آن كميسيون، پيشنهادهاي خود را طرح نمايند.

تبصره 3- نمايندگان پيشنهاددهنده مي‌توانند در كميسيون مربوط حاضر شوند و توضيحات لازم را درباره پيشنهاد خود بدهند. كميسيون موظف است نمايندگاني را كه حداقل بيست و چهار ساعت قبل از شروع رسيدگي، پيشنهاد خود را تحويل داده‌اند به صورت كتبي براي شركت در كميسيون و دفاع از پيشنهاد خود دعوت نمايد.

تبصره 4- طرحها و لوايحي كه به صورت دوشوري رسيدگي مي‌شود پيشنهادها در شور اول درباره كليات و در شوردوم درخصوص مواد پذيرفته مي‌شود.

تبصره 5- كليه پيشنهادهاي كتبي نمايندگان كه در زمان رسيدگي، در كميسيون حضور داشته‌اند همراه با گزارش كميسيون، چاپ و توزيع مي‌شود.

تبصره 6- معاونت قوانين موظف است به نحو مقتضي زمان رسيدگي به موضوعات ارجاعي در كميسيون را به اطلاع نمايندگان برساند.



دوم- بررسى و تصويب طرحها و لوايح در مجلس

ماده 151- هنگامي كه گزارش كميسيون­هاي ذي­ربط در خصوص طرح يا لايحه عادي براي شور اول در جلسه علني مطرح مي­گردد، درباره نقاط ضعف و قوت، نقايص و امتيازات و لزوم يا عدم لزوم آن طرح و لايحه در كليات مذاكره شود و پس از آن نسبت به اصل طرح يا لايحه رأي­گيري به عمل مي­آيد. در صورت تصويب كليات، جهت رسيدگي در شور دوم به كميسيون مربوطه ارجاع مي­شود.

ماده 152- در شور دوم گزارش كميسيون در مجلس مطرح مى‏شود. در اين مرحله پيشنهاد تازه پذيرفته نمى‏شود، ولى پيشنهادهاي چاپ شده به ترتيب مواد، توسط پيشنهاد دهندگان قابل طرح در مجلس خواهد بود. در اين صورت پيشنهاد دهنده يا يكى از پيشنهاد دهندگان در مورد پيشنهاد جمعى مى‏تواند براى هر پيشنهاد ظرف پنج دقيقه توضيح بدهد و پس از اظهارنظر يك‏مخالف و يك موافق و عنداللزوم توضيحات سخنگوي كميسيون و نماينده دولت نسبت به پيشنهاد مزبور أخذ رأى به عمل مى‏آيد. پس از رد يا قبول پيشنهاد نسبت به اصل ماده رأى‏گيرى به عمل مى‏آيد. چنانچه ماده به تصويب نرسيد، بدون مذاكره نسبت به حذف آن رأى‏گيرى خواهد شد و در صورتى كه حذف ماده به تصويب نرسيد پيشنهادهاى اصلاحى تازه در همان جلسه پذيرفته خواهد شد.

ماده 153- در شور دوم درباره اصل مواد مذاكره به عمل نمى‏آيد مگر آنكه در گزارش كميسيون مواد جديدى اضافه شده باشد يا به تشخيص هيأت رئيسه در بعضى مواد تغييرات اساسى داده شده باشد. در اين صورت اولين مخالف وموافق (براساس تابلو مخصوص ثبت‏نام يا دستگاه الكترونيك) هريك به مدت پنج دقيقه صحبت مى‏كنند و درصورت لزوم سخنگوي كميسيون و نماينده دولت نيز صحبت مى‏كنند و آنگاه نسبت به ماده يا مواد مورد نظر رأى‏گيرى مى‏شود.

ماده 154- چنانچه در شوردوم، كميسيون بعضى از مواد طرح يا لايحه را حذف و يا تغيير كلى داده باشد، هريك از نمايندگان مي­توانند همان ماده را پيشنهاد نمايند و پس از صحبت يك مخالف و يك موافق و سخنگوي كميسيون و نماينده دولت نسبت به ماده رأى‏گيرى مى‏شود. چنانچه اصل ماده تصويب شد پيشنهادهاى اصلاحى كه قبلاً به كميسيون داده شده، قابل طرح و بحث و رأى‏گيرى خواهد بود.

ماده 155- پس از تصويب كليات و در شور نهائي طرحها و لوايح، اولويت رسيدگي به پيشنهادها در جلسه علني به ترتيب زير خواهد بود:

1- پيشنهاد بازگشت به لايحه دولت يا طرح اصلى

2- پيشنهاد حذف كل ماده

3- پيشنهاد چاپ شده كميسيون‏هاى فرعى

4- پيشنهاد حذف جزء و پيشنهادهاي چاپ شده نمايندگان با تشخيص اولويت جامع بودن توسط يكي از اعضاي هيأت‌رئيسه

5- رأي گيري براي اصل ماده

6- رأي‌گيري براي حذف كل ماده درصورتي كه اصل ماده رأي نياورد.

7- پيشنهادهاي جديد نمايندگان

8- ارجاع به كميسيون، به تشخيص رئيس جلسه (درصورتي كه پيشنهادهاي فوق‌الذكر رأي نياورد.)

تبصره 1- درصورت تصويب پيشنهاد بازگشت به لايحه دولت يا  طرح اصلي، پيشنهاد بندهاي (3) و (4) پذيرفته مي‌شود.

تبصره 2- ارجاع طرح يا لايحه يا مواردي از آن از جلسه علني به كميسيون به‌جز آنچه كه در اين آيين‌نامه به‌طور صريح تعيين شده است با پيشنهاد رئيس جلسه و تصويب مجلس انجام مي‌شود. ارجاع بايد به همان كميسيون گزارش دهنده صورت گيرد. كميسيون بايد فقط موارد ارجاعي را رسيدگي و گزارش خود را ظرف يك هفته به هيأت رئيسه تسليم نمايد تا با تعيين اولويت در دستور هفتگي درج شود.

ماده 156- اصلاحاتى كه در ماده‏اى پيشنهاد مى‏گردد قبل از خود ماده درباره آنها در مجلس رأى گرفته مى‏شود.

ماده 157- هنگام بحث نسبت به هر ماده، هرگاه پيشنهاد حذف تمام يا قسمتى از ماده يا رفع ابهام از آن بشود، پس از توضيح پيشنهاد دهنده و اظهارات يك مخالف و يك موافق نسبت به پيشنهاد أخذ رأى به عمل خواهد آمد. درصورت تصويب پيشنهاد، نسبت به بقيه ماده بحث و أخذ رأى به عمل خواهد آمد.

 

مبحث سوم - مراحل بررسى و تصويب طرحها و لوايح فوريتي

اول- كليات

ماده 158- طرحها و لوايح فورى عبارتند از يك فوريتى، دوفوريتى و سه فوريتى

ماده 159- وقتى كه فوريت طرح يا لايحه‏اى تقاضا مى‏شود، پس از توضيح پيشنهادكننده يا يكى از پيشنهادكنندگان و اظهارات مخالف و موافق، نسبت به فوريت، رأى گرفته مى‏شود. درصورتى كه تقاضاى فوريت ضمن طرح يا لايحه مطرح نشده باشد، پانزده نفر از نمايندگان نيز مى‏توانند كتباً تقاضاى فوريت آن طرح يا لايحه را بنمايند. تصويب فوريت طرحها و لوايح با توجه به درجه فوريت به ترتيب ذيل مى‏باشد:

1- يك‏فوريت؛ با صحبت يك مخالف و يك موافق و با رأى اكثريت مطلق حاضران

2- دو و سه فوريت؛ با صحبت دو مخالف و دو موافق و به ترتيب با رأى اكثريت دوسوم حاضران و دوسوم مجموع نمايندگان

تبصره- هيأت رئيسه موظف است طرحها و لوايح داراى فوريت را حداقل يك­ساعت قبل از طرح فوريت آنها در جلسه علنى تكثير و دراختيار نمايندگان قرار دهد.

ماده 160- اصل بر عادى بودن رسيدگى طرحها و لوايح است. بنابراين فوريت آنها بايد مبيّن ضرورت و يا حالت استثنائى و مستند به دلايل ذيل باشد:

1- يك فوريت؛ نياز فورى جامعه و اولويت طرح و يا لايحه مورد نظر نسبت به ساير موارد مطروحه

2- دوفوريت؛ ضرورت جلوگيرى از وقوع خسارت احتمالى و فوت فرصت

3- سه فوريت؛ حالت كاملاً اضطرارى و حياتى و براى مقابله سريع با خسارت حتمى

ماده 161- در طرحها و لوايحى كه فوريت آنها تصويب شده باشد، ابتداء نسبت به اصل آن مذاكره مى‏شود و پس از آن براى ورود به شور در ماده واحده يا مواد، رأى گرفته مى‏شود و آنگاه راجع به هر يك از مواد جداگانه مذاكره و أخذ رأى به عمل مى‏آيد.

ماده 162- با تقاضاى دولت يا پانزده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس قبل از ورود به شور در ماده واحده يا مواد طرح و يا لايحه مى‏توان از آن سلب فوريت به­طور مطلق، و يا سلب يك فوريت از دو فوريت، و يا يك يا دو فوريت از طرحها و لوايح سه فوريتى نمود. تقاضاى فوريت يا سلب فوريت براى هر طرح و يا لايحه فقط يك‏بار امكانپذير است.

 

دوم - طرحها و لوايح يك فوريتى

ماده 163- طرحها و لوايح يك فوريتى، پس از تصويب فوريت، به كميسيون‏هاى اصلى و فرعى ارجاع مى‏شود تا خارج از نوبت مورد بررسى و تصويب قرار گيرد. گزارش كميسيون درباره اين طرحها و لوايح حداقل چهل و هشت ساعت قبل از موقع طرح در مجلس چاپ و بين نمايندگان توزيع مى‏شود.

ماده 164- طرحها و لوايح يك فوريتى يك شورى است و پس از وصول گزارش كميسيون، خارج از نوبت در دستور كار مجلس قرار مى‏گيرد و يك نوبت درباره آن شور به عمل مى‏آيد، بدين‌ترتيب كه ابتداء نسبت به اصل و سپس در باب ماده واحده يا هر يك از مواد مذاكره و أخذ رأى مى‏شود.

 

سوم- طرحها و لوايح دوفوريتى

ماده 165- نحوه رسيدگى به طرحها و لوايح دو فوريتى به شرح زير مى‏باشد:

1- حداكثر چهار ساعت پس از تصويب فوريت، طرح يا لايحه چاپ و توزيع و به كميسيون ذي‌ربط ارجاع مي‌شود.

2- حداكثر بيست ساعت پس از تصويب فوريت، پيشنهاد نمايندگان به كميسيون مربوط تسليم مي‌شود.

3- حداكثر هفتاد و دو ساعت پس از تصويب فوريت گزارش كميسيون، در دستور كار مجلس قرار مي‌گيرد.

تبصره- چنانچه كميسيون در مهلت فوق گزارش خود را ارائه ننمايد طرح يا لايحه در دستور كار مجلس قرار مي‌گيرد.

4- حداقل يك‌ساعت قبل از شروع مذاكرات، پيشنهادهاي نمايندگان چاپ و توزيع مي‌شود.

چهارم - طرحها و لوايح سه فوريتى

ماده 166- در طرحها و لوايح سه فوريتى، پس از تصويب فوريت بلافاصله كليات و سپس در همان جلسه نسبت به ماده واحده يا هر يك از مواد مذاكره و رأى‏گيرى مى‏شود.

پيشنهاد نمايندگان قبل از ورود به ماده واحده يا هريك از مواد پذيرفته مى‏شود و نسبت به آنها پس از اظهارات يك مخالف و يك موافق و نماينده دولت أخذ رأى به عمل مى‏آيد.

 

مبحث چهارم- بررسى طرحها ولوايح طبق اصل هشتادوپنجم (85) قانون اساسي

ماده 167- در مواردى كه مجلس ضرورى تشخيص دهد، طبق اصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسى اختيار تصويب آزمايشى بعضى از قوانين را كه جنبه دائمى دارند به كميسيون‏هاى خود و تصويب دائمى اساسنامه سازمانها، شركتها، مؤسسات دولتى يا وابسته به دولت را به كميسيون‏هاى خود يا به دولت تفويض مى‏كند.

تبصره 1- دولت بايد حداقل شش‌ماه قبل از پايان مدت آزمايشي قانون مذكور جهت تمديد يا تعيين تكليف دائمي آن، اقدام قانوني لازم را معمول دارد.

هيأت رئيسه موظف است از طريق لايحه يا طرح ترتيبي اتخاذ نمايد كه تا پايان زمان آزمايشي، تعيين تكليف شده باشد.

طرح يا لايحه مي‌تواند به صورت ماده واحده و بدون تغييرات يا با اصلاح موادي از قانون آزمايشي تنظيم شود.

تبصره 2- پس از انقضاي زمان آزمايشى، اينگونه قوانين اعتبار قانونى نخواهند داشت.

تبصره 3- مدت اجراي اصلاحيه‌‌هاي قانون آزمايشي و برنامه توسعه تابع مدت اجراي اصل قانون خواهد بود.

ماده 168- هرگاه دولت يا پانزده نفر از نمايندگان قبل از شروع رسيدگي نهائي در مجلس تقاضاى ارجاع طرح يا لايحه‏اى را طبق اصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسي به كميسيون يا كميسيون‏هاى مجلس و يا دولت بنمايد، اين تقاضا در جلسه علنى اعلام و به ترتيب در دستور كار مجلس قرار مى‏گيرد.

ماده 169- هنگام طرح تقاضاى مزبور در مجلس، نماينده دولت و يا نماينده منتخب تقاضاكنندگان، دلايل ضرورت ارجاع طرح و يا لايحه را حداكثر به مدت ده دقيقه بيان مى‏نمايد و سپس دو نفر مخالف و دو نفر موافق كه قبلاً ثبت‏نام كرده‏اند و درصورت عدم ثبت نام، در مجلس نوبت گرفته‏اند، هر يك به مدت ده دقيقه صحبت كرده و آنگاه رأى‏گيرى مى‏شود.

ماده 170- پس از موافقت مجلس، طرح يا لايحه به كميسيون فرستاده مى‏شود. ترتيب رسيدگى اين قبيل طرحها و لوايح در كميسيون همان ترتيب رسيدگى و تصويب طرحها و لوايح در مجلس خواهد بود، اما مناط در تصويب رأى حداقل دوسوم اعضاي كميسيون مى‏باشد.

ماده 171- پس از تصويب طرح يا لايحه در كميسيون‏ها، تعيين مدت اجراى آزمايشى آن در دستور كار مجلس قرار خواهد گرفت، به اين ترتيب كه مصوبه كميسيون به همراه پيشنهاد مدت اجراء، چهل و هشت ساعت قبل از طرح در مجلس تكثير و دراختيار نمايندگان قرار گيرد.

هنگام طرح تعيين مدت در جلسه علنى، درصورتى كه پيشنهاد ديگرى نباشد، نسبت به پيشنهاد كميسيون رأى‏گيرى مى‏شود. درغيراين صورت، نسبت به پيشنهاد نمايندگان به ترتيب وصول در جلسه علنى پس از صحبت يك مخالف و يك موافق رأى‏گيرى خواهد شد.

تبصره 1- مسكوت ماندن اينگونه طرحها و لوايح تا قبل از تصويب مدت اجراي آزمايشي آن طبق روال بررسي طرحها و لوايح قابل طرح است.

تبصره 2- چنانچه پانزده نفر از نمايندگان تقاضاي لغو رسيدگي طرح يا لايحه طبق اصل هشتاد و پنجم (85) قانون اساسي را تا قبل از تأييد شوراي نگهبان از مجلس داشته باشند اين تقاضا در همان جلسه اعلام و در جلسه بعد طبق ماده (169) آيين‌نامه داخلي مطرح مي‌گردد و درصورت تصويب اين تقاضا، رسيدگي به لايحه يا طرح طبق آيين‌نامه داخلي ادامه مي‌يابد.

ماده 172- درصورتى كه مجلس تصويب دائمى اساسنامه سازمان­ها، شركتها، مؤسسات دولتى و يا وابسته به دولت را به دولت واگذار كند، اساسنامه بايد در جلسات هيأت وزيران مطرح شود و به تصويب برسد.  ترتيب رسيدگى و تصويب اساسنامه‏هاى مذكور طبق آيين‏نامه داخلى هيأت وزيران خواهد بود.

 

مبحث پنجم - نحوه بررسى موارد خاص و مهم

اول - نحوه تصويب معاهدات و قراردادهاى بين‏المللى

ماده 173- در تقديم لوايح قانونى كه در آنها، دولت تقاضاى تصويب عهدنامه، مقاوله‏نامه، قرارداد و يا موافقتنامه بين‏المللى و يا الحاق به پيمان‌هاى بين‏المللى را دارد، متن كامل آنها بايد جهت بررسى ضميمه لوايح تقديمى مذكور باشد.

ماده 174- موارد مذكور در ماده (173) پس از اعلام وصول در مجلس، بلافاصله چاپ و بين نمايندگان توزيع مى‏شود و به كميسيون مربوطه ارجاع مى‏گردد.

ماده 175- درصورتى كه دولت براى موارد مذكور در ماده (173) قيد مهم قائل شده باشد و يا كميسيون مربوط تا يك هفته پس از وصول و يا پانزده نفر نمايندگان، چنين قيدى را پيشنهاد كنند، رسيدگى به اين قيد بلافاصله در دستور كار مجلس قرار مى‏گيرد تا پس از پيشنهاد و اظهارات يك مخالف و يك موافق (هر يك پنج دقيقه) به رأى گذاشته شود.

ماده 176- درصورتى كه قيد اهميت به‏تصويب مجلس نرسد يا
در اين‌باره از ناحيه دولت يا كميسيون مربوط يا پانزده نفر از نمايندگان
تقاضايى به عمل نيايد عهدنامه، مقاوله‏نامه، قرارداد و يا موافقتنامه، عادى تلقى شده و مجلس به‏صورت يك شورى آن را مورد رسيدگى قرار خواهد داد، بدين‏ترتيب كه پس از صحبت دو مخالف و دو موافق در كليات و جزئيات (هركدام حداكثر به مدت پانزده دقيقه) و صحبت سخنگوي كميسيون و نماينده دولت به رأى گذاشته مى‏شود.

ماده 177- درصورتى كه مجلس قيد اهميت را تصويب كند، رسيدگى به آن دو شورى و به‏ترتيب زير خواهد بود:

1- در شور اول درباره كليات، با درنظرگرفتن مواد مربوطه، بحث و اعتراضات وارده به بعضى از شرايط و مواد قرارداد به عنوان پيشنهاد كتبى به كميسيون ارجاع خواهد شد. اين پيشنهادها بايد بيست و چهار ساعت قبل از طرح در كميسيون، چاپ و بين نمايندگان توزيع شود.

2- در شور دوم، كميسيون، موارد اعتراض و پيشنهادهاى نمايندگان و همچنين نظرخود را درباره اين موارد، همراه با تصويب و يا رد مواد، بدون واردكردن تغييرات، در مجلس مطرح مى‏كند، آنگاه درباره موارد اعتراض نمايندگان، كه به­طور كتبى و در مهلت مقرر به كميسيون داده شده باشد، به‏ترتيب، نماينده اعتراض كننده، يك مخالف و يك موافق، هركدام به مدت پنج دقيقه، صحبت مى‏كنند و سپس درباره وارد بودن يا نبودن اعتراض رأى‏گيرى به عمل مى‏آيد. پس از پايان يافتن رأى‏گيرى نسبت به اعتراضات، در صورتى كه مجلس آنها را وارد بداند، دولت موظف مى‏شود در مسائل مورداعتراض با طرف متعاهد مجدداً وارد مذاكره و گفتگو شود. در اين صورت، لايحه تا پايان مذاكرات مجدد در دستور مجلس باقى خواهد بود. در صورت قبول اعتراضات و پيشنهادها متن اصلاحى تصويب شده تلقى خواهد شد و در غيراين صورت، آخرين پيشنهاد دولت درمورد اصل قرارداد با صحبت يك مخالف و يك موافق، هريك به مدت پنج دقيقه، در مجلس به رأى گذاشته خواهد شد.

دوم - اصلاح جزئى در خطوط مرزها

ماده 178- در لايحه تقديمى مربوط به اصلاح جزئى در خطوط مرزى، متن كامل عهدنامه بين‏المللى آن، كه براساس اصل هفتاد و هشتم (78) قانون اساسى تنظيم شده باشد، جهت بررسى بايد ضميمه گردد. متن اين عهدنامه پس از اعلام وصول، بلافاصله چاپ و بين نمايندگان توزيع و همزمان به كميسيون امنيت ملى و سياست خارجى ارجاع مى‏شود.

ماده 179- كميسيون مذكور در ماده قبل، پس از كسب نظر مشورتى كميسيون قضائى و حقوقى و با دعوت از نماينده شوراى‏عالى امنيت ملى و نمايندگان پيشنهاد دهنده، به بررسى همه‏جانبه موضوع مى‏پردازد و ظرف يك‏ماه گزارش تفصيلى خود را مبنى ‏بر قبول يا رد عهدنامه به ضميمه پيشنهادهاى اساسى به هيأت رئيسه ارسال مى‏دارد.

ماده 180- لوايح مربوط به عهدنامه‏هاى اصلاح جزئى در خطوط مرزى همانند ساير عهدنامه‏هاى بين‏المللى مهم دو شورى خواهد بود و به همان ترتيب نيز موردبررسى قرار خواهد گرفت. اين نوع عهدنامه‏ها، در صورتى كه صرفاً براى اصلاحات جزئى، با درنظرگرفتن مصالح كشور و رعايت اصل هفتاد و هشتم (78) قانون اساسى دو طرفه باشد و به استقلال و تماميت ارضى كشور لطمه نزند، با تصويب چهارپنجم مجموع نمايندگان مجلس معتبر خواهد بود.

 

سوم - محدوديت‌هاى ضرورى

ماده 181- براساس اصل هفتاد و نهم (79) قانون اساسى، در حالت جنگ و شرايط اضطرارى نظير آن كه دولت حق دارد با تصويب مجلس شوراى اسلامى محدوديت‏هاى ضرورى برقرار نمايد، قبل از اعمال محدوديت، متن كامل و دقيق محدوديت‏هاى ضرورى با دلايل توجيهى لازم، همراه با لايحه قانونى جهت بررسى تقديم مجلس مى‏شود.

تبصره- چنانچه دولت بدون كسب مجوز مبادرت به اعمال محدوديت نمايد، رئيس مجلس موظف است تقديم لايحه محدوديت را از رئيس جمهور مطالبه كند. دراين‏خصوص، حق سؤال يا استيضاح رئيس جمهور و وزيران براى نمايندگان محفوظ خواهد بود.

ماده 182- رسيدگى به لايحه محدوديت‌هاى ضرورى يك شورى است و در صورت تصويب مجلس، مدت اعمال آن به‏هرحال نمى‏تواند بيش از سى‌روز باشد. در صورتى كه پس از انقضاي اين مدت ضرورت همچنان باقى باشد دولت موظف است مجدداً از مجلس كسب مجوز كند.

چهارم- ساير موارد

ماده 183- براساس اصول هشتادم (80)، هشتاد و دوم (82)، هشتاد و سوم (83) و يكصد و سى و نهم (139) قانون اساسى، اقدامات دولت در موارد ذيل قبلاً بايد به‏تصويب مجلس برسد:

1- گرفتن و دادن وام يا كمكهاى بلاعوض داخلى و خارجى

2- استخدام كارشناسان خارجى در موارد ضرورى

3- فروش بناها و اموال دولتى و نفايس ملى به‏استثناى نفايس ملى منحصر به فرد كه درهر صورت قابل فروش نخواهد بود.

4- صلح دعاوى راجع به اموال عمومى و دولتى يا ارجاع آن به داورى كه طرف دعوي خارجى باشد و همچنين در موارد مهم داخلى

در تمام موارد مذكور، دولت موظف است متن تفصيلى آنها را همراه با لايحه قانونى تقديم مجلس نمايد تا به‏صورت يك شورى مورد رسيدگى قرارگيرد، بدين‏ترتيب كه پس از گزارش كميسيون مربوط و صحبت دو مخالف و دو موافق در كليات و جزئيات (هركدام به مدت پانزده دقيقه) براى تصويب به‏رأى گذاشته مى‏شود.

 

مبحث ششم- نحوه بررسى برنامه و بودجه سالانه

كل كشور

اول - تصويب برنامه توسعه

ماده 184- رسيدگي به لوايح برنامه توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران يك‌شوري و به‌شرح زير خواهد بود:

الف- نمايندگان مجلس از زمان چاپ و توزيع لايحه برنامه ظرف پنج روز (بدون احتساب ايام تعطيل) پيشنهادهاي خود درمورد كليات و جزئيات برنامه را به كميسيون تخصصي ذي‌ربط ارائه مي‌نمايند.

ب- كميسيون‌هاي تخصصي مكلفند حداكثر ده روز پس از چاپ و توزيع لايحه نسبت به بررسي مفاد برنامه شامل مواد، تبصره‌ها، جداول و ضمايم و نيز پيشنهادهاي نمايندگان اقدام و گزارش خود را به كميسيون تلفيق رسيدگي‌كننده ارائه نمايند.

ج- كميسيون تلفيق موظف است پس از پايان مهلت مذكور در بند (ب) به گزارش­هاي كميسيون­هاي تخصصي و كليات و جزئيات برنامه و پيشنهادهاي نمايندگان حداكثر ظرف سه هفته رسيدگي و گزارش نهائي خود را به مجلس ارائه نمايد.

د- در صحن جلسه علني پس از ارائه گزارش كميسيون تلفيق، ابتداء كليات برنامه مورد بحث قرار مي‌گيرد. در كليات پنج نفر مخالف و پنج نفر موافق به‌ترتيب يك نفر مخالف و يك نفر موافق و حداكثر هر نفر پانزده دقيقه ديدگاههاي خود را مطرح مي‌كنند. پس از آن كميسيون و دولت هركدام حداكثر چهل و پنج دقيقه براي دفاع زمان خواهند داشت. سپس راجع به كليات برنامه رأي‌گيري خواهد شد. در بررسي كليات، كفايت مذاكرات پذيرفته نمي‌شود.

ه‍- پس از تصويب كليات، رسيدگي به جزئيات برنامه آغاز و به مواد و تبصره‌ها و جداول برنامه به‌ترتيب رسيدگي مي‌شود. در اين بخش جايگزين متن ماده، يا جزئي از ماده و يا تبصره لايحه دولت، حذف كل، مصوبات جايگزيني كميسيون­هاي تخصصي و پيشنهادهاي چاپ شده نمايندگان براي هر ماده يا تبصره يا هريك از اجزاء درصورتي كه آن جزء ماهيت مستقل داشته باشد و حذف جزء و پيشنهادهاي چاپ شده كميسيون­هاي تخصصي به‌ترتيب مورد رسيدگي قرار مي‌گيرند. سپس درمورد اصل ماده يا تبصره يا اجزاء درصورتي كه ماهيت مستقل داشته باشند، رأي‌گيري خواهد شد.

چنانچه اصل رأي نياورد، موضوع براي رسيدگي مجدد به كميسيون تلفيق برگشت داده خواهد شد تا در اسرع وقت و حداكثر طبق مهلتي كه هيأت‌رئيسه تعيين خواهد كرد، گزارش مجدد خود را به مجلس ارائه دهد. نمايندگان مي‌توانند حداكثر تا پايان همان روز پيشنهادهاي خود را به كميسيون تسليم نمايند.

و- مادام كه لايحه برنامه در صحن مجلس مورد بررسي است، مجلس نطق نخواهد داشت و هيچ طرح يا لايحه‌اي جز طرحها و لوايح سه‌فوريتي و نيز تحقيق و تفحص، استيضاح و رأي اعتماد در دستور قرار نخواهد گرفت و مجلس در تمامي ايام به‌جز ايام تعطيل حداقل شش و حداكثر هشت ساعت جلسه علني خواهد داشت. درموارد استثناء با تصويب مجلس، اين زمان تا ده ساعت قابل افزايش است.

ز- مهلتهاي مذكور در بندهاي (ب) و (ج) حسب مورد با تصويب هيأت‌رئيسه تا دو برابر قابل افزايش است.

ماده 185- اصلاح قانون برنامه توسعه در ضمن لايحه بودجه مبتني بر آن برنامه و نيز ديگر طرحها و لوايح با رأي دوسوم نمايندگان حاضر پذيرفته مي‌شود و هرگونه اصلاح نيز با رأي دوسوم نمايندگان معتبر خواهد بود.

 

دوم - تصويب بودجه سالانه كل كشور

ماده 186- دولت موظف است لايحه بودجه سالانه كل كشور را حداكثر تا پانزدهم آذرماه هر سال به مجلس تسليم نمايد. نحوه رسيدگي به لايحه بودجه، يك‌شورى خواهد بود و ترتيب رسيدگى به­شرح ذيل مى‏باشد:

1- نمايندگان مجلس از زمان چاپ و توزيع لايحه بودجه سالانه كل كشور و پيوست‏ها و سوابق آن تا مدت ده روز مى‏توانند پيشنهادهاى خود را به كميسيون‏هاى تخصصى مجلس تقديم نمايند.

2- كميسيون‏هاى تخصصى موظفند حداكثر تا پانزده روز پس از چاپ و توزيع لايحه، گزارش خود را به كميسيون تلفيق تقديم نمايند.

3- كميسيون تلفيق موظف است حداكثر ظرف پانزده روز پس از پايان مهلت گزارش كميسيون تخصصي، ضمن رسيدگى به گزارش كميسيون‏هاى تخصصى گزارش نهائى خود را تنظيم و به مجلس شوراى اسلامى تقديم نمايد. مهلت رسيدگي كميسيون تلفيق حداكثر تا پانزده روز با موافقت هيأت رئيسه قابل تمديد مي‌باشد.

4- در جلسه علنى، پس از رسيدگى به كليات بودجه و تصويب آن، به پيشنهادهاى مربوط به درآمدها و ساير منابع تأمين اعتبار بودجه عمومى دولت رسيدگى و سقف آن به‏تصويب خواهد رسيد. پس از آن پيشنهادهاى مربوط به تبصره‏ها و رديفها رسيدگى مى‏گردد.

تبصره 1- در جلسه علنى، تنها پيشنهادهايى كه توسط نمايندگان و كميسيون‏ها در زمان مقرر دريافت و به چاپ رسيده، مشروط به عدم مغايرت با قانون برنامه، قابل طرح مى‏باشد. پيشنهادهايي كه منبع درآمد مشخصي نداشته باشد قابل طرح نخواهد بود و پيشنهادهايي كه مازاد بر سرجمع نباشد زماني قابل طرح است كه رديف مشخص جايگزين را معين نمايد. تشخيص موارد مذكور با رئيس جلسه خواهد بود.

تبصره 2- نحوه رسيدگى به متمم، اصلاحيه‏هاى بودجه و ساير مواردى كه در اين ماده پيش‏بينى‏نشده طبق مقررات معمول در اين آيين‏نامه خواهد بود.

تبصره 3- درصورت عدم تصويب كليات لايحه بودجه، فقط براي يك‌بار موضوع به كميسيون تلفيق ارجاع مي‌شود تا حداكثر ظرف هفتاد و دو ساعت گزارش اصلاحي خود را به مجلس ارائه نمايد.

ماده 187- جلسات مجلس براي رسيدگي به بودجه سالانه بايد بلاانقطاع در كليه ايام هفته غيراز جمعه و تعطيلات رسمى، حداقل روزى چهار ساعت منعقد گردد و تا موقعى كه شور و مذاكره پايان نيافته و رأى مجلس أخذ نشده است از دستور خارج نمى‏شود و هيچ لايحه يا طرح ديگر نمى‏تواند مطرح باشد مگر لايحه يك يا چنددوازدهم بودجه درصورت ضرورت

تبصره- اگر مطالب فورى و فوتى اعم از طرحها و لوايح دوفوريتى و غيره پيش آيد كه به تشخيص مجلس تأخير آن موجب زيان جبران‏ناپذيرى باشد، در اين صورت براى طرح و تصويب آن زمان مشخصى معين مى‏شود.

ماده 188- چنانچه لايحه بودجه سالانه كشور تا تاريخ تعيين شده در اين آيين‌نامه به مجلس تسليم نشود دولت موظف است لايحه چنددوازدهم بودجه را نيز به مجلس تسليم نمايد.

اين لايحه پس از چاپ و توزيع در دستور كار مجلس قرار مي‌گيرد. ابتداء نماينده دولت و سپس دو مخالف و دو موافق به ترتيب هركدام به مدت پنج دقيقه صحبت مي‌كنند و سپس كليات لايحه به رأي گذاشته مي‌شود. درصورت تصويب، رسيدگي به لايحه در رديف اول دستور جلسه علني بعد قرار مي‌گيرد. در وقت رسيدگي ابتداء پيشنهاد نمايندگان درخصوص ميزان چنددوازدهم مطرح و درصورت عدم تصويب نسبت به عدد چنددوازدهم پيشنهادي دولت رأي‌گيري مي‌شود.

تبصره 1- مجلس چنددوازدهم بودجه را بر مبناي آخرين قانون بودجه سالانه مصوب مجلس رسيدگي مي‌نمايد.

تبصره 2- حداكثر مدتي كه مجلس مي‌تواند براي بودجه چنددوازدهم تصويب نمايد سه‌دوازدهم است.

 

مبحث هفتم - تفسير قوانين

ماده 189- رسيدگى به طرحها و لوايح مربوط به شرح و تفسير قوانين عادى يك شورى است و مى‏تواند با فوريت مورد مذاكره قرارگيرد، در تفسير قوانين بحث در كليات و جزئيات از هم تفكيك نمى‏شود.

ماده 190- درصورتى كه استفساريه به‏صورت عادى و يك فوريتى باشد، پس از گزارش كميسيون و توضيح سخنگو، يك مخالف و يك موافق، هر يك به مدت ده دقيقه صحبت خواهند كرد. با پيشنهاد رئيس و يا ده نفر از نمايندگان و تصويب مجلس مدت صحبت و تعداد مخالف و موافق تا دوبرابر قابل تغيير است. در مورد تفسير قوانين نماينده دولت هم مى‏تواند صحبت كند.

ماده 191- درصورتى كه گزارش كميسيون و همين‏طور پيشنهادهاى ديگر كه به كميسيون رسيده است، به تصويب مجلس نرسد، هر نماينده مى‏تواند نظر خود را كتباً به هيأت رئيسه بدهد. پيشنهادها به ترتيب وصول مورد بحث قرار مى‏گيرد و اگر پيشنهادى به تصويب نرسيد موضوع براى بحث بيشتر به كميسيون ارجاع مى‏شود.

ماده 192- درصورتى كه تفسير به­صورت دوفوريتى و سه فوريتى باشد همانند ديگر طرحها و لوايح دوفوريتى و سه‏فوريتى مورد رسيدگى قرار مى‏گيرد.

 

مبحث هشتم - نكات مشترك مربوط به بررسى طرحها و لوايح

ماده 193- در مواردى كه طرح يا لايحه قانونى مربوط به امور داخلى مجلس نباشد، ازطريق هيأت رئيسه به وزير يا مسؤول اجرائى مربوطه رسماً اطلاع داده مى‏شود تا خود يا معاون او كه رسماً به مجلس معرفى شده در جلسه علنى حاضر شود و در مذاكرات شركت نمايد. درصورت اطلاع و عدم حضور وزير يا معاون بدون عذر موجه، ازطرف رئيس مجلس مؤاخذه خواهد شد. به هر صورت، در همان جلسه، حتى با عدم حضور وزير يا مسؤول اجرائى مربوطه، طرح يا لايحه مورد بررسى قرار خواهد گرفت و اتخاذ تصميم خواهد شد.

ماده 194- سؤالات توضيحى نمايندگان، در شور اول يا دوم طرحها و لوايح كه مربوط به موضوعات مورد بحث باشد، در مجلس كتباً به رئيس مجلس تقديم مى‏شود. رئيس اين سوالات را به سخنگوي كميسيون مربوط يا به نماينده دولت مى‏دهد تا به هنگام توضيح و يا توجيه به آن پاسخ داده شود.

ماده 195- درصورتى كه حداقل بيست و پنج نفر از نمايندگان تا قبل از اتمام رسيدگي نهائي در مجلس كتباً از مجلس تقاضا كنند كه طرح يا لايحه قانونى واصل شده به مجلس براى مدت معيني مسكوت بماند، پس از توضيح يكى از پيشنهاد دهندگان به مدت پنج دقيقه و پاسخ آن از طرف يك مخالف به‏مدت حداكثر پنج دقيقه، رأى گرفته مى‏شود. تقاضاى مسكوت ماندن لايحه بدون موافقت معاون حقوقي و امور مجلس رئيس جمهور يا وزير يا معاون امورمجلس ذى‏ربط پذيرفته نخواهد شد.

تقاضاى مسكوت ماندن در هر طرح و لايحه فقط براى يك مرتبه مجاز خواهد بود. هيأت رئيسه موظف است پس از گذشت مدت مسكوت ماندن، طرح يا لايحه را مجدداً در دستور كار مجلس قرار دهد.

تبصره- چنانچه تقاضاى مسكوت ماندن براى انجام اصلاحات طرح يا لايحه باشد پس از تصويب مسكوت ماندن به كميسيون ذى‏ربط جهت انجام اصلاحات ارجاع مى‏گردد. نحوه رسيدگى به اصلاحات همچون رسيدگى در شور دوم طرحها و لوايح خواهد بود.

ماده 196- اخطار راجع به منافى بودن طرحها و لوايح و ساير موضوعات مورد بحث در مجلس با قانون اساسى مقدم بر اظهارات ديگر است و مذاكرات در موضوع اصلى را متوقف مى‏كند. اين اخطار بايد قبل از رأي‌گيري و با استناد به اصل مربوطه حداكثر ظرف سه دقيقه به عمل آيد. درصورتى كه رئيس مجلس اخطار را وارد بداند بدون بحث از مجلس نظرخواهى مى‏نمايد چنانچه مجلس اخطار را وارد دانست رئيس نسبت به پذيرش اصلاحات پيشنهادى يا حذف مورد اشكال يا ارجاع آن به كميسيون گزارش­دهنده جهت بررسى مجدد اقدام خواهد كرد.

ماده 197- درصورتى كه نمايندگان نسبت به اجراى آيين‏نامه داخلى مجلس تخلفى را كه مربوط به همان جلسه باشد مشاهده نمايند، حق دارند بلافاصله مورد تخلف را قبل از رأي‌گيري و با استناد به ماده مربوطه بدون خروج از موضوع حداكثر ظرف سه دقيقه تذكر دهند و اگر مربوط به آن جلسه نباشد بعد از نطق و يا پايان جلسه، قبل از اعلام ختم آن حداكثر ظرف سه‌ دقيقه تذكر دهند چنانچه رئيس تذكر را وارد بداند موظف است به آن ترتيب اثر دهد.

ماده 198- اخطار و تذكر پس از رأي‌گيري در مجلس درباره موضوع رأي‌گيري شده پذيرفته نمي‌شود و مصوبات مجلس قابل تغيير يا اصلاح يا ارجاع به كميسيون نيست و بايد مراحل تعيين شده در اين آيين‌نامه اجراء شود.

 

مبحث نهم- ارجاع مصوبات مجلس به شوراى نگهبان، مجمع تشخيص مصلحت نظام و مراحل رسيدگى به آنها

ماده 199- كليه مصوبات مجلس رسماً به شوراى نگهبان فرستاده مى‏شود. درصورتى كه شورا ظرف ده روز پس از وصول يا پس از انقضاى ده روز تمديد مذكور در اصل نود و پنجم (95) قانون اساسى، مخالفت خود را اعلام نكرد، طبق اصل نود و چهارم (94) قانون اساسى، مصوبات از طرف مجلس جهت امضاء و ابلاغ به رياست جمهورى ارسال مى‏شود.

تبصره- روز وصول مصوبه و روز اعلام نظر شوراى نگهبان به مجلس  جزء مهلتهاى مقرر محسوب نمى‏گردد.

ماده 200- مصوبات مجلس تا زمان اعلام نظر نهائى شوراى نگهبان از دستور خارج نمى‏شود. شوراى نگهبان، درصورت رد مصوبات مجلس، موظف است علت  رد را صريحاً به مجلس گزارش نمايد تا بلافاصله تكثير و توزيع شود.

ماده 201- مصوبات عادى و يك فوريتى مجلس كه از طرف شوراى نگهبان رد شده به كميسيون مربوطه ارسال مى‏شود و با اعلام وقت قبلى با حضور نماينده شوراى نگهبان، موارد اعتراض براى اصلاح مورد بحث قرار مى‏گيرد. درصورت عدم حضور نماينده شوراى نگهبان در موعد اعلام شده، كميسيون با ملحوظ نمودن نظر شوراى نگهبان كار خود را انجام مى‏دهد.

نمايندگانى كه پيشنهاد اصلاحى داده‏اند، در اين مرحله مى‏توانند در كميسيون شركت نمايند. نظر كميسيون همراه پيشنهادهاى نمايندگان در مجلس مطرح مى‏شود و طبق معمول شور دوم مورد بحث و رأى قرار مى‏گيرد.

چنانچه درمورد ماده‏اى، كميسيون نيز همراه پيشنهادهاى ديگر پيشنهاد داده باشد، اول پيشنهاد كميسيون به رأى گذاشته مى‏شود و درصورت عدم تصويب، پيشنهادهاى ديگر مطرح مى‏شود.

درصورت عدم تصويب پيشنهاد كميسيون و يا پيشنهادهاى قبلى نمايندگان در مجلس، پيشنهادهاى جديد پذيرفته مى‏شود و درباره آنها بحث و رأى‏گيرى به‏عمل مى‏آيد.

تبصره 1- پس از ايراد شوراى نگهبان، دولت حق پيشنهاد اصلاح لايحه را ندارد مگر در موارد ايراد شوراى نگهبان

تبصره 2- شوراى نگهبان نمى‏تواند پس از گذشت مهلتهاى مقرر و رفع ايراد در نوبت اول، مجدداً مغايرت موارد ديگرى را كه مربوط به اصلاحيه نمى‏باشد بعد از گذشت مدت قانونى به مجلس اعلام نمايد مگر در رابطه با انطباق با موازين شرعى

تبصره 3- اگر با اصلاح ماده مورد ايراد شوراى نگهبان، ماده به كلى خاصيتش را از دست بدهد، مى‏توان آن را حذف كرد.

ماده 202- پس از بررسى گزارش كميسيون كه در آن نظر شوراى نگهبان ملحوظ شده است و رأى‏گيرى نسبت به آن، مصوبه مجدداً به شوراى نگهبان ارسال مى‏شود. اگر اين مصوبه هنوز وافى به نظرات شوراى نگهبان نباشد، مجدداً در مجلس مطرح مى‏گردد، درصورتى كه مجلس با درنظرگرفتن حفظ مصلحت‌نظام همچنان بر رأى خود باقى باشد رئيس مجلس مصوبه مذكور را به مجمع تشخيص مصلحت نظام ارسال مى‏دارد. مجمع موظف است تنها در موارد اختلاف و ديگر موارد مربوط به آن اظهارنظر قطعى نموده و گزارش آن را جهت طى مراحل بعدى به رئيس مجلس اعلام نمايد.

 

مبحث دهم - تقاضاي همه‌پرسي

ماده 203- براي بررسي تقاضاي همه‌پرسي موضوع اصل پنجاه و نهم (59) قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، كميسيون ويژه‌اي مركب از پانزده نفر از نمايندگان با رأي مستقيم مجلس شوراي اسلامي تشكيل مي‌شود تا مطابق مقررات حاكم بر تشكيل و نحوه اداره كميسيون‌هاي ديگر موضوع را بررسي و گزارش خود را به مجلس شوراي اسلامي تقديم نمايد.

تبصره 1- رسيدگي به درخواست همه‌پرسي يك‌شوري است. درصورت تقاضاي فوريت براي آن مطابق مواد مربوطه مورد رسيدگي قرار مي‌گيرد.

تبصره 2- مدت زمان صحبت مخالفان و موافقان در صحن علني مجلس حداكثر چهار ساعت و براي هر نفر حداكثر پانزده دقيقه خواهد بود.

نحوه ثبت نام و نطق مخالفان و موافقان مطابق ماده (115) آيين‌نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي خواهد بود. نماينده دولت و سخنگوي كميسيون ويژه هركدام مي‌توانند تا يك ساعت توضيحات خود را ارائه دهند.

تبصره 3- پس از پايان مذاكرات، رأي‌گيري علني و با ورقه به‌عمل خواهد آمد. نحوه رأي‌گيري به‌ترتيب زير خواهد بود:

الف- اصل مصوبه كميسيون ويژه

ب- پيشنهاد جايگزين اصل درخواست اوليه

ج- پيشنهاد جايگزين كميسيون‌هاي فرعي به‌ترتيب وصول

د- پيشنهاد جايگزين نمايندگان به‌ترتيب وصول

تبصره 4- در مرحله طرح هريك از پيشنهادات علاوه بر پيشنهاد دهنده يك موافق و يك مخالف و نماينده دولت و سخنگوي كميسيون هر يك حداكثر به‌مدت ده دقيقه مي‌توانند صحبت كنند.

تبصره 5- مناط تصويب درخواست همه‌پرسي موضوع اصل پنجاه و نهم (59) قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، رأي مثبت حداقل دوسوم مجموع نمايندگان خواهد بود.

 

فصل دوم - نحوه بررسى و رأى اعتماد به هيأت وزيران

ماده 204- رئيس جمهور، ظرف دو هفته پس از انجام مراسم تحليف و يا بعد از استعفاء يا سقوط دولت، كتباً اسامى هيأت وزيران را به‏همراه شرح حال هر يك از وزيران و برنامه دولت تسليم مجلس مى‏نمايد. رئيس مجلس مكلف است در اولين فرصت در جلسه علنى وصول معرفى‏نامه وزيران را اعلام و پس از قرائت دستور تكثير آن را صادر نمايد.

ماده 205- يك هفته پس از معرفى دولت، براى بحث و بررسى
خط مشى و اصول كلى برنامه دولت و أخذ رأى اعتماد براى هيأت وزيران جلسات مجلس به‏طور متوالى تشكيل مى‏گردد. با پيشنهاد رئيس و تصويب مجلس، جلسات به­صورت صبح و بعدازظهر برگزار خواهد شد. مجلس در اين جلسات نطق نخواهد داشت.

ماده 206- قبل از تشكيل اولين جلسه بررسى برنامه‏هاى دولت و أخذ رأى اعتماد هيأت وزيران، نمايندگان مخالف و موافق برنامه، خط مشى و اصول كلى و تركيب هيأت وزيران و نيز نمايندگان مخالف و موافق هريك از وزيران به تفكيك برنامه و هر وزير در برگه‏هاى جداگانه يا دستگاه الكترونيك ثبت نام مى‏نمايند.

هريك از نمايندگان حق دارند تمام يا قسمتى از وقت خود را دراختيار نماينده ديگر قرار دهد. در شروع بحث در مورد هيأت وزيران، رئيس جمهور برنامه دولت را تشريح و ضمن معرفى وزيران از تركيب هيأت وزيران دفاع خواهد نمود. پس از آن مجلس، بررسى برنامه دولت و تركيب هيأت وزيران را با اظهارات پنج نفر از نمايندگان مخالف و پنج نفر از نمايندگان موافق با حفظ ترتيب يك­نفر مخالف و يك­نفر موافق و هر كدام براى مدت پانزده دقيقه انجام خواهد داد.

رئيس جمهور يا كسانى كه او تعيين خواهد نمود به سؤالات واظهارات مخالفان پاسخ مى‏دهند. مجموع مدت نطق اوليه رئيس جمهور و دفاعيات اخير دو و نيم ساعت خواهد بود. درپى اظهارات و دفاعيات رئيس جمهور، مجلس شور در مورد برنامه‏ها و صلاحيت هريك از وزيران را به صورت جداگانه آغاز خواهد نمود. درمورد هر وزير دو نفر از نمايندگان مخالف و دو نفر ازنمايندگان موافق با حفظ ترتيب يك­نفر مخالف و موافق هركدام براى مدت پانزده دقيقه فرصت خواهند داشت. پس از آن وزير و در صورت صلاحديد رئيس جمهور به مدت سى دقيقه براى دفاع از برنامه و صلاحيت وزير مطروحه وقت خواهند داشت. بحث و بررسى براى تك تك وزيران به ترتيب حروف الفباى وزارتخانه به همين شيوه انجام مى‏گيرد، رئيس جمهور مى‏تواند با استفاده از وقت وزيران در پايان و به‏طور يكجا از آنان دفاع نمايد. پس از آن رأى‏گيرى به عمل مى‏آيد و شمارش و اعلام نتيجه آراء پس از رأى‏گيرى براى همه وزرا صورت
خواهد گرفت. سؤالات كتبى نمايندگان در طول مدتى كه برنامه دولت مطرح است ازطريق رئيس مجلس به رئيس جمهور يا وزير مربوط داده خواهد شد.

تبصره 1- در موارد معرفى يك يا چند وزير (كمتر از نصف مجموع وزرا) پس از نطق اوليه رئيس جمهور به مدت يك­ساعت بدون بحث در كليات برنامه‏ها و تركيب هيأت‏وزيران تنها در مورد برنامه‏ها و صلاحيت وزيران پيشنهادى به‏ترتيب فوق‏الذكر اقدام خواهد شد.

تبصره 2- چنانچه مجلس به يك يا چند وزير رأى اعتماد نداد و يا وزارتخانه‌اي به هردليل وزير نداشته باشد رئيس جمهور موظف است با رعايت اصل يكصد و سى و پنجم (135) قانون اساسى حداكثر قبل از سه ماه فرد يا افراد ديگرى را براى أخذ رأى به مجلس معرفى نمايد.

ماده 207- درمورد اصول هشتاد و هفتم (87) و يكصد و سى و ششم (136) قانون اساسى، كيفيت رأى اعتماد به وزير يا هيأت وزيران و همه مسائل مربوط به آن طبق اين آيين‏نامه خواهد بود.

تشخيص مسائل مهم و مورد اختلاف مذكور در اصل هشتاد و هفتم (87) قانون اساسي كه دولت مى‏تواند در زمينه آنها از مجلس رأى اعتماد بگيرد،
با هيأت وزيران است.

 

فصل سوم- نظارت

مبحث اول- نحوه بررسى اصول هشتاد و هشتم(88) و هفتاد و ششم(76) قانون اساسى

اول - تذكر و سؤال

الف - تذكر

ماده 208- در كليه مواردى كه نماينده يا نمايندگان مطابق اصل هشتاد و هشتم (88) قانون اساسى، از رئيس جمهور يا وزير درباره يكى از وظايف آنان حق سؤال دارند، مى‏توانند درخصوص موضوع موردنظر به رئيس‌جمهور و وزير مسؤول كتباً تذكر دهند.

هيأت رئيسه خلاصه تذكر را در جلسه علنى مجلس قرائت و متن كامل تذكر را به رئيس‌جمهور يا وزير مربوط ابلاغ مى‏نمايد.

ب - سؤال

ماده 209- نحوه رسيدگي به سؤال نماينده از وزير به شرح‌ذيل خواهدبود:

1- هر نماينده مي‌تواند راجع به مسائل داخلي و خارجي كشور از وزير مسؤول درباره وظايف او سؤال نمايد. سؤال بايد كتبي و صريح بوده و در فرم مخصوص كه هيأت رئيسه تهيه مي‌نمايد توسط نماينده تنظيم و به هيأت رئيسه تسليم شود.

هيأت رئيسه موظف است سؤال را فوري به كميسيون تخصصي ذي‌ربط ارسال نمايد.

2- كميسيون موظف است حداكثر ظرف پانزده‌روز پس از وصول سؤال، جلسه‌اي با حضور وزير و سؤال‌كننده تشكيل دهد و با استماع نظرات سؤال‌كننده و وزير و بررسي‌هاي لازم، به موضوع رسيدگي كند.

3- چنانچه سؤال‌كننده، توضيحات وزير را قانع‌كننده نداند، كميسيون با تعيين قلمرو «ملي» يا «منطقه‌اي» سؤال، بلافاصله نسبت به ارجاع سؤال ملي به هيأت رئيسه جهت اعلام وصول در اولين جلسه علني اقدام مي‌نمايد.

4- در رابطه با سؤال منطقه‌اي، كميسيون موظف است حداكثر ظرف ده‌روز نسبت به ارائه راه‌حل و ارسال گزارش به هيأت رئيسه مجلس و رئيس جمهور(توسط رئيس مجلس) اقدام نمايد.

هيأت رئيسه مساعي لازم نسبت به حل موضوع سؤال منطقه‌اي را به عمل مي‌آورد.

چنانچه پس از پانزده روز از ارجاع نامه كميسيون، نماينده سؤال‌كننده همچنان موضوع را حل و فصل نشده بداند، از هيأت رئيسه درخواست طرح سؤال منطقه‌اي در جلسه علني را مي‌نمايد.

هيأت رئيسه موظف است در اولين جلسه علني، سؤال منطقه‌اي را اعلام وصول و فوري به وزير ابلاغ و به كميسيون ذي‌ربط ارسال نمايد. كميسيون موظف است ظرف يك هفته گزارش نهائي را به هيأت رئيسه ارائه نمايد.

5- طبق اصل هشتاد و هشتم(88) قانون اساسي، وزير مورد سؤال مكلف است حداكثر ظرف ده‌روز از تاريخ ابلاغ سؤال در مجلس حضور يافته و به سؤال پاسخ دهد مگر آنكه وزير به‌صورت رسمي و با عذرموجه تقاضاي تأخير حداكثر براي مدت ده‌روز داشته باشد.

تبصره 1- درصورت درخواست نماينده يا نمايندگان سؤال كننده، كميسيون مي‌تواند بررسي سؤال را حداكثر به مدت يك‌ماه به تعويق بيندازد.

تبصره 2- هيأت رئيسه مكلف است هرگاه تعداد سؤالات قابل طرح در صحن علني ايجاب نمايد يك جلسه علني در هفته را به پاسخگويي به سؤالات اختصاص دهد.

تبصره 3- هيأت رئيسه مي‌تواند كليه سؤالات يك نماينده از يك وزير را كه آماده طرح در جلسه علني باشد در يك جلسه در دستور قرار دهد. در اين صورت حداكثر زمان اختصاص داده شده نبايد از يك‌ساعت بيشتر شود كه به همان ترتيب و تناسب طرح سؤال از وزير در جلسه علني، به نماينده و وزير تخصيص مي‌يابد.

ماده 210- در جلسه علني ابتداء گزارش كميسيون متضمن طرح سؤال و بررسي‌هاي انجام شده توسط سخنگوي كميسيون به مدت حداكثر پنج‌دقيقه مطرح مي‌شود سپس وزير و نماينده سؤال­كننده به ترتيب و هركدام حداكثر به مدت پانزده‌دقيقه توضيحات خود را ارائه مي‌دهند و در صورت قانع نشدن نماينده، رئيس جلسه نظر مجلس را در اين مورد أخذ مي‌كند.

درصورتي كه اكثر نمايندگان حاضر، نظر به وارد بودن سؤال نماينده يا نمايندگان بدهند رئيس مجلس موظف است موضوع را به رئيس جمهور جهت رسيدگي ارجاع نمايد.

تبصره 1- عدم حضور وزير در مجلس و كميسيون به منزله وارد بودن سؤال مي‌باشد.

تبصره 2- سؤال كننده يا وزير مي‌توانند از وقت خود در جلسه علني طي دونوبت استفاده نمايند.

تبصره 3- گزارش كميسيون حداقل بيست و چهارساعت قبل از طرح سؤال در مجلس بايد چاپ و بين نمايندگان توزيع شود.

تبصره 4- در صورتي كه سؤال توسط چند نماينده تنظيم گردد، نماينده منتخب سؤال‌كنندگان جهت توضيح سؤال در كميسيون و صحن علني بايد در فرم مربوط به سؤال مشخص گردد در صورت عدم توافق سؤال‌كنندگان، نماينده آنها توسط يكي از اعضاي هيأت رئيسه به قيد قرعه انتخاب خواهد شد.

تبصره 5- سؤال مي‌تواند شامل اجزاي متعدد باشد.

تبصره 6- با تغيير وزير، سؤالاتي كه به تشخيص كميسيون تخصصي مربوط به عملكرد فردي وزير است از دستور كار خارج مي‌شود و گزارش آن به هيأت رئيسه ارائه مي‌گردد.

ماده 211- چنانچه در هر دوره مجلس، سه بار با رأي اكثريت نمايندگان حاضر، سؤالات نمايندگان از هر وزير وارد تشخيص داده شود طرح استيضاح وزير درصورت رعايت مفاد اصل هشتاد و نهم(89) قانون اساسي و آيين‌نامه داخلي در دستور كار مجلس قرار خواهد گرفت.

ماده 212- براساس اصل هشتاد و هشتم(88) قانون اساسي، درصورتي‌كه حداقل يك‌چهارم كل نمايندگان بخواهند درباره يك يا چند وظيفه رئيس‌جمهور سؤال كنند، بايد سؤال يا سؤالات خود را به‌طور صريح و روشن و مختصر همگي امضاء و به رئيس‌مجلس تسليم نمايند. رئيس مجلس موضوع را در اسرع وقت به كميسيون‌هاي تخصصي مربوط، ارجاع مي‌نمايد. هر كميسيون موظف است حداكثر ظرف يك هفته با حضور نماينده معرفي شده رئيس‌جمهور به آن كميسيون و نماينده منتخب سؤال‌كنندگان تشكيل جلسه دهد. در اين جلسه نماينده رئيس‌جمهور پاسخ مقتضي را از طرف رئيس‌جمهور ارائه خواهد نمود تا به نمايندگان سؤال‌كننده گزارش شود.

پس از يك‌هفته از طرح سؤال در كميسيون يا كميسيون‌ها چنانچه هنوز حداقل يك‌چهارم كل نمايندگان مجلس از سؤال خود منصرف نشده باشند رئيس مجلس موظف است در اولين جلسه سؤال يا سؤالات آنان را قرائت و فوراً براي رئيس‌جمهور ارسال كند. اين سؤال يا سؤالات ظرف چهل و هشت ساعت تكثير و در دسترس نمايندگان قرار مي‌گيرد.

تبصره 1- تعداد سؤالات نبايد از پنج سؤال بيشتر باشد.

تبصره 2- پس از ارسال سؤال يا سؤالات براي رئيس‌جمهور، كاهش امضاءها سبب خروج سؤال يا سؤالات از دستور نمي‌گردد.

ماده 213- رئيس‌جمهور موظف است ظرف يك‌ماه از تاريخ دريافت سؤال يا سؤالات، در جلسه علني مجلس حضور يابد و به سؤال يا سؤالات مطروحه نمايندگان پاسخ گويد مگر با عذر موجه با تشخيص مجلس شوراي اسلامي. مدت طرح سؤال يا سؤالات از طرف نمايندگان منتخب سؤال‌كنندگان حداكثر سي دقيقه و مدت پاسخ رئيس‌جمهور حداكثر يك‌ساعت است كه طرفين مي‌توانند وقت خود را به دو بخش تقسيم نمايند. در اين صورت همه سؤالات و پاسخها در بخش اول وقت هريك از دوطرف بيان مي‌شود و در بخش دوم ابهامات سؤال‌كنندگان و پاسخهاي رئيس‌جمهور مطرح مي‌گردد.

تبصره- پس از اين مرحله، درباره پاسخ رئيس‌جمهور به هر يك از سؤالات از نظر قانع‌كننده بودن به‌صورت جداگانه رأي‌گيري مي‌شود.

چنانچه اكثريت نمايندگان حاضر در جلسه از پاسخ رئيس‌جمهور به سؤالي قانع نشده باشند و موضوع مورد سؤال، نقض قانون و يا استنكاف از قانون محسوب شود، آن سؤال به قوه قضائيه ارسال مي‌شود.

دوم - تحقيق و تفحص

ماده 214- هرگاه نماينده‌اي، تحقيق و تفحص در هر يك از امور كشور را لازم بداند تقاضاى خود را به‌صورت كتبي به هيأت رئيسه مجلس تسليم نموده و هيأت‏رئيسه ظرف چهل و هشت ساعت آن را به كميسيون تخصصى ذى‏ربط جهت رسيدگى ارجاع مى‏نمايد. كميسيون موظف است حداكثر ظرف دوهفته از تاريخ وصول، اطلاعاتى را كه در اين زمينه كسب نموده در اختيار متقاضى يا متقاضيان قرار دهد.

درصورتى كه متقاضى يا متقاضيان، اطلاعات كميسيون را كافى تشخيص ندهند، كميسيون موظف است ظرف يك هفته از متقاضى يا متقاضيان و بالاترين مقام دستگاه اجرائى ذى‏ربط دعوت به عمل آورد و دلايل ضرورت تحقيق و تفحص و نظرات مقام فوق‌الذكر را استماع نمايد و تا مدت ده روز گزارش خود را مبنى بر تصويب يا رد تقاضاى تحقيق و تفحص به هيأت رئيسه مجلس ارائه دهد.

اين گزارش خارج از نوبت در دستور هفته بعد مجلس قرار مي‌گيرد و پس از توضيح سخنگوي كميسيون و صحبت نماينده متقاضي تحقيق و تفحص هركدام حداكثر به مدت ده‌دقيقه، گزارش كميسيون بدون بحث به رأى گذاشته خواهد شد.

در صورت تصويب انجام تحقيق و تفحص، موضوع به همان كميسيون تخصصى ذى‏ربط جهت رسيدگى ارجاع مى‏گردد.

كميسيون موظف است در مدت بيست روز اعضاي هيأت تحقيق و تفحص را كه حداقل يازده وحداكثر پانزده نفر خواهند بود از بين نمايندگان تعيين و به رئيس مجلس جهت صدور ابلاغ معرفى نمايد. چنانچه متقاضيان تحقيق و تفحص كمتر از پنج نفر باشند كليه آنان عضو هيأت خواهند بود، در غير اين‌صورت حداقل پنج‌نفر از اعضاي هيأت از ميان ‌متقاضيان تحقيق و تفحص انتخاب خواهند شد.

اعضاي هيأت از ميان خود يك رئيس، دو نائب رئيس و يك دبيرانتخاب مى‏كنند.

هيأت حداكثر در مدت يك‌ماه پس از پايان مهلت تحقيق و تفحص، گزارش خود را به كميسيون تسليم مى‏نمايد. كميسيون موظف است ظرف يك‌ماه گزارش هيأت را در جلسه مشترك اعضاي كميسيون و هيأت مطرح و گزارش نهائي را جهت قرائت در مجلس براي مدت نيم‌ساعت تنظيم و پس از تصويب به هيأت‌رئيسه ارسال نمايد. قبل از رأي‌گيري در رابطه با گزارش نهائي، وزير يا مقام مسؤول از عملكرد خود دفاع خواهد نمود.

هيأت رئيسه موظف است گزارش كميسيون را در دستور هفته بعد كارى مجلس قرار دهد تا توسط سخنگوي كميسيون قرائت گردد.

تبصره 1- موضوع تحقيق و تفحص با تشخيص هيأت رئيسه بايد صريح و قابل رسيدگي باشد.

تبصره 2- هيأت تحقيق و تفحص مى‏تواند از كارشناسان مورد وثوق با تأييد هيأت رئيسه مجلس استفاده نمايد. هيأت رئيسه موظف است تنخواه مورد درخواست هيأت را دراختيار رئيس هيأت قرار دهد تا براساس تصميمات هيأت هزينه و با تأييد هيأت رئيسه به هزينه قطعى منظور شود.

تبصره 3- چنانچه وزير يا بالاترين مقام دستگاه مورد تحقيق و تفحص تغيير كرده باشد و تحقيق و تفحص مربوط به عملكرد دوران مسؤوليت آنان باشد بايد امكان دسترسي آنها به اسناد و مدارك جهت پاسخگويي فراهم گردد.

تبصره 4- كليه مكاتبات هيأت با امضاى رئيس هيأت و در غياب او نائب‏رئيس معتبر خواهد بود.

تبصره 5- كميسيون موظف است همزمان با ارائه گزارش نهائي به هيأت‌رئيسه، كليه اسناد، مدارك و پرونده‌هاي تحقيق و تفحص و يك نسخه‌ از گزارش نهائي را به كميسيون اصل نودم(90) قانون اساسي جهت اقدام قانوني و نيز حفظ و بايگاني اسناد ارسال نمايد.

تبصره 6- ارائه و انتشار هرگونه اطلاعات مربوط به تحقيق و تفحص به هرشكل و عنوان از طرف اشخاص حقيقي و حقوقي و اعضاي هيأت تحقيق و تفحص تا زمان چاپ گزارش جهت قرائت در صحن علني ممنوع مي‌باشد.

تبصره 7- تحقيق و تفحص مجلس شامل شوراي نگهبان، مجلس خبرگان رهبري، مجمع تشخيص مصلحت نظام و پرونده‌هاي جرياني مراجع قضائي و امور‌ماهيتي قضائي نمي شود و در مورد دستگاههايي كه زيرنظر مقام معظم رهبري هستند با اذن معظم­ٌله امكان تحقيق و تفحص توسط مجلس وجود دارد.

تبصره 8- مهلت انجام تحقيق و تفحص شش­ماه از تاريخ صدور ابلاغ اعضاي هيأت توسط رئيس مجلس مي‌باشد. در صورت ضرورت با درخواست هيأت و تصويب هيأت رئيسه مجلس تا شش‌ماه ديگر قابل تمديد مي‌باشد.

ماده 215- در صورتي كه جلسه مشترك هيأت تحقيق و تفحص و كميسيون تخصصي تخلفات موضوع تحقيق را مهم و مسؤول دستگاه يا سازمان را مقصر تشخيص دهد، طرح استيضاح وزير مربوطه درصورت رعايت مفاد اصل هشتاد و نهم(89) قانون اساسي در دستور كار مجلس قرار خواهد گرفت.

هيأت رئيسه موظف است در اولين جلسه علني موضوع استيضاح را اعلام‌وصول و حداكثر تا مدت ده روز در دستور جلسه علني قراردهد در اين صورت سخنگوي كميسيون حداكثر به مدت نيم‌ساعت گزارش مي‌دهد و سپس طبق مواد مربوط به استيضاح عمل خواهد شد.

ماده 216- درصورتي‌كه درگزارش كميسيون، تخلف احراز و درخواست تعقيب شود، متخلف توسط هيأت رئيسه مجلس حسب مورد به قوه قضائيه يا مرجع رسيدگي به تخلفات اداري معرفى مى‏شود تا خارج از نوبت تقاضاى كميسيون را مورد رسيدگى قرار داده و نتيجه آن را به كميسيون اعلام نمايد.

تبصره- درصورت ارجاع گزارش به قوه قضائيه، كميسيون موظف است خلاصه گزارش را كه در آن موضوع تخلف، نوع جرم، دلايل توجه اتهام به متهم و مستندات قانوني مشخص شده است، تهيه نمايد. اين گزارش در يكي از شعب دادگاه رسيدگي به امور كيفري تهران طبق مقررات به صورت خارج از نوبت مورد رسيدگي قرار مي‌گيرد و حداكثر ظرف سه ماه رأي مقتضي صادر مي‌شود.

ماده 217- مسؤولان دستگاه مورد تحقيق وتفحص و كليه دستگاههاى اجرائى، قضائى و نهادهاى انقلاب اسلامى موظف به فراهم نمودن امكانات و تسهيلات مورد نياز هيأت و دراختيار گذاردن اطلاعات و مدارك درخواستى هيأت مى‏باشند و درصورت عدم همكارى، مسؤولان دستگاه ذى‏ربط متخلف و مجرم محسوب مى‏گردند و با شكايت هيأت تحقيق و تفحص، مورد تعقيب قضائى قرار خواهند گرفت.

 

مبحث دوم - نمايندگان ناظر در مجامع، هيأتها و شوراها

ماده 218- نحوه انتخاب نمايندگان ناظر براي عضويت و شركت در جلسات مجامع، هيأتها و شوراهاي مذكور در قوانين و چگونگي اجراي وظايف نظارتي آنها به شرح زير است:

1- براي انتخاب ناظران كميسيون­هاي تخصصي و يا مجلس شوراي اسلامي، كميسيون ذي‌ربط موظف است حداقل به تعداد دوبرابر مورد نياز از نمايندگان داوطلب واجد شرايط را به مجلس معرفي نمايد تا مجلس نسبت به انتخاب تعداد مورد نياز اقدام كند.

2- نمايندگان هر استان، نماينده منتخب خود را از بين نمايندگان همان استان براي شركت در مجامع و شوراهاي استاني تعيين و به كميسيون ذي‌ربط اعلام مي‌نمايد تا به مجلس شوراي اسلامي براي انتخاب معرفي شود.

3- مدت عضويت نمايندگان ناظر تابع قانون ذي‌ربط است و درصورت عدم تعيين زمان در قانون، يك‌سال مي‌باشد.

4- دستگاههاي ذي‌ربط مكلفند دعوتنامه و دستور جلسه را به همراه گزارش توجيهي حداقل يك هفته قبل از تشكيل جلسه به نماينده ناظر و همچنين معاونت نظارت مجلس ارسال نمايند.

5- معاونت نظارت موظف است حداقل بيست و چهار ساعت قبل از تشكيل جلسه، گزارش توجيهي خود را درباره دستور جلسه به نماينده ناظر ارائه نمايد.

6- نماينده ناظر، عضو و تابع ضوابط مجمع يا هيأت يا شورا و از نظر حق رأي تابع قانون ذي‌ربط است.

7- نماينده ناظر موظف است در كليه جلسات ذي‌ربط شركت نمايد و حداكثر ظرف يك هفته پس از تشكيل جلسه، گزارش كتبي خود درباره موضوعات مطروحه در جلسه و تصميمات متخذه و نيز رعايت آيين‌نامه داخلي آن جلسه و همچنين ديگر نقطه نظرات خود را به كميسيون ذي‌ربط و معاونت نظارت ارائه نمايد. رؤساي كميسيون­ها مكلفند گزارش ناظر را بررسي و ارزيابي نظارتي خود را ظرف يك هفته براي پيگيري به معاونت نظارت اعلام نمايند.

8- معاونت نظارت موظف است گزارش نماينده ناظر و كميسيون را بررسي و نظرات خود را حسب مورد به رئيس مجلس، دستگاه مربوط، ديوان محاسبات، كميسيون ذي‌ربط و نماينده ناظر اعلام نمايد.

9- معاونت نظارت موظف است عدم شركت نماينده ناظر در جلسات را به رئيس مجلس اعلام كند.

10- حضور نماينده ناظر در جلسات موضوع اين ماده مأموريت اداري محسوب مي‌گردد. نماينده ناظر به تشخيص رئيس كميسيون ذي‌ربط با غيبت غيرموجه در سه جلسه متوالي يا پنج جلسه غيرمتوالي مستعفي شناخته مي‌شود. كميسيون مكلف‌است نسبت به انتخاب فرد جديد طبق اين آيين‌نامه اقدام نمايد.

ماده 219- معاونت نظارت مجلس موظف است حداكثر تا پايان ارديبهشت­ماه هر سال گزارشي از اقدامات نظارتي مجلس شوراي اسلامي در سال قبل را تهيه و به هيأت رئيسه ارسال كند تا درصورت صلاحديد در جلسه علني قرائت شود.

 

مبحث سوم- نحوه رسيدگى ديوان محاسبات به اجراى بودجه سالانه كل‌كشور

ماده 220- براساس اصول پنجاه و چهارم (54) و پنجاه و پنجم (55) قانون اساسى، نظارت مجلس شوراى اسلامى بر اجراى بودجه سالانه كل كشور برعهده ديوان محاسبات كشور است كه زير نظر مجلس شوراى اسلامى مى‏باشد. سازمان و  اداره امور آن به موجب قانون خاص مى‏باشد.

ماده 221- رئيس ديوان محاسبات كشور موظف به اجراي موارد زير است:

1- گزارش تفريغ بودجه سالانه كشور را حداكثر تا پايان دي‌ماه سال بعد تهيه و براي رسيدگي به مجلس شوراي اسلامي تسليم نمايد.

2- پيشنهاد بودجه سالانه ديوان محاسبات را تا پايان شهريورماه هر سال و گزارش تفريغ بودجه سالانه ديوان را تا پايان شهريورماه سال بعد تهيه و براي رسيدگي به كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات تسليم نمايد.

3- در اجراي وظايف نظارتي مجلس‌شوراي‌اسلامي پاسخ درخواست‌هاي رئيس مجلس، رؤساي كميسيون‌ها، نمايندگان مجلس، هيأتهاي تحقيق و تفحص و معاونت نظارت را كه به صورت مكتوب دريافت مي‌نمايد در چهارچوب قانون ديوان محاسبات كشور تهيه و به صورت رسمي تسليم نمايد.

تبصره 1- رئيس ديوان هنگام تقديم گزارش تفريغ بودجه سالانه كشور حداكثر به مدت يك‌ساعت درباره آن در جلسه علني توضيح مي‌دهد. هيأت‌رئيسه گزارش كامل تفريغ بودجه را به كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات به عنوان كميسيون اصلي و بخشهاي مرتبط با كميسيون­هاي ديگر را به عنوان كميسيون فرعي ارجاع مي‌نمايد تا حداكثر ظرف يك‌ماه گزارش خود را به كميسيون اصلي تقديم نمايند. كميسيون اصلي موظف است حداكثر ظرف سه ماه از تاريخ تسليم گزارش به مجلس باتوجه به گزارش كميسيون‌هاي فرعي و أخذ توضيحات از دستگاههاي اجرائي، گزارش بررسي نهائي خود را تهيه و به هيأت رئيسه تسليم نمايد. اين گزارش خارج از نوبت در دستور هفته بعد مجلس قرار مي‌گيرد و قرائت مي‌شود.

تبصره 2- كميسيون برنامه و بودجه و محاسبات موظف است كليه گزارش­هاي واصله از ديوان محاسبات را بررسي و نتيجه آن را به اطلاع نمايندگان برساند.

تبصره 3- رئيس ديوان محاسبات موظف است چگونگي برخورد با متخلفين و پيگيري قانوني موارد تخلف را براي رئيس مجلس گزارش نمايد.

 

مبحث چهارم- استيضاح

اول - استيضاح وزيران

ماده 222- نمايندگان مجلس مى‏توانند، با در نظر گرفتن اصل هشتادونهم (89) قانون اساسى، وزير يا هيأت وزيران را استيضاح كنند. استيضاح وقتى قابل طرح در مجلس است كه به امضاى حداقل ده نفر از نمايندگان برسد.

ماده 223- در استيضاح بايد موضوع به صورت صريح و با ذكر مورد يا موارد، معين شود و به صورت كتبي تنظيم و به هيأت رئيسه تسليم گردد.

هيأت رئيسه موظف است در اولين جلسه علني استيضاح را اعلام وصول نمايد و در همان روز متن استيضاح را براي وزير يا وزيران مورد استيضاح ارسال و همزمان چاپ و بين نمايندگان توزيع كند.

تبصره 1- علاوه بر امضاءكنندگان استيضاح، ساير نمايندگان مي‌توانند تا قبل از طرح استيضاح در جلسه علني استيضاح را امضاء نمايند.

تبصره 2- هيأت رئيسه موظف است در روز برگزاري استيضاح، متن استيضاح و نام آخرين متقاضيان استيضاح را چاپ و توزيع نمايد.

تبصره 3- پس از طرح استيضاح در جلسه علني، فقط درصورتي استيضاح از دستور كار مجلس خارج مي‌شود كه تعداد متقاضيان استيضاح به كمتر از ده نفر كاهش يابد در اين صورت مي‌توانند دلايل خود را توسط نماينده منتخب خود ظرف پنج دقيقه در جلسه علني مطرح نمايند. پس از اين مرحله چنانچه وزير درباره استيضاح درخواست صحبت بنمايد، با تقاضاي كتبي و موافقت رئيس مجلس مي‌تواند حداكثر ده دقيقه در جلسه علني صحبت كند.

ماده 224- چنانچه استيضاح نمايندگان مرتبط به حوزه فعاليت نهادهاى انقلابى باشد كه از بودجه دولت استفاده مى‏نمايند و قانوناً وابسته به قوه مجريه مى‏باشند، آن استيضاح خطاب به رئيس جمهور يا وزيرى كه نهاد موردبحث درحوزه مسؤوليت او قرار گرفته است، خواهد بود.

ماده 225- وزير يا هيأت وزيران موظفند ظرف ده روز پس از طرح استيضاح در مجلس حاضر شوند و توضيحات لازم را بدهند، تعيين وقت استيضاح در مهلت مقرر با پيشنهاد وزير يا هيأت وزيران و تصويب هيأت رئيسه مجلس در دستور هفتگى قرار مى‏گيرد. حضور وزير يا هيأت وزيران در اين وقت مقرر الزامى است.

ماده 226- در جلسه استيضاح، پس از بيانات استيضاح كنندگان، رئيس‌جمهور مى‏تواند به دفاع از وزير يا وزيران مورد استيضاح بپردازد، همچنين وزير يا وزيران مورد استيضاح نيز مى‏توانند به دفاع از خود بپردازند. حداكثر وقت دفاع از استيضاح براى رئيس جمهور يا چند وزير پنج ساعت و براى يك وزير سه ساعت خواهد بود.

تبصره 1- وزير يا وزيران مورد استيضاح مى‏توانند حداكثر يك ساعت ازوقت دفاع خود را در اختيار يك يا دو نفر از نمايندگان موافق قرار دهند.

تبصره 2- بيانات استيضاح­كنندگان و پاسخ آنها در يك يا چند جلسه بايد به‏طور متوالى صورت گيرد.

تبصره 3- استيضاح­كنندگان مجاز نخواهند بود در ضمن ارائه دلايل و توضيحات خود، موضوعات ديگرى را كه به مورد استيضاح مربوط نيست مورد بحث قرار دهند.

ماده 227- پس از پاسخ وزير يا وزيران مورد استيضاح و يا پاسخ رئيس‏جمهور از طرف هيأت وزيران مورد استيضاح، حداكثر دو نفر از نمايندگان استيضاح­كننده حق دارند توضيحات تكميلى بدهند، به شرطى كه صحبت هركدام از ربع ساعت تجاوز ننمايد. رئيس جمهور مى‏تواند حداكثر يك ساعت به دفاع از هيأت وزيران بپردازد و وزير مورد استيضاح هم مى‏تواند حداكثر نيم ساعت مجدداً از خود دفاع كند.

ماده 228- پس از انجام استيضاح، رئيس جلسه عدم اعتماد وزير يا وزيران را به رأى مى‏گذارد.                

ماده 229- درصورتى كه وزير يا هيأت وزيران مورد استيضاح در مجلس حاضر نشوند، استيضاح‏كنندگان مطالب خود را بيان مى‏كنند و رئيس جلسه اعلام أخذ رأى عدم اعتماد مى‏كند.

ماده 230- هنگامى كه استيضاح در دستور مجلس است به‏هيچ‌وجه نمى‏توان دستور را تغيير داد مگر در موارد طرحها و لوايح سه فوريتى

دوم - استيضاح و عدم كفايت رئيس جمهور

ماده 231- براساس اصل هشتاد و نهم (89) قانون اساسى نمايندگان مجلس مى‏توانند رئيس جمهور را درمقام اجراى وظايف مديريت قوه مجريه و اداره امور اجرائى كشور مورد استيضاح قرار دهند. اين استيضاح وقتى قابل طرح است كه حداقل به امضاى يك سوم نمايندگان برسد.

ماده 232- تقاضاى استيضاح رئيس جمهور كه بايد با ذكر موارد صريح و روشن و مستدل باشد، به رئيس مجلس داده مى‏شود. اين تقاضا بايد در اولين جلسه قرائت شود و ضمن چاپ و توزيع بين نمايندگان براى رئيس جمهور ارسال گردد. دراين صورت، رئيس جمهور بايد ظرف يك­ماه در مجلس حاضر شود و درخصوص مسائل مطرح شده توضيحات كافى بدهد.

ماده 233- حداكثر وقت براى مذاكره موافقان و مخالفان استيضاح پنج‌ساعت است كه به تساوى و متناوباً انجام مى‏شود. مدت صحبت براى هريك از موافقان و مخالفان استيضاح حداكثر نيم‏ساعت خواهد بود كه با رأى مجلس تا يك­ساعت قابل تمديد مى‏باشد.

ماده 234- وقت براى توضيحات و پاسخهاى رئيس جمهور جمعاً پنج‌ساعت مى‏باشد. رئيس جمهور مى‏تواند قسمتى از وقت خود را به نمايندگان موافق واگذار كند. اين وقت اضافه بر فرصتى است كه به موجب ماده قبل به آنان تعلق مى‏گيرد.

ماده 235- درصورتى كه پس از بيانات نمايندگان موافق و مخالف و پاسخ رئيس جمهورى اكثريت دوسوم كل نمايندگان، به عدم كفايت رئيس‌جمهور رأى دادند، مراتب جهت اجراى بند (10) اصل يكصد و دهم (110) قانون اساسى به‏اطلاع مقام رهبرى مى‏رسد. اين رأى‏گيرى مخفى و با ورقه خواهد بود.

ماده 236- هرگاه حداقل ده‌نفر از نمايندگان و يا هركدام از كميسيون­ها، عدم رعايت شؤونات و نقض يا استنكاف از اجراي قانون يا اجراي ناقص قانون توسط رئيس جمهور و يا وزير و يا مسؤولان دستگاههاي زيرمجموعه آنان را اعلام نمايند، موضوع بلافاصله از طريق هيأت رئيسه جهت رسيدگي به كميسيون ذي‌ربط ارجاع مي‌گردد.

كميسيون حداكثر ظرف ده‌روز موضوع را رسيدگي و درصورت وارد بودن با اظهارنظر صريح، گزارش خود را از طريق هيأت‌رئيسه به مجلس ارائه مي‌دهد.

تبصره 1- چنانچه نظر مجلس بر تأييد گزارش باشد موضوع جهت رسيدگي به قوه قضائيه و ساير مراجع ذي‌صلاح ارسال مي‌شود تا خارج از نوبت و بدون تشريفات دادرسي رسيدگي نمايند.

تبصره 2- درصورتي كه مجلس در مورد رئيس‌جمهور يا هريك از وزيران سه نوبت ‌رأي به وارد بودن گزارش بدهد طرح استيضاح درصورت رعايت مفاد اصل هشتاد و نهم(89) قانون اساسي در دستوركار مجلس قرار خواهد گرفت.

 

مبحث پنجم- ساير مقررات

ماده 237- هيأت رئيسه مجلس موظف است پس از تصويب قوانين مربوط به اصلاح آيين‌نامه داخلي، اقدام لازم را جهت اعمال مصوبات در متن آيين‌نامه، تعيين شماره مواد و تبصره‌هاي الحاقي و اصلاح شماره آنها به‌عمل آورد.

ماده 238- كليه قوانين و مقررات ديگر درخصوص آيين‌نامه داخلي مجلس لغو مي‌گردد.

 

قوانين مرتبط با آيين‌نامه داخلي

مجلس شوراي اسلامي

1- ‌قانون مستثني بودن مصوبات مربوط به آيين‌نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي از موضوع ماده (2) قانون مدني مصوب 7/10/1372

‌ماده واحده- كليه مصوبات راجع به آيين‌نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي بلافاصله پس از تصويب نهائي لازم‌الاجراء است.

‌اين حكم در مورد اين ماده واحده نيز مجري خواهد بود.

2- قانون تدوين و تنقيح قوانين و مقررات كشور مصوب 25/3/1389

فصل اول- كليات

ماده 1- به موجب اين قانون تدوين و تنقيح قوانين كشور به عهده معاونت قوانين مجلس شوراي اسلامي كه به اختصار معاونت ناميده مي‌شود
به شرح مندرج در اين قانون مي‌باشد.

تبصره- اعمال وظايف اين معاونت شامل حيطه اختيارات تقنيني نمايندگان مجلس شوراي اسلامي نمي‌باشد.

ماده 2- كليه دستگاههاي حكومتي كه مقررات وضع مي‌كنند از قبيل هيأت دولت، شوراي عالي انقلاب فرهنگي، هيأت عمومي ديوان عالي كشور، هيأت عمومي ديوان عدالت اداري همچنين دستگاههايي كه مقررات آنها لزوم اجراء دارد، موظفند تمام مصوبات خود را جهت اعمال اين قانون به مجلس شوراي اسلامي ارسال نمايند.

تبصره- مجلس خبرگان، مجمع تشخيص مصلحت نظام، شوراي عالي امنيت ملي و شوراي نگهبان از شمول اين ماده مستثني مي‌باشند.



فصل دوم - وظايف

ماده 3- وظايف معاونت در امور تنقيح به شرح زير است:

1- تنقيح كليه قوانين كشور و اعلام قوانين معتبر و حاكم از راههاي زير:

1-1- جمع‌آوري و تفكيك و طبقه‌بندي موضوعي قوانين كشور و تهيه و تنظيم فهرست‌هاي موضوعي؛ تاريخي و ساير موارد.

2-1- تشخيص تعارضات موجود در مقررات و اعلام آن به مرجع تصويب كننده جهت اقدام قانوني

3-1- تشخيص مقرراتي كه موضوع آنها منتفي شده است و اعلام آنها به مرجع تصويب‌كننده جهت اقدام قانوني

4-1- تهيه پيشنهاد جهت نسخ قوانيني كه موضوع آنها منتفي يا نسخ ضمني شده و ارائه آن به هيأت رئيسه مجلس جهت طي مراحل قانوني

5-1- شناسايي موارد نسخ صريح شخصي و اعمال آنها در مجموعه‌هاي تنقيح‌شده و ارسال به روزنامه رسمي جهت انتشار

6-1- اعلام قوانين و مقررات مغاير با سياستهاي كلي نظام كه توسط مقام معظم رهبري ابلاغ شده يا مي‌شود به مجمع تشخيص مصلحت نظام و هيأت رئيسه مجلس جهت اطلاع و اقدام قانوني

7-1- تهيه شناسنامه براي كليه قوانين و مقررات كشور

تبصره- كليه دستگاههاي موضوع مواد (5) و (117) قانون مديريت خدمات كشوري مصوب 8/7/1386 و قوه قضائيه به استثناي مراجع مذكور در تبصره ماده(2) اين قانون موظفند اقدامات زير را درخصوص تنقيح قوانين و مقررات انجام دهند:

الف- تا پايان تيرماه 1390 كليه قوانين مرتبط با حوزه فعاليت خود را كه تا پايان سال 1389 تصويب شده است تنقيح نمايند و توسط بالاترين مقام دستگاه خود قوانين معتبر، منسوخ صريح وضمني، قوانين معارض و مغاير با يكديگر و يا موضوع منتفي شده را به تفكيك و با ذكر دلايل آن به معاونت ارائه نمايند.

ب- تا پايان مهرماه 1390 قوانين مربوط به حوزه فعاليت خود را كه با سياستهاي كلي ابلاغي از سوي مقام رهبري مغاير است با ذكر دلايل به معاونت اعلام نمايند.

ج- با همكاري معاونت حقوقي رياست جمهوري تا پايان اسفند 1390 كليه تصويبنامه‌ها، آييننامه‌ها و دستورالعمل‌ها و به‌طور كلي مقررات مربوط به خود را تنقيح نمايند و با شناسايي موارد نسخ صريح، آنها را از مجموعه مقررات حذف و موارد نسخ ضمني، زائد، متروك و موضوع منتفي شده را مشخص و براي تنقيح به مراجع تصويب‌كننده ارسال كنند.

د - كليه دستگاههاي مشمول اين تبصره موظف به همكاري با معاونت قوانين مجلس شوراي اسلامي براي تنقيح قوانين مرتبط با حوزه فعاليت خود مي‌باشند و نيز معاونت و دستگاههاي مشمول مي‌توانند براي تنقيح قوانين و مقررات از ظرفيت كارشناسي دستگاههاي اجرائي و قضائي و همچنين اشخاص حقيقي و حقوقي غيردولتي با تمايل آنها استفاده كنند.

2- پـاسخ بـه استـعلامات هيأت رئـيسه مجـلس شوراي اسلامي؛ نمايندگان؛ دولـت و شـوراي عـالي استـانهـا

تبصره- مهلت پاسخ به استعلامات در مورد طرحها و لوايح دوفوريتي بيست وچهار ساعت و يك فوريتي چهل وهشت ساعت و در موارد عادي يك هفته خواهد بود.

3- تدوين شيوه نامه نگارش طرحها و لوايح بر اساس چهارچوبهاي علمي و تعريف لغات تخصصي مورد استفاده در موضوعات مختلف جهت استفاده قانوني دستگاههاي حكومتي به‌گونه‌اي كه تغيير در مراد مقنن نباشد.

4- انتشار مجموعه‌هاي تنقيح شدة موضوعي تخصصي به صورت كتب

و نسخ الكترونيكي

5- ويراستاري مصوبات مجلس وكميسيونها قبل از تصويب نهائي بدون تغيير در مراد مقنن برابر آيين‌نامه داخلي مجلس

6- اطلاع رساني قوانين

7- شناسه گذاري (كدگذاري) قوانين و اصلاح فصول و شماره مواد آن بدون تغيير در متن آن بعد از اقدامات تنقيحي

8 - ارائه مشاوره حقوقي و تقنيني به رئيس؛ اعضاي هيأت رئيسه؛ كميسيونها و نمايندگان مجلس

ماده 4- نمايندگان مجلس‌شوراي‌اسلامي، دولت و شوراي عالي استانها قبل از تقديم طرح يا لايحه به مجلس درخصوص امور زير از معاونت استعلام مي‌نمايند اين استعلام مانع طي مراحل تصويب طرحها و لوايح نخواهد شد:

1- وجود قوانين متعارض يا مرتبط با طرح و لايحه پيشنهادي

2- انطباق طرح و لايحه پيشنهادي از نظر شيوه نگارش تخصصي قوانين

3- لزوم يا عدم لزوم قانونگذاري در موضوع ياد شده

4- انطباق طرح ولايحه با آيين‌نامه داخلي مجلس؛ قانون برنامه؛ سند چشم‌انداز؛ سياستهاي كلي نظام واسناد بالا دستي

تبصره 1- نظر معاونت در مورد طرحها ولوايح به همراه طرح يا لايحه پيشنهادي تقديم مجلس خواهد شد تا نمايندگان در جريان آن واقع شوند.

تبصره 2- چنانچه در مورد موضوعات فوق استعلام نشده باشد هيأت‌رئيسه نظر معاونت را استعلام مي‌نمايد.

ماده 5- معاونت موظف است حداكثر يكسال پس از اجرائي شدن هر قانون گزارشي از نحوه اجراء و موارد ابهام، اجمال، تعارض، نقص و هرگونه ايراد اجرائي آنرا به رئيس مجلس؛ دولت، شوراي عالي تنقيح و كميسيونهاي ذي‌ربط مجلس تقديم و پيشنهاد اصلاحي لازم براي رفع نقايص ياد شده جهت اقدامات قانوني ارائه نمايد.

ماده 6- از ابتداي سال 1391، چاپ و انتشار مجموعه قوانين تنها با تأييد معاونت قوانين مجلس امكان‌پذير است.

تبصره- روزنامه رسمي جمهوري اسلامي ايران از شمول اين ماده مستثني مي‌باشد.

ماده 7- به منظور اطلاع رساني عمومي دربارة آخرين قوانين و مقررات مصوب، پايگاه اطلاع رساني در مجلس‌شوراي‌اسلامي تشكيل مي‌شود اين معاونت موظف است در اسرع وقت اقدام به انتشار قوانين از طريق پايگاه اطلاع‌رساني مجلس نمايد.

فصل سوم - مسائل متفرقه

ماده 8- به‌منظور اجراي صحيح اين قانون شورايعالي تنقيح قوانين مركب از اشخاص زير تشكيل ميگردد:

الف- رئيس مجلس شوراي اسلامي به‌عنوان رئيس

ب- معاون حقوقي رئيس جمهور

ج- يكي از معاونان رئيس قوه قضائيه

د- معاونان قوانين ونظارت مجلس

دبيرخانه شورا بر عهده معاونت مي‌باشد.

تصميمات شورا جنبه مشورتي براي رئيس مجلس خواهد داشت.

ماده 9- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي و ساير وزارتخانه‌ها، دستگاهها و مؤسسات دولتي موظفند دونسخه از كتب و نسخ الكترونيكي منتشر شده حقوقي و مجموعه قوانين و مقررات خود را براي معاونت ارسال نمايند.

ماده 10- قانون تشكيل سازمان تنقيح و تدوين قوانين و مقررات كشور مصوب 29/12/1350 و اصلاحات بعدي و آيين‌نامه‌هاي آن نسخ مي‌گردد.

ماده 11- دستورالعمل اجرائي اين قانون به تصويب رئيس مجلس مي‌رسد.

ماده 12- اين قانون از تاريخ تصويب لازم الاجراء مي‌باشد.

3- قانون نظارت مجلس بر رفتار نمايندگان مصوب 15/1/1391

ماده 1- به منظور حفظ شأن و منزلت نمايندگان و نظارت درباره امور مربوط به دوران نمايندگي در ابتداي هر دوره مجلس شوراي اسلامي و حداكثر سه ماه پس از انتخاب هيأت‌رئيسه دائمي، هيأت نظارت كه از اين پس هيأت ناميده مي‌شود مركب از افراد زير براي همان دوره تشكيل مي‌گردد:

الف- يكي از نواب رئيس به انتخاب هيأت‌رئيسه براي هر سال

ب- يك‌نفر از اعضاي كميسيون اصل نودم (90) به انتخاب مجلس

پ- يك‌نفر از اعضاي كميسيون قضائي و حقوقي به انتخاب مجلس

ت- چهار نفر از ساير نمايندگان به انتخاب مجلس

تبصره 1- هيأت‌رئيسه مكلف است براي ثبت‌نام متقاضيان عضويت در هيأت يك هفته مهلت تعيين نمايد.

تبصره 2- هيأت‌رئيسه مجلس از بين داوطلبان كميسيونهاي ياد شده و نمايندگان مجلس به جز اعضاي هيأت‌رئيسه شش‌نفر را انتخاب و به مجلس معرفي مي‌نمايد.

ملاك انتخاب رأي اكثريت مطلق نمايندگان حاضر در مجلس است و درصورت عدم انتخاب، افراد ديگري توسط هيأت رئيسه معرفي مي‌شوند.

در هرصورت انتخاب افراد در هر مرحله با رأي اكثريت مطلق نمايندگان حاضر در مجلس است.

تبصره 3- هيأت از بين اعضاي خود يك رئيس و دو نائب رئيس و دو دبير انتخاب مي‌نمايد.

تبصره 4- درصورت غيبت غيرموجه هريك از اعضاي انتخابي در سه جلسه متوالي و يا يك چهارم جلسات متناوب در مدت شش‌ماه، يا ضرورت تغيير هريك از اعضاي هيأت به تشخيص اعضاي جلسه موضوع تبصره (2) اين ماده فرد جايگزين مطابق تبصره مذكور انتخاب مي‌شود.

ماده 2- هيأت صلاحيت رسيدگي به امور زير را دارد:

الف- گزارشهاي واصله درباره سوء استفاده و تخلف مالي يا اخلاقي نماينده و درآمدها و هزينه‌هاي غيرمتعارف وي

ب- گزارشهاي مربوط به رفتار خلاف شؤون نمايندگي

پ- گزارشهاي واصله درباره اعمال خلاف امنيت ملي كشور و ساير اعمال مجرمانه از بُعد انتظامي

ت- گزارشهاي هيأت‌رئيسه درباره غيبت، تأخير و بي‌نظمي نماينده موضوع مواد (78) تا (81) و(88) تا (91) آيين‌نامه داخلي مجلس‌شوراي‌اسلامي

تبصره 1- منظور از موارد خلاف شؤون نمايندگي، رفتار خلاف عرف مسلم نمايندگي است به نحوي كه نوعاً نمايندگان آن را خلاف شأن بدانند.

تبصره 2- گزارشهايي در هيأت قابل رسيدگي است كه مشخصات كامل

ارسال كننده را دارا باشد مگر اينكه مستندات ارائه شده كافي بوده يا اعتبار و هويت گزارش‌دهنده توسط هيأت احراز شود.

تبصره 3- هرگاه هيأت احراز نمايد گزارش دهنده جهت هتك حرمت نماينده يا تشويش اذهان عمومي يا مسؤولين اقدام به تنظيم و ارسال گزارش كرده مكلف است مراتب را همراه با مدارك مربوط جهت پيگيري قضائي به مرجع قضائي ارسال نمايد و رونوشتي از آن را در اختيار نماينده قرار دهد.

تبصره 4- تعقيب كيفري نماينده مانع رسيدگي هيأت به تخلفات موضوع اين قانون و شؤون نمايندگي نيست.

تبصره 5- هيأت ضمن رسيدگي به تخلفات موضوع اين قانون، مراتب كيفري آنرا به مرجع قضائي ذي‌صلاح اعلام مي‌نمايد.

ماده 3- دريافت هرگونه هديه نقدي يا غيرنقدي غيرمتعارف از اشخاص حقيقي يا حقوقي خصوصي يا عمومي و دولتي داخلي يا خارجي تحت هر عنوان توسط نمايندگان ممنوع و مرتكب مستوجب اعمال مجازات ماده (6) اين قانون است.

ماده 4- سوء استفاده از اختيارات نمايندگي و أخذ هر نوع امكانات و امتيازات از بخشهاي دولتي، عمومي و خصوصي به هر عنوان و هر شكل، توسط نماينده به نفع خود و اقرباي وي به ناحق و اعمال نفوذ و استفاده از سمت نمايندگي براي اين منظور و سوء استفاده از اطلاعات و اسناد در دسترس وي ممنوع و مرتكب مستوجب اعمال مجازات ماده (6) اين قانون است.

ماده 5- هيأت به گزارشهاي واصله درباره هر يك از نمايندگان به‌صورت محرمانه رسيدگي مي‌نمايد و در صورتي كه تخلف را متوجه نماينده بداند در اولين جلسه از نماينده دعوت و پس از مذاكره با وي و نيز استعلام از مراجع ذي‌ربط تصميم لازم را اتخاذ مي‌نمايد.

تبصره- هيأت موظف است قبل از صدور رأي، دفاعيات نماينده را استماع نمايد.

ماده 6- هيأت با توجه به اهميت تخلفات و شرايط و موقعيت ارتكاب آنها نسبت به اعمال يك يا چند مجازات ذيل كه طبق ماده (6) قانون آيين‌نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي قابل اجراء است، تصميم مي‌گيرد:

الف- تذكر شفاهي بدون درج در پرونده

ب- تذكر كتبي با درج در پرونده

پ- أخذ تعهد كتبي مبني بر عدم تكرار تخلف

ت- كسر حقوق از يك‌ماه تا يك‌سال به ميزان يك دوم

ث- محروميت از عضويت درمجامع و شوراها يا كميته‌هاي تحقيق و تفحص

ج- محروميت از نامزدي براي عضويت در هيأت‌رئيسه مجلس و هيأت‌رئيسه كميسيونها

چ- اعلام يك يا چند تخلف نماينده در جلسه غيرعلني توسط رئيس مجلس

ح- اعلام يك يا چند تخلف نماينده در جلسه علني توسط رئيس مجلس

تبصره 1- درصورتي كه هيأت تشخيص دهد دارايي نماينده به ناحق افزايش يافته است، تا قبل از انتخابات دوره بعد موضوع را به اطلاع شوراي نگهبان ميرساند و جهت رسيدگي به دستگاه قضائي ارسال مي‌نمايد.

تبصره 2- كليه امور مربوط به حقوق نمايندگي ملت كه در قانون اساسي به آن تصريح شده است اعم از اظهارنظر و اعلام مواضع در مسائل داخلي و خارجي كشور و آزادي در انجام وظايف قانوني و اعمال رأي خود و كسب اخبار و اطلاعات مورد نياز وظايف نمايندگي و قانونگذاري و تحقيق و تفحص در تمام امور كشور و سؤال و استيضاح وزرا و رئيس‌جمهور و رأي اعتماد و رأي عدم اعتماد و مأموريتهاي محوله كه همه آنها در راستاي ايفاي وظايف نمايندگي به عمل مي‌آيد از شمول مجازات موضوع اين ماده مستثني است.

ماده 7- هرگاه موضوع رسيدگي هيأت، گزارشهاي واصله عليه يكي از اعضاي هيأت مذكور باشد وي حق شركت در جلسه مربوط را ندارد.

ماده 8- تصميمات هيأت درخصوص اعمال بندهاي (الف)، (ب) و (ت)                                              

ماده (6) اين قانون قطعي است و در ساير موارد ظرف ده روز توسط نماينده مربوط قابل اعتراض مي‌باشد. در اين صورت موضوع در جلسه هيأت تجديدنظر متشكل از اعضاي هيأت‌رئيسه و رؤساي كميسيونهاي دائمي مجلس مورد رسيدگي قرار مي‌گيرد.

ماده 9- نمايندگان مجلس در مقام ايفاي وظايف نمايندگي در اظهارنظر و رأي خود كاملاً آزادند و نمي‌توان آنها را به سبب نظراتي كه در مجلس اظهار كرده‌اند يا آرائي كه در مقام ايفاي وظايف نمايندگي خود داده‌اند تعقيب يا توقيف كرد.

تبصره 1- تشخيص مصاديق موضوع اصل هشتاد و ششم(86) قانون اساسي و ماده (75) آيين‌نامه داخلي مجلس با هيأت است.

تبصره 2- تخلف از مفاد اين ماده از سوي مراجع قضائي حسب مورد مستوجب مجازات انتظامي از درجه پنج تا هفت است.

ماده 10- قوه قضائيه موظف است در اجراي اين قانون شعبه خاصي را جهت رسيدگي به موضوعات ارسالي تشكيل دهد و خارج از نوبت رسيدگي و نهايتاً رأي قطعي را ظرف سه‌ماه به هيأت اعلام نمايد.

ماده 11- نمايندگان مجلس مشمول قانون ممنوعيت تصدي بيش از يك شغل مصوب 11/10/1373 مي‌باشند.

ماده 12- دستورالعمل اجرائي اين قانون و مصاديق آن به پيشنهاد هيأت نظارت به تصويب كميسيون تدوين آيين‌نامه داخلي مجلس‌شوراي‌اسلامي مي‌رسد.

 

4- ‌قانون نحوه اجراي اصل نودم (90) قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران مصوب 25/8/1365

‌فصل اول- تشكيلات كميسيون

‌ماده 1- تشكيلات كميسيون اصل نود، كه بر اساس آيين‌نامه داخلي مجلس شوراي اسلامي تشكيل مي‌شود داراي دو واحد مي‌باشد:

‌الف- واحد رسيدگي به شكايات كه اعضاي آن كلاً از نمايندگان خواهد بود و طبق آيين‌نامه داخلي انجام وظيفه مي‌نمايند.

ب- واحد دفتر كه افراد آن از طرف هيأت رئيسه مجلس معين مي‌شوند. حدود وظايف و اختيارات كاركنان واحد به وسيله هيأت رئيسه كميسيون تعيين مي‌شود و زير نظر رئيس كميسيون انجام وظيفه مي‌نمايند.

‌تبصره- هيأت‌رئيسه كميسيون اصل نود مي‌تواند براي هر يك از واحدهاي فوق به تعداد مورد نياز بخشهايي را تشكيل دهد.

‌فصل دوم- صلاحيت و حدود اختيارات كميسيون

‌ماده 2- علاوه بر اختيارات مصرحه در ماده واحده مصوب 1/11/1359 و تبصره الحاقي آن مصوب 5/2/1364، اين كميسيون مي‌تواند جهت‌كسب اطلاعات كافي از مسؤولين مذكور در آن ماده دعوت يا مستقيماً با آنها مكاتبه نمايند و آنها مكلف به اجابت هستند و در صورت تخلف و ثبوت‌جرم عدم پاسخگويي توسط كميسيون اعلام آن، دادگاه صالح موظف است خارج از نوبت رسيدگي و در صورت ثبوت جرم مقدار كيفر مذكور در تبصره ماده واحده را مشخص و نتيجه را به كميسيون اعلام نمايد و در اين پرونده دادگاه رسيدگي‌كننده به جرم عدم پاسخگويي حق رسيدگي به اصل شكايتي‌را كه در كميسيون مطرح است ندارد.

‌تبصره 1- هر بخش مي‌تواند با موافقت رئيس كميسيون در صورتي كه مقتضي بداند از شاكي و مشتكي‌عنه براي اداي توضيحات و روشن شدن‌چگونگي موضع دعوت به عمل آورد و عدم اجابت مشتكي عنه تخلف محسوب و ليكن مجازات مذكور در ماده (2) اين قانون را نخواهد داشت.

‌تبصره 2- دبيرخانه موظف است نامه‌هاي طبقه‌بندي شده و مستقيم را بدون گشودن، ثبت و در اختيار هيأت رئيسه كميسيون قرار دهد.

‌ماده 3- چنانچه شكايتي نياز به تحقيق و بررسي داشته باشد كميسيون مي‌تواند بازرس يا بازرساني را از ميان نمايندگان مجلس شوراي اسلامي به‌انتخاب هيأت رئيسه كميسيون اعزام نمايد. در اين صورت مسؤولين ذي‌ربط موظفند همكاري لازم را از هر جهت با آنان معمول دارند.

‌تبصره- بازرس يا بازرسان اعزامي مي‌توانند در صورت لزوم فرد يا افراد متخصصي را هر چند غيرنماينده باشد، با تصويب هيأت رئيسه كميسيون همراه خود براي بازرسي دعوت نمايد.

‌ماده 4- بازرس يا بازرسان موظفند كليه موازين شرعي را رعايت و گزارش مأموريت خود را به انضمام نظريات كتبي فرد يا افراد متخصص در‌مواردي كه همراه باشند، با امضاء حداكثر ظرف مدتي كه هيأت رئيسه كميسيون معين مي‌نمايد تسليم كميسيون نمايند.

‌ماده 5- كميسيون صرفاً به شكاياتي كه از روش و طرز كار مجلس يا قواي مجريه و قضائيه باشد رسيدگي مي‌نمايد.

‌تبصره- كميسيون پس از بررسي لازم و احراز تخلف از دادگاه صالح تقاضاي رسيدگي قضائي خارج از نوبت را مي‌نمايد. دادگاه مكلف است پس از‌صدور حكم نتيجه را به كميسيون اطلاع دهد.

‌ماده 6 - تغيير شغل و پست در وضعيت مسؤول و يا مأمور متخلف از نظر رسيدگي تأثيري نخواهد داشت.

‌ماده 7 - مسؤولين مذكور در ماده واحده مصوب 1/11/1359 در صوتي كه عمداً جواب خلاف واقع به كميسيون داده باشند، موضوع با اعلام‌كميسيون در مراجع قضائي رسيدگي خواهد شد.

‌ماده 8 - رسانه‌هاي عمومي از قبيل صدا و سيما و روزنامه‌ها در صورت تمايل به اعلان گزارشاتي را كه مربوط به عموم باشد و كميسيون اصل نود از‌طريق تريبون مجلس اعلام مي‌كند بدون هر نوع تغيير و تفسيري به اطلاع عامه برسانند. متخلف طبق قوانين مربوطه مجازات خواهد شد.

‌ماده 9 - كليه مقررات مغاير با اين قانون از تاريخ لازم‌الاجراء شدن ملغي خواهد شد.

 

5- ‌قانون اجازه مكاتبه و تحقيق مستقيم به كميسيون اصل نودم (90) با دستگاههاي دولتي جهت رسيدگي به شكايات مردم مصوب 1/11/1359

‌ماده واحده- كميسيون اصل نودم (90) مي‌تواند با قواي سه‌گانه جمهوري اسلامي و تمام وزارتخانه‌ها و ادارات و سازمانهاي وابسته به آنها و بنيادها و‌نهادهاي انقلابي و مؤسساتي كه به نحوي از انحاء به يكي از قواي فوق‌الذكر مربوط مي‌باشند، مستقيماً مكاتبه يا به آنها مراجعه نمايد و براي رسيدگي به‌شكاياتي كتبي كه از طرف مسؤولين مربوطه بدون جواب مانده و يا جواب قانع‌كننده بدانها داده نشده و رفع مشكلات توضيح بخواهد و آنها مكلفند در‌اسرع وقت جواب كافي بدهند.

‌تبصره- مسؤولين و مأمورين مذكور در ماده واحده مصوبه 1/11/1359 مجلس‌شوراي‌اسلامي مكلفند پاسخ كافي و مستند خود را حداكثر ظرف يك‌ماه از تاريخ وصول كتباً به كميسيون اصل نود اعلام دارند، تخلف از اين قانون جرم محسوب و متخلف به مجازات حبس از سه ماه تا يك‌سال و انفصال از خدمات دولتي از شش ماه تا يك سال محكوم خواهد شد و موضوع تخلف در مراجع صالحه قضائي با درخواست كميسيون قابل‌رسيدگي است و مراجع مذكور موظفند به آن گونه جرائم به صورت فوق‌العاده و خارج از نوبت رسيدگي و بلافاصله پس از ثبوت جرم و صدور حكم‌اعمال مجازات نموده و مراتب را به كميسيون مزبور اعلام دارند.

 

  • pic4
  • pic6
  • pic7
  • pic8
  • pic9
  • pic4
  • pic6
  • pic7